Het Braziliaanse instituut IBGE (Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística) heeft opnieuw een wereldkaart gepubliceerd die de planeet letterlijk op zijn kop zet. Brazilië staat in het midden, de oriëntatie is omgekeerd en biodiversiteit vormt het uitgangspunt. Het resultaat is een kaart die niet alleen geografisch, maar ook politiek en symbolisch schuurt. En precies dat lijkt de bedoeling.

Onder leiding van Marcio Pochmann, een econoom met een uitgesproken visie op de rol van Brazilië in de wereld, kiest het IBGE voor een projectie die de traditionele noord-zuidhiërarchie doorbreekt. De kaart draagt de titel Soortenrijkdom 2025 en wil de biodiversiteit van de aarde in kaart brengen. Maar wie denkt dat dit enkel een wetenschappelijke oefening is, onderschat de kracht van cartografie.

Een kaart die meer zegt dan ze toont

De nieuwe kaart projecteert de potentiële soortenrijkdom per cel van 100 km²: amfibieën, vogels, zoogdieren, reptielen, schaaldieren en zoetwatervissen. Vooral het Amazonegebied licht op in intens groen — een visuele schreeuw die duidelijk maakt waar de biodiversiteit van de planeet werkelijk geconcentreerd zit.

Dat Brazilië in het midden staat, is volgens het IBGE geen toeval maar een bewuste keuze. Het instituut verklaarde dat het land “centraal lijkt vanwege zijn belang in de huidige sociale en politieke context”. Een zin die even neutraal klinkt als ze geladen is. Want wie bepaalt wat “centraal” is? En wie heeft eeuwenlang bepaald wat dat níét was?

Het IBGE koppelt de lancering aan de Internationale Dag van de Biologische Diversiteit op 22 mei. De boodschap is helder: biodiversiteit is essentieel voor klimaat, voedselzekerheid en gezondheid. Maar de onderliggende boodschap is minstens even krachtig: de wereld kan ook anders bekeken worden — en misschien moet dat zelfs.

De terugkerende controverse rond Pochmann

Het is niet de eerste keer dat een kaart van het IBGE stof doet opwaaien. In 2024 en 2025 verschenen al kaarten waarin Brazilië centraal stond, zij het niet altijd in omgekeerde oriëntatie. Toen al werd Pochmann verweten dat hij het instituut politiseerde. Hij verdedigde zich door te stellen dat de kaarten de leidende rol van Brazilië in internationale fora zoals BRICS, Mercosur en COP30 moesten weerspiegelen.

Voorstanders prezen het initiatief: wereldkaarten zijn immers geen natuurwetten maar culturele constructies. De Mercatorprojectie — die Europa vergroot en Afrika verkleint — is daar het bekendste voorbeeld van. Waarom zou een land uit het mondiale zuiden dan niet eens een kaart mogen maken die de wereld vanuit zijn eigen perspectief toont?

Critici vonden het dan weer ongepast dat een overheidsinstelling zich in symboliek stortte. Het IBGE is er om data te produceren, niet om geopolitieke statements te maken, zo klonk het. Het instituut antwoordde dat het “technische en objectieve informatie” levert, geen politiek materiaal. Maar wie de geschiedenis van cartografie kent, weet dat objectiviteit in kaarten altijd een illusie is geweest.

Pochmann, benoemd door president Lula in 2023, heeft een gespannen relatie met vakbonden en onderzoekers binnen het instituut. Zijn stijl is assertief, soms polariserend. Maar dat maakt hem ook iemand die niet bang is om heilige huisjes omver te duwen — inclusief de manier waarop we naar de wereld kijken.

Een kaart als spiegel van macht

Tijdens de lancering in Brasília zei Pochmann:

“We hebben het over een planeet die niet plat is en daarom variaties in het gezichtspunt toelaat.”

Dat klinkt bijna banaal, maar het raakt aan een fundamentele waarheid: noord, zuid, oost en west zijn menselijke afspraken. Ze bestaan niet in het heelal. Ze bestaan zelfs niet op de aarde zelf — alleen op papier, in ons hoofd en in onze geschiedenis.

Kaarten zijn nooit neutraal geweest. Ze zijn instrumenten van macht, van kolonisatie, van wereldbeeldvorming. Ze bepalen wie centraal staat en wie aan de rand. Ze bepalen wie groot lijkt en wie klein. Ze bepalen wie zichtbaar is en wie verdwijnt in de marge.

In die zin is de nieuwe kaart van het IBGE geen provocatie, maar een correctie. Een poging om een “gedekoloniseerd” wereldbeeld te tonen, zoals Pochmann het noemt. Een wereld waarin het zuiden niet langer onderaan bungelt, maar een volwaardige plaats inneemt in het centrum van de aandacht.

Het ongemak van een andere blik

Wie de kaart voor het eerst ziet, moet even knipperen. Het voelt vreemd, bijna onnatuurlijk. Maar dat zegt vooral iets over hoe diep onze mentale kaarten verankerd zitten. We zijn zo gewend aan een eurocentrische projectie dat elke afwijking voelt als een fout.

En toch: als je de kaart langer bekijkt, valt vooral één ding op. Niet de positie van Brazilië, maar de kleur groen. De biodiversiteit die elders op de planeet schaars is, spat in Zuid-Amerika van de kaart. Het Amazonegebied is geen detail, maar een dominante speler in het verhaal van de aarde.

Als dat geen belletje doet rinkelen, dan weet ik het ook niet.

Een kaart die je kan kopen — en die je aan het denken zet

De kaart is te koop in de webwinkel van het IBGE, in Portugese en Engelse versie. De goedkoopste kost R$ 25, de duurste R$ 90 — al was die laatste volgens berichten al snel uitverkocht. Dat zegt misschien genoeg: mensen willen deze kaart niet alleen zien, maar ook bezitten. Misschien omdat ze mooi is. Misschien omdat ze anders is. Misschien omdat ze iets zegt over de wereld waarin we leven — en over de wereld die we willen.

De kaart als uitnodiging

Je hoeft het niet eens te zijn met Pochmann. Je hoeft de kaart zelfs niet mooi te vinden. Maar je kan er moeilijk omheen dat ze iets belangrijks doet: ze dwingt ons om na te denken over perspectief. Over macht. Over biodiversiteit. Over de rol van Brazilië. Over de manier waarop we de wereld tekenen — en dus ook hoe we haar begrijpen.

Misschien staat Brazilië hier in het midden door toeval. Misschien door strategie. Misschien door trots. Maar wat vooral opvalt, is dat de rest van de wereld in deze projectie minder groen is, minder rijk, minder vol leven. En dat is geen cartografische keuze, maar een realiteit.

Een kaart kan de wereld niet veranderen. Maar ze kan wel veranderen hoe we naar de wereld kijken. En soms is dat al revolutionair genoeg.

Abonneer nu

It was twenty years ago today...

No, this isn’t about The Beatles and Sgt. Pepper. But it has been twenty years since I ended up in a nasty situation that I remember to this day as if it happened yesterday.

It was an ordinary weekday. I left Duque de Caxias on the outskirts of Rio de Janeiro and was driving home via the busy and rather dangerous Avenida Brasil right during rush hour. The sky was overcast and it started to rain. Not just a drizzle: it became a downpour. Just as I thought it was starting to let up, the opposite happened. Within minutes, the familiar main road turned into a river with dirty dark water rising rapidly. Traffic, which was already struggling, came to a complete standstill. With a pounding heart, I watched the water level rise dangerously close to the vehicle’s windows. Fortunately, I noticed I was stuck in front of a car dealership, and the driveway was slightly higher. I managed to squeeze my way onto it. Another fear was the proximity of the notorious slum Vigário Geral. After all, it is not uncommon for criminals to quickly take advantage of such situations to relieve stranded motorists of their belongings.

I made it through unharmed, though dirty water did seep in, which meant I had to let the carpets dry for several days afterward, not to mention the unpleasant smell.

I had a similar experience a few years earlier during the climb to the mountain city of Petrópolis. The road in question is known as the BR-040. The specific section of the highway that climbs through the mountains is called the Rodovia Washington Luís. The route starts in the lowlands of Rio de Janeiro state and winds through the Serra da Estrela to an altitude of about 800 meters. The climb is famous for its steep walls and the lush vegetation of the Atlantic rainforest surrounding the road. It is one of the oldest paved mountain roads in the country and forms the main link between the city of Rio de Janeiro and the Serrana region. It is exceptionally beautiful; both the ascent and the descent offer stunning views. That day I was unlucky. The particularly heavy rain made driving very dangerous and I had no choice but to find a safe spot and wait until the worst was over.

On December 23 and 24, 2001, Petrópolis was hit by an unprecedented cloudburst. In just a few hours, more rain fell than usually comes down in an entire month. This led to massive mudslides and floods that affected entire neighborhoods on the hills. Ultimately, more than fifty people died in Petrópolis alone, and some sources even speak of 66 deaths in the entire region. Many people went missing under the debris and mud. The 2001 disaster is etched into the collective memory because it took place during Christmas. President Fernando Henrique Cardoso visited the city at the time to oversee the damage. It was one of those moments when the vulnerability of the historic mountain city became painfully clear, especially in the poorer neighborhoods built against the slopes.

This week, the states of Pernambuco and Paraíba were in the news again for the same reasons. And throughout all these years, Brazilians in almost every region have been startled by such natural disasters.

In recent years, Brazil seems to increasingly begin with water. Not the soft, warm ocean water that tourists dream of, but the brutal, merciless water that falls from the sky as if someone above our heads has opened a massive set of floodgates. In Pernambuco and Paraíba, I saw the same images again that have become so familiar: houses sinking into mud, people wading through brown rivers with plastic bags over their heads, children on mattresses serving as rafts. It is a kind of national déjà vu. You know it is coming, you know things will go wrong, and yet you are amazed every time by the force with which the rain strikes.

And while the northeast drowns, the south reminds us that Brazil is not one country but a collection of climates that sometimes contradict each other. In Rio Grande do Sul, Santa Catarina, and Paraná, it was not tropical showers but subtropical storms, cold fronts, and floods that paralyzed entire cities. Bridges disappeared, villages became islands, and people watched helplessly as their lives were rewritten in a few hours. The contrast is almost ironic: in a country still seen by foreigners as an eternal summer, it is precisely the winter that hits the hardest.

That misunderstanding continues to surprise me. For many Europeans, Brazil is a kind of postcard that never changes: palm trees, sun, beach, samba. They do not know that it can freeze in Curitiba, that Gramado is sometimes covered in a layer of snow, or that the highlands of Minas have cold nights that chill you to the bone. They do not know that the days here are shorter, that the seasons do not fit neatly into boxes, that the rain does not come when you think it will, and that drought sometimes strikes in places that look green on the map. Brazil is not a tropical country. It is a country that refuses to be summarized.

And then there is the way things are built. In Europe, building is almost a science. You cannot just put up a house wherever you feel like it. You have to take into account risk zones, stability, and regulations that sometimes seem excessive but ultimately save lives. Here, it is different. Here, a neighborhood grows like a plant grows: where there is space, where someone can put up a wall, where a slope seems just flat enough to place a house. The morros (hills) of Rio are the best-known example, but it happens everywhere. Houses leaning on earth that starts to slide at the first heavy rain. Streets that have no drainage. Rivers that have forgotten they were once wider and are now reclaiming that space.

In São Paulo, the largest city in Latinaria, it is no different. There, floods are almost a season in themselves. You learn there that rain is not just rain, but an event that can define your day.

The question of where it is truly safe is difficult to answer. There are places that run less risk, certainly. High-lying neighborhoods with good infrastructure, coastal areas where the water can drain away, cities that have plans and sometimes even carry them out. But the country is changing. The rain becomes more intense, the drought becomes drier, the storms become stronger. What seems safe today can become vulnerable tomorrow. And anyone investing in agriculture or real estate needs to know that. You can lose a fortune by believing the climate here is predictable. It is not. It is fickle, changeable, and increasingly unforgiving. If you imagine Brazil as a tropical country with palm trees, golden beaches, and a bright sun that gives you a nice tan in no time, that is only partly true. Such an image is actually a misunderstanding, a misconception like the many others you can find on the page of the same name. It is a misleading cliché. Due to its large size, the climate can vary greatly, both by season and by region. There is no certainty. That becomes clear quickly if you suddenly end up in a situation like the incident on Avenida Brasil on a sunny day. Anyone staying in a nice hotel in Copacabana at that moment will hardly be bothered by it. But they are a minority.

In a country where rain sometimes turns into a wall of water and where roads can disappear under a brown stream in a few minutes, you have to learn to think differently. In Europe, people often buy a tall car or a 4x4 for comfort or because it looks good in the driveway. Here, that is not a luxury. Here, it can be the difference between getting home or getting stuck in a place where you really should not be standing still. I have experienced it myself more than once. A vehicle that sits a bit higher and can take a hit is not a status symbol but a form of common sense.

And then there is the new question of our time: what do you do with electric cars in areas where water sometimes reaches the windows, where mudslides expose cables, and where the power supply does not always cooperate. These are questions people in Europe hardly ask, but here they suddenly become very practical. It shows how few certainties exist in a country so large that it follows its own rules.

That is why I cannot possibly list all the advice. That is what my other contributions are for, the many stories I wrote before, the pages full of explanations in two languages. But if there is one thing I have learned in all these years, it is this: anyone who wants to live, travel, or invest in Brazil must be prepared for the unexpected. The climate is not a background setting. It is a player in the story. And if Link2Brazil can help make that story a little clearer, then my mission is a success.

Pictures: Prefeitura Rio de Janeiro - Valter Campanato - Tânia Rêgo/Agência Brasil - RS/Fotos Públicas - André Smeets

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

It was twenty years ago today...

Neen, dit gaat niet over The Beatles en Sgt. Pepper. Maar het is wel twintig jaar geleden dat ik verzeilde in een nare situatie die ik tot op vandaag herinner alsof het gisteren gebeurde.

Het was een gewone weekdag. Ik vertrok in Duque de Caxias (randgebied Rio de Janeiro) en reed naar huis via de drukke en niet ongevaarlijke Avenida Brasil, net tijdens de spitsuren. De lucht was betrokken en het begon te regenen. Niet zomaar: het werd een stortbui. Op het moment dat ik dacht “Nou gaat het wat minderen”, gebeurde net het tegenovergestelde. Op enkele minuten tijd veranderde de bekende invalsweg in een rivier, met vies donker water dat razendsnel begon te stijgen. Het verkeer, toch al moeizaam, viel helemaal stil. Met een bonzend hart zag ik het niveau stijgen, gevaarlijk dicht bij de ruiten van het voertuig. Gelukkig merkte ik dat ik voor een concessionaris stilstond, en de oprit lag net iets hoger. Ik slaagde erin om me erop te wurmen. Een andere angst was de nabijheid van de beruchte sloppenwijk Vigário Geral. Het is immers niet ongewoon dat boeven snel gebruikmaken van een dergelijke situatie om vastgelopen automobilisten te “ontlasten” van hun bezittingen.

Ik kwam er heelhuids doorheen, weliswaar met vies water dat toch insijpelde, waardoor ik later de tapijtjes enkele dagen moest laten drogen, om nog maar te zwijgen van het vieze reukje.

Een soortgelijke ervaring had ik enkele jaren eerder, tijdens de klim naar de bergstad Petrópolis. De weg in kwestie staat bekend als de BR-040. Het specifieke gedeelte van de snelweg dat de klim door de bergen maakt, wordt de Rodovia Washington Luís genoemd. De route begint in de laagvlakte van de staat Rio de Janeiro en slingert zich via de Serra da Estrela naar een hoogte van ongeveer 800 meter. De klim is beroemd om de steile wanden en de weelderige begroeiing van het Atlantische regenwoud dat de weg omringt. Het is een van de oudste verharde bergwegen van het land en vormt de belangrijkste verbinding tussen de stad Rio de Janeiro en de regio Serrana. Het is er bijzonder mooi; zowel de klim als de afdaling zorgt voor fraaie vergezichten. Die dag had ik pech. De bijzonder hevige regen maakte het rijden zeer gevaarlijk en ik kon niet anders dan een veilig plekje zoeken en wachten tot het ergste voorbij was.

Op 23 en 24 december 2001 werd Petrópolis getroffen door een ongekende wolkbreuk. In slechts een paar uur tijd viel er meer regen dan er normaal in een hele maand naar beneden komt. Dit leidde tot enorme modderstromen en overstromingen die hele wijken op de heuvels troffen. Er vielen uiteindelijk meer dan vijftig doden in Petrópolis alleen (sommige bronnen spreken zelfs van 66 doden in de hele regio). Veel mensen raakten vermist onder het puin en de modder. De ramp van 2001 staat in het collectieve geheugen gegrift omdat ze plaatsvond tijdens Kerstmis. President Fernando Henrique Cardoso bezocht de stad destijds om de schade te overzien. Het was een van die momenten waarop de kwetsbaarheid van de historische stad in het bergland pijnlijk duidelijk werd, vooral in de armere wijken die tegen de hellingen zijn opgebouwd.

Deze week kwamen de staten Pernambuco en Paraíba opnieuw in het nieuws, om dezelfde redenen. En gedurende al die jaren werden Brazilianen, in bijna alle regio’s, opgeschrikt door dergelijke natuurrampen.

De laatste jaren lijkt Brazilië steeds vaker te beginnen met water. Niet het zachte, warme water van de oceaan dat toeristen doet dromen, maar het brute, ongenadige water dat uit de hemel valt alsof iemand boven onze hoofden een sluizencomplex heeft opengezet. In Pernambuco en Paraíba zag ik opnieuw dezelfde beelden die al zo vertrouwd zijn geworden: huizen die wegzakken in modder, mensen die met plastic zakken boven hun hoofd door bruine rivieren waden, kinderen op matrassen die als vlotten dienen. Het is een soort nationale déjà vu. Je weet dat het eraan komt, je weet dat het fout zal gaan, en toch sta je telkens weer versteld van de kracht waarmee de regen toeslaat.

En terwijl het noordoosten verdrinkt, herinnert het zuiden ons eraan dat Brazilië niet één land is maar een verzameling klimaten die elkaar soms tegenspreken. In Rio Grande do Sul, Santa Catarina en Paraná waren het geen tropische buien maar subtropische stormen, koude fronten en overstromingen die hele steden lamlegden. Bruggen verdwenen, dorpen werden eilanden, en mensen keken machteloos toe hoe hun leven in een paar uur tijd werd herschreven. Het contrast is bijna ironisch: in een land dat door buitenlanders nog altijd wordt gezien als een eeuwige zomer, is het precies de winter die het hardst toeslaat.

Dat misverstand blijft me verbazen. Voor veel Europeanen is Brazilië een soort ansichtkaart die nooit verandert: palmbomen, zon, strand, samba. Ze weten niet dat het in Curitiba kan vriezen, dat Gramado soms onder een laag sneeuw ligt, dat de hoogvlaktes van Minas koude nachten kennen die door merg en been gaan. Ze weten niet dat de dagen hier korter zijn, dat de seizoenen niet netjes in vakjes passen, dat de regen niet komt wanneer je denkt dat ze komt, en dat droogte soms toeslaat op plaatsen die op de kaart groen lijken. Brazilië is geen tropisch land. Het is een land dat zich niet laat samenvatten.

En dan is er nog de manier waarop er gebouwd wordt. In Europa is bouwen bijna een wetenschap. Je mag niet zomaar een huis neerzetten waar je zin hebt. Je moet rekening houden met risicozones, met stabiliteit, met regelgeving die soms overdreven lijkt maar uiteindelijk levens redt. Hier is dat anders. Hier groeit een wijk zoals een plant groeit: waar er ruimte is, waar iemand een muur kan optrekken, waar een helling net genoeg vlak lijkt om een huis op te zetten. De morros (heuvels) van Rio zijn daar het bekendste voorbeeld van, maar het gebeurt overal. Huizen die leunen op aarde die bij de eerste zware regen begint te schuiven. Straten die geen afwatering hebben. Rivieren die vergeten zijn dat ze ooit breder waren en dat nu opeisen.

In São Paulo, de grootste stad van Latijns-Amerika, is het niet anders. Daar zijn overstromingen bijna een seizoen op zich. Je leert er dat regen niet gewoon regen is, maar een gebeurtenis die je dag kan bepalen.

De vraag waar het echt veilig is, is moeilijk te beantwoorden. Er zijn plekken die minder risico lopen, dat wel. Hooggelegen wijken met goede infrastructuur, kustgebieden waar het water weg kan, steden die plannen hebben en ze soms zelfs uitvoeren. Maar het land verandert. De regen wordt intenser, de droogte wordt droger, de stormen worden sterker. Wat vandaag veilig lijkt, kan morgen kwetsbaar worden. En wie investeert in landbouw of vastgoed moet dat weten. Je kunt een fortuin verliezen door te geloven dat het klimaat hier voorspelbaar is. Dat is het niet. Het is grillig, veranderlijk en steeds minder vergevingsgezind. Indien u zich Brazilië voorstelt als een tropisch land, met palmbomen, gouden stranden en een stralende zon die je binnen de kortste tijd een mooie bruine tint bezorgt, dan klopt dat maar deels. Dergelijk beeld is in werkelijkheid een misverstand, een “misconception” zoals u, samen met vele andere misverstanden, kan vinden op de gelijknamige pagina. Het is een misleidend cliché. Door de grote afmetingen kan het klimaat erg verschillen, zowel volgens de seizoenen als de regio’s in kwestie. Er bestaat geen zekerheid. Dat wordt snel duidelijk als je op een zonnige dag plots toch terechtkomt in een situatie als het eerder beschreven voorval op de Avenida Brasil. Wie op dat moment in een leuk hotel verblijft in Copacabana, zal er weinig last van hebben. Maar dat is een minderheid.

In een land waar regen soms verandert in een muur van water en waar wegen in een paar minuten kunnen verdwijnen onder een bruine stroom, moet je anders leren denken. In Europa koopt men een hoge wagen of een 4x4 vaak omwille van het comfort, of omdat het mooi staat op de oprit. Hier is dat geen luxe. Hier kan het het verschil maken tussen thuiskomen of vast komen te zitten op een plek waar je beter niet stilstaat. Ik heb het zelf meer dan eens meegemaakt. Een voertuig dat wat hoger staat, dat tegen een stootje kan, is geen statussymbool maar een vorm van gezond verstand.

En dan is er nog de nieuwe vraag van deze tijd: wat doe je met elektrische wagens in gebieden waar water soms tot aan de ramen komt, waar modderstromen kabels blootleggen en waar de stroomvoorziening niet altijd meewerkt. Het zijn vragen die men in Europa nauwelijks stelt, maar die hier plots heel concreet worden. Het toont hoe weinig zekerheden er bestaan in een land dat zo groot is dat het zijn eigen regels volgt.

Daarom kan ik onmogelijk alle adviezen opsommen. Daarvoor bestaan mijn andere bijdragen, de vele verhalen die ik eerder schreef, de pagina’s vol uitleg in twee talen. Maar als er één ding is dat ik heb geleerd in al die jaren, dan is het dit: wie in Brazilië wil leven, reizen of investeren, moet voorbereid zijn op het onverwachte. Het klimaat is geen achtergronddecor. Het is een speler in het verhaal. En als Link2Brazil kan helpen om dat verhaal iets duidelijker te maken, dan is mijn opdracht geslaagd.

Foto’s: Prefeitura Rio de Janeiro - Valter Campanato - Tânia Rêgo/Agência Brasil - RS/Fotos Públicas - André Smeets

Abonneer nu

Het Braziliaanse partijenstelsel zoals we dat vandaag kennen, is het product van een vreemde paradox: een democratie die in de jaren tachtig werd geboren met de belofte van vrijheid, maar die sindsdien zo is versnipperd dat ze bijna onbestuurbaar is geworden. Waar het land uit de militaire dictatuur kwam met een handvol politieke stromingen, telt Brazilië nu zo’n dertig partijen — waarvan er ruim twintig in het Congres zitten. Voor een buitenstaander lijkt het soms alsof elke politicus zijn eigen logo heeft.

Hoe we hier zijn beland

De grondwet van 1988 gaf een explosie aan politieke vrijheid. Jarenlang konden politici relatief eenvoudig een eigen partij oprichten, vooral omdat het systeem kleine partijen royaal beloonde met zendtijd en publieke middelen. Het gevolg: een woud van microbewegingen, fusies, afsplitsingen en opportunistische allianties.

Tegenwoordig is het oprichten van een nieuwe partij minder eenvoudig. De Kiesraad (TSE) eist honderdduizenden handtekeningen, verspreid over minstens negen staten, om te bewijzen dat een partij nationaal is en geen lokaal hobbyproject. Daarbovenop is er nu een kiesdrempel die bepaalt welke partijen recht houden op financiering en spreektijd. Maar ondanks die strengere regels blijft het landschap een van de meest gefragmenteerde ter wereld.

Links, rechts en het rekbaar midden

In dit mozaïek van partijen is de traditionele indeling in links, rechts en centrum vaak vloeibaar. De PL (Partido Liberal) domineert momenteel de rechterflank, terwijl de PT (Partido dos Trabalhadores) de grootste kracht op links blijft. Aan de uiterste randen staan mini-partijen zoals Rede of PCB, soms met één afgevaardigde, soms met geen enkele.

De meeste partijen vallen echter in het brede, pragmatische middenblok dat Brazilianen het Centrão noemen: een verzameling partijen die minder ideologisch dan strategisch stemmen en vaak de doorslag geven bij belangrijke beslissingen. Ideologie is hier minder een kompas dan een wisselkoers.

Wie betaalt dit alles?

Sinds bedrijven in 2015 geen politieke donaties meer mogen doen, draait de Braziliaanse belastingbetaler volledig op voor het systeem. Twee grote publieke fondsen houden de politiek draaiende:

Het Partijfonds: jaarlijks ongeveer 1,2 miljard Real (circa 205 miljoen euro).

Het Verkiezingsfonds: eens in de vier jaar bijna 5 miljard Real (ongeveer 855 miljoen euro).

Voor een Europeaan zijn dit forse bedragen; voor een Braziliaan, met een minimumloon van rond de 1.500 Real, zijn ze ronduit astronomisch. De grootste partijen krijgen het meeste geld, waardoor hun machtspositie verder wordt verstevigd. De burger financiert dus niet alleen de staat, maar ook de marketing van dertig politieke stromingen — of hij dat nu wil of niet.

Kort gezegd: de Braziliaanse democratie is (peper)duur, en iedereen betaalt mee.

Van ideologische strijd naar rauwe polarisatie

De huidige polarisatie lijkt nieuw, maar heeft diepe wortels. Jarenlang werd de politiek gedomineerd door de strijd tussen de PT en de PSDB. Twee partijen die voortkwamen uit het verzet tegen de dictatuur, maar die fundamenteel verschilden over de weg naar ontwikkeling.

De PSDB, onder leiding van Fernando Henrique Cardoso, zette in de jaren negentig in op economische stabilisatie, privatisering en de Plano Real — de munt die de hyperinflatie stopte. Modernisering was hun mantra.

De PT, met Lula als boegbeeld, verzette zich fel tegen vrijwel elke grote hervorming van de PSDB. Ze stemden tegen de Grondwet van 1988, tegen de Plano Real, tegen privatiseringen. Ze profileerden zich als het morele alternatief voor wat zij zagen als een neoliberaal project.

Pas toen Lula in 2002 zijn beroemde “Brief aan het Braziliaanse Volk” schreef — waarin hij beloofde de economische fundamenten niet omver te werpen — kon hij de verkiezingen winnen. Ironisch genoeg nam de PT aan de macht veel van de PSDB-kaders over, aangevuld met grote sociale programma’s.

Het was een periode van scherpe, maar institutionele polarisatie: twee kanten van dezelfde munt.

De breuk

Dat evenwicht stortte in door corruptieschandalen (zoals Lava Jato) en de recessie onder Dilma Rousseff. De PSDB implodeerde en verloor haar rol als gematigde tegenhanger van de PT. Het vacuüm werd niet gevuld door een nieuwe centrumkracht, maar door de radicale rechterflank rond Jair Bolsonaro.

Sindsdien is de polarisatie rauwer, persoonlijker en minder institutioneel. Het midden is grotendeels verdwenen.

De crisis van de PT: een partij die vastzit aan één man

De PT heeft een ander probleem: ze is zo sterk verbonden met Lula dat het moeilijk is een toekomst te verbeelden zonder hem. Voor een nieuwe generatie kiezers — pragmatisch, digitaal, minder ideologisch — is Lula een icoon uit een ander tijdperk.

Aan de rechterkant en in het centrum verschijnen ondertussen figuren die precies inspelen op die nieuwe tijdsgeest. Influencers-politici zoals Pablo Marçal gebruiken sociale media en AI als ideologie: succes door eigen kracht, niet door sociale programma’s. Dat botst frontaal met de traditionele PT-retoriek.

Mogelijke opvolgers

Fernando Haddad: intellectueel, competent, maar mist Lula’s volkse aantrekkingskracht.

Camilo Santana: succesvol in Ceará, maar nog geen nationale uitstraling.

Guilherme Boulos: jong en charismatisch, maar zijn radicaal verleden bij de MTST schrikt de middenklasse af.

Onderzoek van Quaest (2025–2026) toont dat meer dan de helft van de Brazilianen zich niet meer identificeert met links of rechts. Ze willen een overheid die werkt als een moderne app: efficiënt, transparant, zonder de ruis van Brasília.

De PT zit daardoor in een paradox: ze heeft de macht, maar lijkt de aansluiting met de toekomst te verliezen.

2026: een keuze tussen twee tijdperken

De verkiezingen van 2026 draaien niet alleen om wie het land bestuurt, maar om welk politiek tijdperk Brazilië achter zich laat. Kiest de kiezer opnieuw voor de vertrouwde figuur van Lula, of voor een nieuwe, digitale leider die belooft de oude structuren — inclusief die van de PT — af te breken?

Wat vaststaat: het land staat voor een enorme uitdaging. Politiek, economisch en institutioneel. En wie in oktober wint, erft een systeem dat duur, gefragmenteerd en vermoeid is.

Er is veel werk aan de winkel.

Foto’s: Lula Marques - Marcelo Camargo - Fabio Rodrigues Pozzebom / Agência Brasil

The Brazilian party system as we know it today is the product of a strange paradox: a democracy born in the eighties with the promise of freedom, but which has since become so fragmented that it has become almost ungovernable. While the country emerged from the military dictatorship with a handful of political movements, Brazil now counts about thirty parties — of which more than twenty hold seats in Congress. To an outsider, it sometimes seems as if every politician has their own logo.

How we got here

The 1988 Constitution triggered an explosion of political freedom. For years, it was relatively easy for politicians to start their own party, mainly because the system generously rewarded small parties with airtime and public funds. The result: a forest of micro-movements, mergers, splits, and opportunistic alliances.

Nowadays, founding a new party is less simple. The Superior Electoral Court (TSE) requires hundreds of thousands of signatures, spread across at least nine states, to prove that a party is national and not a local hobby project. On top of that, there is now an electoral threshold that determines which parties maintain the right to funding and speaking time. But despite these stricter rules, the landscape remains one of the most fragmented in the world.

Left, right, and the flexible middle

In this mosaic of parties, the traditional division into left, right, and center is often fluid. The PL (Partido Liberal) currently dominates the right wing, while the PT (Partido dos Trabalhadores) remains the largest force on the left. At the far edges stand mini-parties like Rede or PCB, sometimes with one representative, sometimes with none at all.

Most parties, however, fall into the broad, pragmatic middle block that Brazilians call the Centrão: a collection of parties that vote less ideologically than strategically and often provide the deciding vote in important decisions. Here, ideology is less a compass than an exchange rate.

Who pays for all of this?

Since companies have been banned from making political donations in 2015, the Brazilian taxpayer fully foots the bill for the system. Two large public funds keep politics running:

The Party Fund: approximately 1.2 billion Real annually (about 205 million euros).

The Election Fund: once every four years, nearly 5 billion Real (about 855 million euros).

For a European, these are substantial amounts; for a Brazilian, with a minimum wage of around 1,500 Real, they are simply astronomical. The largest parties receive the most money, further strengthening their power position. The citizen thus finances not only the state, but also the marketing of thirty political movements — whether they want to or not.

In short: Brazilian democracy is (very) expensive, and everyone pays for it.

From ideological struggle to raw polarization

The current polarization seems new, but it has deep roots. For years, politics was dominated by the struggle between the PT and the PSDB. Two parties that emerged from the resistance against the dictatorship, but fundamentally differed on the path to development.

The PSDB, led by Fernando Henrique Cardoso, focused in the nineties on economic stabilization, privatization, and the Plano Real — the currency that stopped hyperinflation. Modernization was their mantra.

The PT, with Lula as its figurehead, fiercely resisted almost every major reform of the PSDB. They voted against the 1988 Constitution, against the Plano Real, and against privatizations. They presented themselves as the moral alternative to what they saw as a neoliberal project.

It was only when Lula wrote his famous “Letter to the Brazilian People” in 2002 — in which he promised not to overturn the economic foundations — that he was able to win the elections. Ironically, once in power, the PT adopted many of the PSDB frameworks, supplemented by large social programs.

It was a period of sharp but institutional polarization: two sides of the same coin.

The breaking point

That balance collapsed due to corruption scandals (such as Lava Jato) and the recession under Dilma Rousseff. The PSDB imploded and lost its role as the moderate counterpart to the PT. The vacuum was not filled by a new central force, but by the radical right wing around Jair Bolsonaro.

Since then, polarization has been rawer, more personal, and less institutional. The middle has largely disappeared.

The crisis of the PT: a party stuck to one man

The PT has another problem: it is so strongly connected to Lula that it is difficult to imagine a future without him. For a new generation of voters — pragmatic, digital, less ideological — Lula is an icon from another era.

Meanwhile, figures are appearing on the right and in the center who respond exactly to this new spirit of the times. Influencer-politicians like Pablo Marçal use social media and AI as an ideology: success through one’s own strength, not through social programs. This clashes head-on with traditional PT rhetoric.

Possible successors within the PT

Fernando Haddad: intellectual and competent, but lacks Lula’s grassroots appeal.

Camilo Santana: successful in Ceará, but does not yet have a national presence.

Guilherme Boulos: young and charismatic, but his past with the MTST scares off the middle class.

Research by Quaest (2025–2026) shows that more than half of Brazilians no longer identify with left or right. They want a government that works like a modern app: efficient, transparent, and without the noise of Brasília.

As a result, the PT is in a paradox: it holds power, but seems to be losing its connection to the future.

2026: a choice between two eras

The 2026 elections are not just about who governs the country, but about which political era Brazil leaves behind. Will the voter choose once again for the familiar figure of Lula, or for a new, digital leader who promises to tear down the old structures — including those of the PT?

What is certain: the country faces an enormous challenge. Politically, economically, and institutionally. And whoever wins in October will inherit a system that is expensive, fragmented, and exhausted.

There is a lot of work to be done.

Photos: Lula Marques - Marcelo Camargo - Fabio Rodrigues Pozzebom / Agência Brasil

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

Hoog, Sammy, kijk omhoog, Sammy.
Want dan word je lekker nat…

Wie de jaren zestig bewust heeft meegemaakt, hoort Ramses Shaffy meteen weer in het hoofd. Ik moest er spontaan aan denken toen ik het nieuws vernam over Beach Park in Aquiraz, in de deelstaat Ceará. Niet dat omhoog kijken daar meteen nattigheid oplevert — het is eerder andersom: wie zich bovenaan bevindt, krijgt gegarandeerd een flinke plens.

Met “daarboven” bedoel ik de nieuwe waterglijbaan Surreal, die deze week officieel door Guinness World Records werd erkend als de hoogste ter wereld: 28 meter, twee meter hoger dan het vorige record in de VS. Een technisch hoogstandje dat je niet zomaar naast je neerlegt, zelfs al ben je — zoals ik — eerder van de natuurlijke watergeweld-school.

De Surreal is geen klassieke glijbaan. Het ding duwt je met waterstralen omhoog, omlaag, door spiralen en hellingen, alsof je in een hydraulische achtbaan zit. De eerste afdaling is meteen zeven meter, daarna volgen nog drie andere. In iets meer dan een minuut ben je beneden, met snelheden tot 42 km/u en een uitzicht dat, eerlijk is eerlijk, best indrukwekkend is.

Je doet dat in een tweepersoonsband, wat op drukke dagen lastig kan zijn voor wie alleen reist of met een oneven groepje komt. Het park heeft zelfs een fastpass ingevoerd — R$ 90 extra — wat aangeeft hoe groot de vraag is. En dat is geen toeval: de Surreal maakt deel uit van een investering van R$ 30 miljoen (€ 5.130.000), de eerste in een reeks projecten voor het 40-jarig bestaan van het park.

Ceará zet duidelijk in op toerisme. En niet alleen met glijbanen. Vorig jaar opende Arvorar, een vogelreservaat dat een heel andere toon aanslaat dan het watergeweld ernaast. Het is geen regenwoud zoals in Foz do Iguaçu, maar een zorgvuldig ontworpen, semi-natuurlijke omgeving waar je tussen de vogels wandelt zonder dat je ooit vergeet dat je in een park bent.

Arvorar begint al bijzonder, met de Portal da Jandaia, een gigantische sculptuur van de parkvogel van Ceará, gemaakt door de lokale kunstenaar Narcélio Grud. Daarna kom je in drie grote volières terecht, elk met een eigen ecosysteem en zo’n 250 dieren — vooral Braziliaanse vogels, maar ook kleine zoogdieren en reptielen. Je loopt er onder begeleiding van “educadores ambientais” (gidsen gespecialiseerd in natuur en milieu) doorheen, wat het geheel een rustige, bijna contemplatieve sfeer geeft.

Het meest verrassende is wellicht de Casa dos Passarim, een vier verdiepingen tellende “boomwoning” waar je spelenderwijs leert over vogelgedrag. Helemaal bovenaan heb je een 360° uitzicht over het park. En dan zijn er nog de “Janelas da Conservação”, waar je door glazen wanden kunt meekijken hoe dieren verzorgd worden — voeding, medische controles, verrijkingsactiviteiten. Het is educatie, maar zonder de schoolse toon.

Voor gezinnen zijn er de speelse zones Redão en Arvorão, met hangbruggen, netten, tunnels en glijbanen tussen de boomtoppen. Het is duidelijk: Arvorar mikt op families, op nieuwsgierige bezoekers, op mensen die natuur willen zien zonder modder aan hun schoenen.

En precies daar zit het verschil met het zuiden van het land.

In Iguaçu is het watergeweld een natuurkracht die al eeuwen buldert. Je staat daar en voelt je klein, nederig bijna. In Aquiraz is het watergeweld een creatie van ingenieurs, pompen en veel fantasie. Het ene is natuur, het andere is techniek. Het ene is verwondering, het andere is vermaak. En dat is prima, zolang je weet wat je zoekt.

Hetzelfde geldt voor de vogelparken. In Iguaçu wandel je door een regenwoud dat zo dicht bij echt voelt dat je vergeet dat er hekken zijn. In Aquiraz is het educatiever, gecontroleerder, meer in lijn met een pretparkervaring. Niet beter of slechter — gewoon anders, gericht op een ander publiek.

En dat brengt me bij een vraag die ik mezelf stelde toen ik de foto’s naast elkaar legde: de Garganta do Diabo, het bulderende hart van de watervallen, en de Surreal, de glijbaan die nu in het Guinness Book staat. Twee totaal verschillende manieren om nat te worden.

Voor mij blijft het antwoord eenvoudig. Ik heb mijn voorkeuren: de watervallen, het vogelpark in Iguaçu — die twee blijven voor mij onovertroffen. Maar dat nieuwe vogelpark hier in Ceará? Dat zou ik best eens willen zien. Je hoeft niet te kiezen tussen natuur en techniek; je kunt gewoon gaan kijken wat jou het meest raakt.

En voor wie toch omhoog wil kijken om nat te worden: Surreal staat klaar. Maar ik hou het bij Peter Koelewijn: je wordt ouder, papa… en sommige dingen laat je met plezier aan de jeugd over.

Foto’s: YouTube - Facebook - André Smeets

Abonneer nu

De weigering van de Braziliaanse Senaat om de kandidaat Jorge Messias voor het Hooggerechtshof goed te keuren, markeert een historisch breekpunt in de nationale politiek. In meer dan een eeuw is het niet voorgekomen dat een presidentiële kandidaat voor het hoogste gerechtshof werd afgewezen. Dat maakt deze gebeurtenis uitzonderlijk en benadrukt de institutionele isolatie waarin de regering-Lula momenteel verkeert. Hoewel de president vlak voor de stemming miljarden aan begrotingsgelden vrijgaf om politieke steun te verwerven — een gebruikelijke maar controversiële praktijk in Brazilië — bleek de weerstand in de Senaat te groot. Dit toont aan dat de traditionele methode van politieke uitruil, die decennialang de basis vormde van de Braziliaanse coalitiepolitiek, niet langer volstaat om de controle over het parlement te behouden.

De figuur van Jorge Messias staat centraal in dit conflict en symboliseert de huidige politieke impasse. Messias is een vertrouweling van de president en heeft een lange geschiedenis binnen de Arbeiderspartij (PT). Voor tegenstanders belichaamt hij daarom een uitgesproken politieke benoeming in plaats van een onafhankelijke keuze voor het hof. De weerstand tegen zijn persoon is groot omdat velen hem zien als een “man van de partij”, wat de vrees voedt dat het Hooggerechtshof verder gepolitiseerd raakt — een bijzonder gevoelig punt in een land waar het hof al jaren een dominante rol speelt in politieke conflicten.

Lula bleef aandringen op zijn kandidatuur, ondanks duidelijke signalen dat Messias op grote weerstand zou stuiten. De president koos hiermee voor loyaliteit boven consensus, wat opvallend is omdat hij in het verleden zelf kritiek uitte op het benoemen van persoonlijke vrienden of politieke medestanders voor dergelijke hoge posten. Met de eerdere benoemingen van Flávio Dino en Cristiano Zanin, en nu de poging met Messias, handelt hij in strijd met die eerdere principes. Dit versterkt het beeld van een president die probeert een ideologisch schild op te werpen binnen de rechterlijke macht, op een moment dat het hof al onder vuur ligt vanwege zijn invloed op politieke processen.

De discussie rondom Messias draait ook om zijn geschiktheid. Critici twijfelen of hij beschikt over de vereiste diepgaande juridische kennis. Daarnaast negeerde de president de roep om meer diversiteit binnen het hof. Terwijl senaatsvoorzitter Davi Alcolumbre een eigen voorkeur had (voor zijn voorganger Rodrigo Pacheco), en anderen aandrongen op de benoeming van een vrouw of een persoon van kleur om de balans te herstellen, hield Lula vast aan zijn eigen kandidaat. In een land waar het debat over representatie steeds luider klinkt, werd dit gezien als een gemiste kans.

Deze gang van zaken legt een dieper probleem bloot: de traditie waarbij een president naar eigen inzicht rechters aanwijst, wordt steeds vaker als achterhaald beschouwd. Het leidt tot de vorming van politieke kampen binnen het hof, waardoor de verdenking ontstaat dat uitspraken niet gebaseerd zijn op de wet, maar op politieke kleur. De weigering van de Senaat om Messias te accepteren, moet dan ook worden gezien als een krachtig signaal tegen deze vorm van vriendjespolitiek en als een eis voor een meer onafhankelijke en diverse rechtspraak. Voor veel Brazilianen voelt dit als een zeldzaam moment waarop het parlement zich verzet tegen een praktijk die al decennia kritiek oproept.

De verhouding tussen de uitvoerende en de wetgevende macht is hiermee radicaal verslechterd. De Senaat stelt zich steeds vaker op als een blok tegen de invloed van het Hooggerechtshof en tegen de keuzes van de president. Tegelijkertijd groeit in het land een brede onvrede over de manier waarop rechters zich mengen in politieke zaken — een fenomeen dat in Brazilië veel sterker speelt dan in veel andere democratieën. Sommigen binnen de gerechtelijke macht reageren hierop door nog harder op te treden, wat de spanningen verder aanwakkert. De afwijzing van de kandidaat is dan ook een directe uithaal naar zowel Lula als naar het hof zelf.

“De oppositie juichte, terwijl de regering verbijsterd achterbleef.”

Wat me tijdens de live-uitzending van de stemming vooral opviel, was de sfeer in de zaal. De oppositie reageerde zichtbaar opgelucht en zelfs juichend, terwijl de senatoren die de regering steunen duidelijk verrast en aangeslagen waren. Die tegenstelling — de triomf aan de ene kant en de verbijstering aan de andere — vormde een bijna symbolisch beeld van de huidige polarisatie in het land. Het was duidelijk dat velen binnen de regering deze nederlaag niet hadden zien aankomen. Ook de president leek dat niet te hebben verwacht, zeker niet nadat hij enkele dagen eerder nog miljarden aan emendas had vrijgegeven, een praktijk die door veel Brazilianen wordt gezien als een poging om stemmen te beïnvloeden. Dat dit mechanisme nu niet werkte, zal hem tijdens de komende kiescampagnes ongetwijfeld worden nagedragen.

Deze nederlaag heeft grote gevolgen voor de toekomst. Voor Lula persoonlijk is dit een teken dat zijn autoriteit afneemt, wat zijn kansen op een eventuele herverkiezing direct raakt. Binnen zijn eigen partij is er bovendien een gebrek aan een duidelijke opvolger, wat de onzekerheid over de periode na zijn presidentschap vergroot. Terwijl de regering worstelt met dit verlies aan macht, profiteert de oppositie. Romeu Zema maakt handig gebruik van de situatie door zich te profileren als een stabiel alternatief, wat hem in de peilingen een flinke duw omhoog geeft. In een politiek landschap dat steeds meer naar nieuwe figuren kijkt, kan dit moment een kantelpunt blijken.

De interpretatie van deze gebeurtenis is dat het politieke landschap in Brazilië verschuift. De macht van de president is niet langer vanzelfsprekend en de institutionele strijd tussen parlement en rechterlijke macht is nu in een fase beland waarin de president de controle verliest. Voor de komende verkiezingen betekent dit dat de huidige machtsstructuur wankelt en dat nieuwe figuren zich effectief kunnen positioneren tegen de gevestigde orde in Brasilia. Voor internationale lezers is het belangrijk te begrijpen dat dit niet zomaar een mislukte benoeming is, maar een signaal dat de traditionele machtsbalans in Brazilië fundamenteel verschuift.

De afwijzing heeft niet alleen gevolgen voor de president, maar brengt ook schade toe aan zijn belangrijkste ministers. Het resultaat laat zien dat het politieke gewicht van de regering in het parlement ontoereikend was, ondanks de inspanningen van het kabinet om de stemming in goede banen te leiden. In een systeem dat draait op coalities en onderhandeling, is dit een teken van verzwakking dat moeilijk te herstellen is.

De uitslag is een duidelijk teken dat de “anti-STF agenda” in de Senaat aan kracht wint. Een aanzienlijk deel van de senatoren gebruikte deze stemming om een grens te trekken tegen de invloed van het Hooggerechtshof. De nederlaag bewijst dat de onvrede over de gerechtelijke macht inmiddels zo groot is dat zelfs directe onderhandelingen vanuit de regering niet meer volstaan om een benoeming veilig te stellen. Dit is een belangrijk signaal voor iedereen die de Braziliaanse politiek volgt: het hof, dat jarenlang een dominante rol speelde, verliest nu terrein in het parlement.

Voor de ministers die nauw betrokken waren bij de kandidatuur van Messias, betekent dit een pijnlijk verlies van geloofwaardigheid. Het signaleert aan zowel bondgenoten als de oppositie dat de regering niet langer in staat is om de koers in de Senaat te bepalen, wat de weg vrijmaakt voor verdere parlementaire druk op de rechterlijke macht. In een land waar institutionele spanningen vaak leiden tot langdurige politieke crises, kan dit de komende maanden een bepalende factor worden.

Volgens sommigen binnen de regering zou de afwijzing van Messias vooraf besproken zijn tijdens een diner bij senaatsvoorzitter Davi Alcolumbre, in aanwezigheid van een groep die gelinkt is aan STF-minister Alexandre de Moraes. Deze zou afwijzend staan tegenover de benoeming van een nieuwe collega, al ontkent Moraes dat. In Brazilië circuleren dergelijke verhalen snel, wat de indruk versterkt dat politieke en gerechtelijke elites elkaar voortdurend beïnvloeden.

President Lula zou, samen met zijn bondgenoten, gezocht hebben naar de namen van de “bedriegers” in de stemming. Het zou gaan om leden van de partijen MDB en PSD die een akkoord sloten met Alcolumbre. Diezelfde bondgenoten gokken op het ontslag van door Alcolumbre benoemde functionarissen, zoals ministers Waldez Góes (Integratie en Regionale Ontwikkeling) en Frederico Siqueira (Communicatie). Volgens aanwezigen bij de vergadering leek Lula kalm toen hij de teleurgestelde Messias probeerde gerust te stellen, al staat buiten kijf dat deze nederlaag de politieke realiteit voor de regering aanzienlijk complexer maakt.

Foto’s: Lula Marques/Agência Brasil.

Abonneer nu

Brazil has gradually become a frontrunner in scam practices, forcing consumers and ordinary citizens to be exceptionally vigilant in their daily lives. Anything that might normally be considered part of a routine is now suspect. An email, a phone call, or even a knock at your front door should set off a red light. Many have not adapted to this reality and fall into traps that almost always result in financial loss. This is especially true for the elderly, who often struggle to keep up with rapid digital progress. These are people from an era when having a simple home phone was a luxury and when you personally visited the bank to fulfill financial obligations after waiting patiently in line. Back then, the worst that could happen was a confrontation with a “saidinha de banco.” This can still happen, but rapid evolution has changed behavior. Today, everyone uses their smartphone, encouraged by banks that are closing more and more physical branches. Those who need cash go to an ATM.

The rules for banking via a mobile phone are rightfully strict, but that does not stop thieves and scammers from making frantic attempts to rob innocent citizens. This time, it no longer happens with a weapon, but in a “soft” way by leading the victim to believe they are acting correctly. Realizing you have been robbed is no less painful. The Federal Police recently released a report that supports this changing reality with hard figures. Their research shows that the fight against crime has largely moved to the digital world. The numbers are staggering: artificial intelligence is now used in 42.5% of all cases of financial fraud. In 2024, this fraud caused total losses of R$ 52 billion, with credit card cloning and the use of fake call centers among the most common crimes.

It is a bitter paradox that digital progress in Brazil is both a blessing and a source of concern. The Brazilian population is one of the most digitized in the world. Brazilians are not just users of technology; they embrace it massively and with impressive talent. Platforms like WhatsApp, Instagram, and TikTok are central to social and economic life in Brazil. This strong online presence is accompanied by a great skill in building digital networks and creating content. It is therefore particularly regrettable that a portion of this enormous creativity and technical knowledge is used for the wrong purposes. The same talent used for innovative apps and digital marketing is, unfortunately, used by some to develop the most sophisticated computer virus codes and deceptive systems in the world.

Scammers are increasingly using deepfakes, a technique where text, images, or sound are modified or created entirely from scratch by clever software. The word is a combination of “deep learning” and “fake.” This makes it appear as if someone is saying or doing something that never actually happened. The software is trained by studying thousands of photos or video clips of a specific person. Through this, the computer learns exactly how that person’s face moves and how their voice sounds. The computer can then overlay this face as a digital mask onto someone else’s face. This is often so convincing that it is almost indistinguishable from reality to the human eye. The rise of this technique is explosive; between 2024 and 2025, the use of deepfakes increased by a massive 830%. With just a short sound recording, the computer can have a new text spoken that sounds exactly like the original person. It is precisely because of this personal approach that people fall into the trap, simply because we naturally trust what we see and hear.

The core of the problem is that technology is developing faster than our collective understanding of it. Many people do not realize how sophisticated these tools are used to deceive them. Scammers cleverly use the fear spread through shady news channels on the internet. Messages constantly circulate claiming that benefits will be stopped or that a person’s fiscal number, the CPF, is at risk. When someone who is already worried receives an official-looking email or a phone call, panic is a short step away. In that state of confusion, it is logical that people are inclined to follow instructions that would normally raise suspicion. I saw this recently with a good friend. He received an email so convincing that he was about to take action. He was genuinely scared, feeling the threat of a financial problem hanging over him. Fortunately, I was able to review the text with him and point out that it was a fake message. The relief was great, but the underlying fear lingered for a while. it shows how vulnerable we are when we don’t know exactly what is going on.

The Federal Police is now working with organizations like Abecs and Febraban to tackle this fraud, but the first line of defense lies with the citizen. It is important to be able to separate the wheat from the chaff. One of the most common methods is the fake call center or the unsolicited phone call. Often, the number appears to come from an official agency or bank. A simple rule is: a bank or government agency will never ask via phone or WhatsApp for passwords, PIN codes, or to transfer money to a “safe account.” As soon as a call takes on an urgent tone regarding your CPF or an alleged debt, hang up immediately and call your bank’s official number yourself. For emails, you can check the sender’s address; it often looks like the real address but contains small spelling errors or ends in a strange domain name.

While this reality is serious, it is certainly not insurmountable and should not stop anyone from enjoying Brazil. Simple prevention is often enough to avoid falling into the trap. There are technical tools to protect your phone, such as apps that automatically block known spam numbers without affecting your actual contacts. Using two-factor authentication on all your accounts and verifying information through a second, independent channel are strong weapons against digital theft. Those who are well-informed and maintain a healthy dose of suspicion regarding unexpected digital messages can stay and work in Brazil with peace of mind. The country has become more modern, and that simply requires a modern way of staying alert.

Tips

In addition to the necessary caution with messages and phone calls, there are two very effective tools in Brazil to actively protect your CPF (tax number) against misuse.

First, there is the option to have your CPF monitored by an institution like Serasa (a private agency that analyzes creditworthiness and tracks records of payment arrears). For a small fee, they offer a service where you receive an immediate notification on your smartphone if someone tries to apply for credit in your name or if your details appear on the ‘dark web.’ It provides a sense of security that you won’t discover only after the fact that a loan was taken out without your knowledge.

A second, free tool is Registrato, a system provided by the Central Bank of Brazil. By registering here, you get a complete overview of all bank accounts, loans, and credit cards registered to your CPF. It is a powerful way to separate the wheat from the chaff: you can see at a glance if accounts have been opened at banks you have never even stepped into. Regularly checking this overview is one of the most effective ways to stop fraud in its early stages.

With this combination of personal alertness and digital monitoring, you ensure that you stay in control, so you can focus on the positive aspects of staying in this dynamic country.

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

Stel dat je aan tien mensen vraagt waar ze het eerst aan denken bij Rio de Janeiro. De kans is groot dat het antwoord “Cristo Redentor” is. Wie de stad een beetje kent, ziet er misschien een tekstballonnetje bij met een uitspraak van Christus: “Mijn linkerhand wijst naar de armen, mijn rechter naar de rijken.” Dat is niet eens zo gek bedacht. Zijn linkerhand wijst naar de noordelijke zone met veel sloppenwijken, terwijl de rechterhand wijst naar de mondaine wereld van Leme, Copacabana, Ipanema en Leblon. Daar is alles te vinden voor wie het zich kan veroorloven. Maar er is veel meer.

Toeristen beperken zich meestal tot de verplichte nummers: het Christusbeeld, de Pão de Açúcar met de bekende lift, en de Sambódromo. Bij die laatste moet je buiten het carnaval vaak je eigen fantasie gebruiken om het spektakel voor te stellen. En natuurlijk zijn er de stranden, waarvan Copacabana wereldberoemd is. Voor wie echter voldoende tijd heeft en een flinke reserve op zijn bankrekening, valt er een heel andere wereld te ontdekken.

Je weet nooit precies wanneer Rio je begint te veranderen. Het gebeurt niet direct bij het uitstappen uit het vliegtuig. Het gebeurt later, wanneer je beseft dat deze stad een voortdurende botsing van werelden is.

Ik herinner me dat ik twee keer werd uitgenodigd bij Marius Degustare, dat extravagante restaurant aan het einde van Leme, waar de Avenida Atlântica ophoudt en de rotswand begint. Ik ging er niet uit vrije wil heen; zakelijke contacten namen me mee. Mensen die het vanzelfsprekend vonden om indruk te maken op een plek waar alles glanst en overloopt van overvloed.

Van buiten leek het bijna onschuldig, een soort piratenhol met lichtjes, alsof een kind met te veel geld een droom mocht bouwen. Maar binnen werd je overspoeld door een wereld zonder remmen. De lucht was zwaar van boter, knoflook en gegrilde vis. Overal glinsterde koper, kristal en spiegels.

Het eten was onmiskenbaar goed. Vlees dat uit elkaar viel en zeevruchten die nog naar de oceaan roken. Maar de decadentie bleef meer hangen dan het eten. Ik herinner me hoe een kelner een bord liet vallen. In elk ander restaurant zou dat een moment van schaamte zijn, maar hier niet. Er verscheen een man die zonder aarzelen een hele stapel borden oppakte en ze met een triomfantelijk gebaar op de grond smeet. Het publiek juichte en klapte. Het was een vooraf gepland spektakel, maar de gasten vonden het prachtig.

De tweede keer maakte ik mee dat de eigenaar, Marius zelf, tussen de tafels met spijkerbroeken begon te leuren. Er was niets bijzonders aan de broeken, behalve het opvallende logo van zijn restaurant. Voor 500 Reais beval hij ze aan. Op een gewone markt kocht je er toen vijf voor die prijs, maar zonder die naam erop. Binnen de kortste keren was hij zijn hele voorraad kwijt.

Ik zat daar en glimlachte omdat het van me verwacht werd, maar diep vanbinnen knaagde er iets. Ik wist wat er achter die heuvel lag, achter de rotswand die Leme scheidt van de favela’s Babilônia en Chapéu Mangueira. Daar wonen mensen die elke dag onderhandelen met honger en angst. Toeristen zien vaak alleen de glans, niet de barsten. Maar Rio hield me die avond een spiegel voor: dit is mijn schoonheid en mijn wreedheid tegelijk. Decadentie in het kwadraat. Twee gezichten van de “Cidade Maravilhosa”.

Vandaag de dag is een avond bij Marius nog steeds een ritueel van overdaad. Het degustatiemenu begint rond de tweehonderd Reais per persoon, maar niemand komt daar met dat bedrag buiten. Met een flesje wijn erbij zit je met z’n tweeën al snel tussen de negenhonderd en twaalfhonderd Reais. Je betaalt er voor het eten, maar vooral voor de theatrale chaos.

Copacabana Palace

Wanneer ik later voor het Copacabana Palace stond — dat witte paleis uit de jaren dertig — voelde ik hetzelfde. Achter die muren gebeurt alles wat de meeste toeristen nooit zullen zien: macht, geld en geheimen. Het hotel trekt nu weer de aandacht door het geplande optreden van Shakira. Net als andere grote sterren verblijft zij in dit hotel met hoofdletters. Voor veel Brazilianen is zij een symbool van Latijns-Amerikaans succes; een “buurvrouw” die de top heeft bereikt. Haar verblijf voelt voor de fans voor de deur meer als een trotse triomftocht dan als het bezoek van een afstandelijke koningin.

Dat was vroeger anders. Klassieke sterren kwamen naar het Palace om de wereld buiten te sluiten of zich te misdragen. Moderne sterren als Shakira gebruiken het vooral als een strategisch hoofdkwartier voor hun “branding”. Een foto op het balkon van het Palace is de ultieme bevestiging van je status.

Het spierwitte gebouw straalt een enorme onschendbaarheid uit. Maar wie denkt dat rijkdom hier alleen om een mooi uitzicht gaat, vergist zich in de hiërarchie achter de marmeren muren. De echte elite trekt zich terug op de zesde verdieping. In deze schaduwwereld hebben gasten hun eigen zwembad en ontmoeten ze geen enkele andere hotelgast. Het fortuin dat ze betalen, dient vooral om onzichtbaar te zijn.

Een fortuin? Jazeker. Voor een standaardkamer betaal je tussen de 3.000 en 5.000 Reais per nacht. De Penthouse Suites op de zesde verdieping kunnen oplopen tot 30.000 Reais per nacht. Voor dat bedrag kun je in grote delen van Brazilië een maand lang een zeer luxe villa huren. Het personeel op die verdieping krijgt zelfs het advies om de gasten niet aan te kijken, tenzij ze zelf worden aangesproken. In het Palace betaal je voor de geschiedenis en de exclusiviteit.

Zelfs voor wie er niet slaapt, is de drempel hoog. Een ontbijt of brunch bij restaurant Pérgula kost al snel 500 Reais per persoon. Een diner bij de Michelin-restaurants Mee of Cipriani loopt voor een groepje vrienden moeiteloos in de duizenden Reais. Voor een kapitaalkrachtige Braziliaan is dit de plek om te laten zien dat hij het gemaakt heeft.

Het verschil met een mooie pousada in bijvoorbeeld Trancoso of Búzios is groot. In een pousada betaal je voor rust en natuur; in het Palace betaal je voor protocol. Terwijl de gemiddelde vakantieganger elders geniet van gastvrijheid voor een eerlijke prijs, geldt in het Palace de logica van de markt niet meer. Een middag aan het zwembad kost er meer dan wat menig Braziliaan in een maand verdient. Geld dient hier om een muur op te trekken tegen de realiteit van alledag.

Het hotel is door de jaren heen veranderd. Van een schuilplaats voor Brigitte Bardot in de jaren zestig naar een zwaarbewaakte vesting voor de Rolling Stones in 2006. Toen de Stones er waren voor hun strandconcert, werd er een speciale brug gebouwd zodat ze geen voet op de Braziliaanse grond hoefden te zetten. Voor hen was het hotel een militaire operatie om twee miljoen mensen op afstand te houden.

Zowel Marius als het Copacabana Palace vallen meestal buiten de route van de gewone toerist. Voor het hotel is de financiële drempel simpelweg te hoog. Marius zou nog kunnen, maar is bij buitenlanders minder bekend. Gidsen hebben vaak ook niet de tijd voor zo’n uitgebreid bezoek. Toch is het een bijzondere ervaring. De combinatie van luxe lekkernijen en theater is niet alleen uniek, het is een levensles voor wie goed oplet en de stad in de juiste context wil plaatsen.

Foto’s: Facebook - Carlos Alkmin/Wikimedia Commons

Abonneer nu

Brazilië groeide stilaan uit tot een kampioen in oplichterspraktijken waardoor de consument of de gewone brave burger verplicht wordt om bijzonder oplettend te zijn in het dagelijkse leven. Alles wat normaal gezien kan beschouwd worden als deel uitmakend van een routine, is nu verdacht. Een e-mailtje, een telefoon, zelfs een bezoekje aan je voordeur doen een rood lampje flikkeren, of zou dat moeten doen. Velen hebben zich niet aangepast aan die werkelijkheid en trappen in de val met vrijwel altijd financieel verlies. Dat is zeker het geval voor ouderen die sowieso al moeite hebben om de snelle digitale vooruitgang te volgen. Het zijn mensen die stammen uit een tijdperk waarbij het beschikken over een gewone huistelefoon al een luxe was, waar je persoonlijk naar de bank stapte om je financiële verplichtingen te vervullen, na het nodige geduld in de file. Het ergste wat je dan kon overkomen was een confrontatie met een “saidinha de banco”. Dit kan nog steeds gebeuren maar de snelle evolutie wijzigde het gedrag. Vandaag gebruikt iedereen zijn smartphone, gestimuleerd door de banken die alsmaar meer agentschappen opdoeken. Wie cash nodig heeft, kan terecht bij een bankautomaat.

De regels om bankverrichtingen te doen via de “celular” zijn terecht streng, maar dat belet niet dat dieven en oplichters verwoede pogingen doen om de onschuldige burger te beroven. Deze keer gebeurt dat niet meer met een wapen, maar op een zachte manier door het slachtoffer in de waan te laten dat hij correct handelt. De vaststelling dat hij desalniettemin beroofd werd is niet minder pijnlijk. De Braziliaanse Federale Politie bracht onlangs een rapport naar buiten dat deze veranderende werkelijkheid met harde cijfers onderbouwt. Uit hun onderzoek blijkt dat de strijd tegen criminaliteit zich grotendeels heeft verplaatst naar de digitale wereld. De cijfers zijn onthutsend: in 42,5% van alle gevallen van financiële fraude wordt inmiddels gebruikgemaakt van kunstmatige intelligentie. In 2024 veroorzaakte deze fraude in totaal een verlies van 52 miljard reais, waarbij het klonen van creditcards en het inzetten van nep-callcenters tot de meest voorkomende misdrijven behoorden.

Het is een wrange paradox dat de digitale vooruitgang in Brazilië zowel een zegen als een bron van zorg is. Zoals we al vaker bespraken, is de Braziliaanse bevolking een van de meest gedigitaliseerde ter wereld. Brazilianen zijn niet simpelweg gebruikers van technologie; ze omarmen het massaal en met een indrukwekkend talent. Platformen zoals WhatsApp, Instagram en TikTok zijn in Brazilië niet weg te denken uit het sociale en economische verkeer. Die sterke aanwezigheid op het internet gaat gepaard met een grote vaardigheid in het bouwen van digitale netwerken en het creëren van content. Het is dan ook bijzonder spijtig dat een deel van die enorme creativiteit en technische kennis wordt aangewend voor de verkeerde doeleinden. Hetzelfde talent dat wordt ingezet voor innovatieve apps en digitale marketing, wordt door sommigen helaas gebruikt om de meest geraffineerde computervirus-codes en misleidende systemen ter wereld te ontwikkelen.

Oplichters maken alsmaar meer gebruik van deepfake, een techniek waarbij tekst, beeld of geluid wordt aangepast of volledig nieuw wordt gemaakt door slimme software. Het woord is een samenstelling van “deep learning” en “fake”. Hierdoor lijkt het alsof iemand iets zegt of doet wat in werkelijkheid nooit is gebeurd. De software wordt getraind door duizenden foto’s of videofragmenten van een specifiek persoon te bestuderen. Hierdoor leert de computer precies hoe het gezicht van die persoon beweegt en hoe de stem klinkt. Vervolgens kan de computer dit gezicht als een digitaal masker over het gezicht van iemand anders heen leggen. Dit gebeurt vaak zo overtuigend dat het voor het menselijk oog bijna niet van echt te onderscheiden is. De opkomst van deze techniek is explosief; tussen 2024 en 2025 nam het gebruik van deepfakes toe met maar liefst 830%. Met slechts een korte geluidsopname kan de computer een nieuwe tekst laten uitspreken die exact klinkt als de oorspronkelijke persoon. Juist door deze persoonlijke benadering trappen mensen in de val, simpelweg omdat we van nature vertrouwen op wat we zien en horen.

De kern van het probleem is dat de technologie zich sneller ontwikkelt dan ons collectieve begrip ervan. Veel mensen overzien niet hoe geraffineerd deze middelen worden ingezet om hen te misleiden. Oplichters maken handig gebruik van de angst die wordt gezaaid via schimmige nieuwskanalen op het internet. Daar circuleren voortdurend berichten dat uitkeringen zouden worden stopgezet of dat iemands fiscaal nummer, de CPF, in gevaar is. Wanneer iemand die zich al zorgen maakt vervolgens een officieel lijkende e-mail ontvangt of een telefoontje krijgt, is de stap naar paniek snel gezet. In die staat van verwarring is het logisch dat men geneigd is om instructies op te volgen die in normale omstandigheden argwaan zouden wekken. Ik zag dit onlangs van dichtbij bij een goede vriend. Hij ontving een e-mail die zo overtuigend was dat hij op het punt stond om actie te ondernemen. De schrik zat er goed in; hij voelde de dreiging van een financieel probleem dat hem boven het hoofd hing. Gelukkig kon ik de tekst samen met hem bekijken en hem erop wijzen dat het om een vals bericht ging. De opluchting was groot, maar de onderhuidse angst bleef nog even hangen. Het laat zien hoe kwetsbaar we zijn als we niet precies weten hoe de vork in de steel zit.

De Federale Politie werkt inmiddels samen met organisaties zoals Abecs en Febraban om deze fraude aan te pakken, maar de eerste verdedigingslinie ligt bij de burger zelf. Het is belangrijk om het kaf van het koren te kunnen scheiden. Een van de meest gebruikte methoden is het nep-callcenter of de ongewenste telefoonoproep. Vaak lijkt het nummer afkomstig van een officiële instantie of bank. Een simpele regel is: een bank of overheidsinstantie vraagt nooit via telefoon of WhatsApp om wachtwoorden, pincodes of om geld over te maken naar een “veilige rekening”. Zodra een gesprek een dringende toon aanneemt over uw CPF of een zogenaamde schuld, hang dan direct op en bel zelf naar het officiële nummer van uw bank. Bij e-mails kunt u letten op het adres van de afzender; vaak lijkt dit op het echte adres maar staan er kleine spelfouten in of eindigt het op een vreemde domeinnaam.

Hoewel deze realiteit ernstig is, is ze zeker niet onoverkomelijk en hoeft het niemand tegen te houden om van Brazilië te genieten. Een eenvoudige preventie volstaat vaak al om niet in de val te trappen. Er zijn technische hulpmiddelen om uw telefoon af te schermen, zoals apps die bekende spamnummers automatisch blokkeren zonder dat uw echte contacten daar last van hebben. Het gebruik van tweefactorauthenticatie op al uw accounts en het verifiëren van informatie via een tweede, onafhankelijk kanaal zijn sterke wapens tegen digitale diefstal. Wie goed ingelicht is en een gezonde dosis argwaan behoudt bij onverwachte digitale berichten, kan met een gerust hart in Brazilië verblijven en werken. Het land is moderner geworden, en dat vraagt simpelweg om een moderne manier van oplettendheid.

Tips

Naast de nodige voorzichtigheid bij berichten en telefoontjes, zijn er in Brazilië twee zeer effectieve hulpmiddelen om uw CPF (fiscaal nummer) actief te beschermen tegen misbruik.

Ten eerste is er de mogelijkheid om uw CPF te laten monitoren door een instelling als Serasa (een private instantie die kredietwaardigheid analyseert en gegevens over betalingsachterstanden bijhoudt). Tegen een kleine vergoeding bieden zij een service aan waarbij u direct een melding op uw smartphone krijgt zodra iemand probeert een krediet aan te vragen op uw naam, of als uw gegevens ergens op het ‘dark web’ opduiken. Het geeft een veilig gevoel dat u niet achteraf pas ontdekt dat er ergens een lening is afgesloten waar u niets van wist.

Een tweede, gratis hulpmiddel is Registrato, een systeem van de Centrale Bank van Brazilië. Door u hier te registreren, krijgt u een volledig overzicht van alle bankrekeningen, leningen en creditcards die op uw CPF geregistreerd staan. Het is een krachtig middel om het kaf van het koren te scheiden: u ziet in één oogopslag of er rekeningen geopend zijn bij banken waar u zelf nooit bent binnengestapt. Het regelmatig controleren van dit overzicht is een van de meest effectieve manieren om fraude in een vroeg stadium te stoppen.

Met deze combinatie van persoonlijke alertheid en digitale monitoring zorgt u ervoor dat u de touwtjes in handen houdt, zodat u zich kunt concentreren op de positieve kanten van het verblijf in dit dynamische land.

Subscribe now

Former Finance Minister Fernando Haddad — who stepped down in March to run for Governor of São Paulo — repeatedly criticized the “financial burden” the Lula government allegedly inherited in 2023 from his predecessor, Jair Bolsonaro, until his last day in office. According to him and the Workers’ Party (PT), this past explains the difficulty of reorganizing public finances throughout the term. It is true that there were excesses, compounded by emergency pandemic investments, repeated breaches of the spending cap, and a billion-dollar debt in precatórios (court-ordered government debts to citizens or companies) that were simply kicked down the road. However, these arguments do not absolve the current economic team of their responsibilities. Under the leadership of Haddad and his successor, Dario Durigan, the government has created a financial time bomb that is once again being passed on to the next generation.

The combination of rapidly growing spending, fiscal deficits, and high interest rates leads to a predictable outcome: exploding national debt. It is no coincidence that Brazil’s debt is growing at a pace comparable only to the most acute moments of crisis, such as the 2020 pandemic or the 2015-2016 recession. Projections from the Ministry of Finance itself confirm what was already known: debt will continue to rise through most of the next presidential term and will only begin to decrease slightly in 2030. This results in high interest rates, causing capital to flee toward safe government bonds instead of productive investments that could truly grow the country.

According to Central Bank data, Brazil’s national debt reached 79% of GDP last year. That percentage was only higher in 2020, at the peak of the pandemic, when it hit 87%. When Lula took the helm in January 2023, the indicator stood at 72%. We have to look far back, to the early 2000s, to see figures around 55%. The upward trend is far from over; debt is expected to grow further to 88% of GDP by 2029 — a figure that independent analysts, by the way, consider far too optimistic and hardly credible.

The International Monetary Fund (IMF) is even less optimistic in its latest forecasts, expecting Brazil’s debt to keep rising until at least 2031. Although the IMF uses a different methodology that yields higher figures — estimating debt at 93% for 2025 compared to the Central Bank’s 79% — the conclusion is painfully clear. Brazil is already among the most debt-ridden nations among emerging economies, and its position is likely to worsen. Currently, the country ranks 25th out of 183 economies tracked by the IMF, but by 2031, it is expected to climb to a debt equal to 103% of GDP. In comparison, Mexico and Colombia, countries somewhat similar to Brazil, see this indicator hovering around 60%.

The problem lies simply in government spending. If the current spending level is to be maintained without letting the debt explode, taxes — which are already substantial — must go up. But the country has reached the limit of its tax burden. Only a radical operation where the government “cuts into its own flesh” can restore balance. Lula, however, has no intention of doing so, should he be re-elected. For him, consumption is the sole engine for growth, supported by more credit for families to access higher-ticket products.

The President sees a clear role for the state in driving the economy through the purchasing power of the citizen. In his vision, the economy only truly functions when people have the means for basic needs like food and clothing, but also for computers and household appliances. Putting money into the hands of the people and small entrepreneurs, he believes, provides a direct boost to employment. To enable this, he advocates for expanded credit, seeing it not as a risk but as a necessary tool for families. He dreams of an internal market where Brazilians have the right to modern technology and decent cars, financed by loans deducted directly from their wages. It is a vision he has repeated since the early 2000s, but today it meets more skepticism than before. While iconic promises about the accessibility of consumer goods — such as his famous claim that every family should once again afford picanha and a beer — once offered hope, that rhetoric now clashes harshly with the reality of high inflation. For many Brazilians, the gap between the political promise and the price at the checkout has become so wide that these familiar stories are losing their luster; the memory of unfulfilled pledges means the population increasingly views his economic recipes as outdated.

The strategy of stimulating the economy through higher consumption means the focus remains on government investment and subsidies rather than austerity. For the President, social inclusion through consumption is more important than strict adherence to fiscal constraints. In doing so, he indicates that in a potential new term, he intends to stick to a model where the state actively drives consumption. This, however, clashes head-on with the sobering reality of the national debt. While he sells this as a social solution, economists point to structural risks. In this logic, an artificial stimulation of demand without fiscal reform inevitably leads to higher interest rates to curb inflation, which only makes servicing the debt more expensive.

The comparison with the past is far from reassuring. Critics warn that a next term threatens to be a repeat of the policies under Dilma Rousseff, but in an even more extreme form. While Lula once benefited from a favorable global wind and a commodity boom, that financial breathing room has virtually vanished. Holding onto this model of state intervention while debt creeps toward 100% of GDP is seen by many as ignoring a ticking time bomb. The government seems to be shifting toward an ideological hardening where state-owned companies must lead the way, which only pushes private investment toward the safety of government bonds.

All of this confirms that voters should pay more attention to what their candidate is going to do, and less to who they are. Decades of polarization will not reduce or settle the country’s debt — quite the contrary. The information in this argument is no fiction; it is drawn from recent analyses in Brazilian newspapers (Estadão, Folha) and magazines (Veja) that are available to (almost) everyone. However, the question remains whether the average citizen, who prefers their news in short snippets via Instagram or YouTube, still absorbs the gravity of these figures. A country cannot indefinitely spend what it does not have. If every Brazilian stood up today and demanded that the state behave like a responsible head of household — spending only after it has earned — policies would change tomorrow. As long as they settle for a short-term party on credit, the financial time bomb will continue to tick undisturbed.

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

Voormalig minister van Financiën Fernando Haddad — die in maart aftrad om zich kandidaat te stellen voor het gouverneurschap van São Paulo — bekritiseerde tot aan zijn laatste dag in functie herhaaldelijk de “financiële last” die de regering Lula in 2023 zou hebben geërfd van zijn voorganger Jair Bolsonaro. Volgens hem en de Arbeiderspartij (PT) verklaart dat verleden de moeite die het kost om de overheidsfinanciën te reorganiseren. Het klopt dat er excessen waren, bovenop de noodinvesteringen tijdens de pandemie, met overschrijdingen van het uitgavenplafond en een miljardenschuld aan precatórios (officiële erkenning van een schuld door een Braziliaanse overheidsinstantie die na een definitieve rechterlijke uitspraak verplicht aan een burger of bedrijf moet worden uitbetaald) die simpelweg met de buik vooruit werden geschoven naar de toekomst. Maar al die argumenten ontslaan het huidige economische team niet van hun verantwoordelijkheid. Onder leiderschap van Haddad en zijn opvolger Dario Durigan heeft de regering een financiële tijdbom gecreëerd die gewoon weer wordt doorgegeven aan de volgende generatie.

De combinatie van snelgroeiende uitgaven, roodstand en hoge rentes leidt tot een voorspelbare uitkomst: de staatsschuld ontploft. Het is geen toeval dat de Braziliaanse schuld groeit in een tempo dat alleen vergelijkbaar is met de meest acute crisismomenten, zoals de pandemie van 2020 of de recessie van 2015-2016. Prognoses van het ministerie van Financiën zelf bevestigen wat we eigenlijk al wisten: de schuld blijft tijdens bijna de hele volgende regeerperiode stijgen en begint pas in 2030 voorzichtig te dalen. Dit resulteert in een hoge rente, waardoor kapitaal vlucht naar veilige staatsobligaties in plaats van naar productieve investeringen die het land echt kunnen laten groeien.

Volgens de Centrale Bank liep de Braziliaanse staatsschuld vorig jaar op tot 79% van het BBP. Dat percentage was enkel hoger in 2020, op het hoogtepunt van de pandemie, toen het de 87% aantikte. Toen Lula in januari 2023 de scepter overnam, stond die teller op 72%. We moeten al ver terug, naar de jaren 2000, om cijfers rond de 55% te zien. De stijgende trend is nog lang niet voorbij; naar verwachting groeit de schuld verder naar 88% van het BBP in 2029, een cijfer dat door onafhankelijke analisten overigens als veel te optimistisch en nauwelijks geloofwaardig wordt beschouwd.

Het Internationale Monetair Fonds (IMF) is in zijn jongste prognoses nog minder optimistisch en verwacht dat de Braziliaanse schuld minstens tot 2031 blijft stijgen. Hoewel het IMF een andere methodologie hanteert waardoor de cijfers hoger uitvallen — zij schatten de schuld voor 2025 op 93%, vergeleken met de 79% van de Centrale Bank — is de conclusie pijnlijk duidelijk. Brazilië behoort nu al tot de meest schuldenrijke landen onder de opkomende economieën en die positie zal waarschijnlijk verslechteren. Momenteel staat het land op de 25ste plaats van de 183 door het IMF gevolgde economieën, maar tegen 2031 zal het naar verwachting opklimmen naar een schuld van 103% van het BBP. Ter vergelijking: in Mexico en Colombia, landen die enigszins vergelijkbaar zijn, schommelt diezelfde indicator rond de 60%.

Het probleem zit hem simpelweg in de overheidsuitgaven. Als men het huidige uitgavenniveau wil handhaven zonder de schuld te laten ontploffen, moeten de belastingen — die nu al niet van de minste zijn — omhoog. Maar het land heeft de grens van de belastingdruk bereikt. Alleen een ingrijpende operatie waarbij de overheid in eigen vel snijdt, kan de boel weer in evenwicht brengen. Lula is dat echter niet van plan, mocht hij herverkozen worden. Voor hem is consumeren de enige motor voor groei, ondersteund door meer krediet voor gezinnen zodat zij toegang krijgen tot duurdere producten.

De president ziet een duidelijke rol voor de staat om de economie aan te jagen via de koopkracht van de burger. In zijn visie draait de economie pas echt wanneer mensen de middelen hebben voor basisbehoeften zoals voedsel en kleding, maar ook voor computers en huishoudelijke apparaten. Geld in de handen van het volk en kleine ondernemers zorgt volgens hem voor een directe impuls aan de werkgelegenheid. Om dit mogelijk te maken zet hij in op ruimere kredietverstrekking, niet als een gevaar, maar als een noodzakelijk instrument voor gezinnen. Hij droomt van een interne markt waar Brazilianen het recht hebben op moderne technologie en goede auto’s, gefinancierd door leningen die direct op het loon worden ingehouden. Het is een visie die hij al sinds het begin van de jaren 2000 herhaalt, maar die vandaag de dag op meer scepsis stuit dan voorheen. Waar iconische beloftes over de toegankelijkheid van consumptiegoederen — zoals zijn bekende uitspraak dat elk gezin zich weer picanha en een biertje moet kunnen veroorloven — destijds hoop gaven, botst die retoriek nu hard met de realiteit van de hoge inflatie. Voor veel Brazilianen is de kloof tussen de politieke belofte en de prijs aan de kassa inmiddels zo groot geworden dat de vertrouwde verhalen hun glans verliezen; de herinnering aan onvervulde toezeggingen maakt dat de bevolking zijn economische recepten steeds vaker als achterhaald bestempelt.

De koers om de economie te stimuleren door een hogere consumptie, betekent dat de focus blijft liggen op overheidsinvesteringen en subsidies in plaats van op bezuinigingen. Voor de president is sociale inclusie via consumptie belangrijker dan het strikt naleven van fiscale beperkingen. Hiermee geeft hij aan dat hij bij een eventuele nieuwe termijn vast wil houden aan een model waarbij de staat de consumptie actief aanjaagt. Dit botst echter frontaal met de zorgwekkende realiteit van de staatsschuld. Hoewel hij dit verkoopt als een sociale oplossing, wijzen economen op de structurele risico’s. In deze logica leidt een kunstmatige stimulering van de vraag zonder fiscale hervormingen onvermijdelijk tot een hogere rente om de inflatie te beteugelen, wat de afbetaling van de schuld alleen maar duurder maakt.

De vergelijking met het verleden is weinig geruststellend. Critici waarschuwen dat een volgende termijn een herhaling dreigt te worden van het beleid onder Dilma Rousseff, maar dan in een extremere vorm. Waar Lula vroeger nog kon zeilen op een gunstige wereldwind, is de financiële ruimte nu nagenoeg verdwenen. Het vasthouden aan dit model van staatsinmenging, terwijl de schuld richting de honderd procent kruipt, wordt door velen gezien als het negeren van een tikkende tijdbom. De overheid lijkt steeds meer te verschuiven naar een ideologische verharding waarbij staatsbedrijven de kar moeten trekken, wat private investeringen juist verdringt naar veilige staatsobligaties.

Dit alles bevestigt dat kiezers meer aandacht zouden moeten hebben voor wát hun kandidaat gaat doen, en minder om wie het gaat. De decennialange polarisatie zal de schuld van het land niet verminderen, integendeel. De informatie in dit betoog is geen verzinsel, maar geplukt uit recente analyses in Braziliaanse kranten (Estadão, Folha, O Globo e.a.) en tijdschriften (Veja, Exame e.a.) die voor (bijna) iedereen beschikbaar zijn. Het is echter de vraag of de gemiddelde burger, die zijn nieuws liever in korte hapjes via Instagram of YouTube consumeert, de ernst van deze cijfers nog wel tot zich laat doordringen. Een land kan niet eeuwig blijven uitgeven wat het niet heeft. Mocht elke Braziliaan vandaag opstaan en eisen dat de staat zich gedraagt als een goede huisvader — die pas uitgeeft nadat hij heeft verdiend — dan zou het beleid morgen veranderen. Zolang zij echter genoegen nemen met een korte-termijnfeestje op krediet, blijft de financiële tijdbom ongestoord verder tikken.

Abonneer nu

Lula is weer terug op Braziliaanse bodem na zijn Europese rondreis langs Spanje, Duitsland en Portugal. Hij bracht nieuwe verdragen mee naar huis, maar moest kort na zijn landing direct door naar het ziekenhuis. Daar onderging de inmiddels 80-jarige president een medische ingreep om een klein letsel op zijn hoofd te laten verwijderen — volgens de artsen een mogelijk begin van huidkanker. De pleister op zijn hoofd herinnert de Braziliaan eraan dat de tijd niet stilstaat, maar de strijdlust van de president is er niet minder om. Tijdens zijn reis kon hij het niet laten om zich weer eens op het gladde ijs van de wereldpolitiek te begeven, met name richting Donald Trump.

Lula presenteerde zich in Europa als een “Pernambucano nervoso”. Voor wie niet bekend is met de Braziliaanse codes: hij doelt op zijn afkomst uit de arme, kurkdroge deelstaat Pernambuco. In de volksmond staat de nordestino bekend als een overlever die niet met zich laat sollen. “Als Trump wist wat een nerveuze noorderling is, zou hij Brazilië nooit bedreigen,” grapte hij. Het is de taal van de straat, vol improvisatie, maar voor zijn tegenstanders is het pure bluf. Zij zien hem eerder als een “politieke dwerg” die ruzie zoekt met een grootmacht terwijl hij zelf de taal niet spreekt en afhankelijk is van vertalers. De langverwachte ontmoeting tussen de twee, die al maanden geleden gepland stond, is tot op de dag van vandaag niet doorgegaan.

De situatie in Brazilië is op dit moment dan ook drieledig. Je hebt de trouwe aanhangers die smullen van Lula’s retoriek over het steunen van Cuba en zijn kritiek op Amerikaanse blokkades. Daartegenover staan de felle tegenstanders die wijzen op de vreemde banden met dubieuze regimes en de diplomatieke rel rond de Amerikaanse agent wiens accreditatie werd ingetrokken na het onderzoek naar de inlichtingendienst onder de vorige regering. En dan is er nog de grootste groep: de Brazilianen die het allemaal niet meer volgen, noch begrijpen. Zij zien een president die over de wereld reist en over Cuba praat, terwijl zijzelf de eindjes aan elkaar moeten knopen door de stijgende kosten van het dagelijks leven. In een land waar een groot deel van de bevolking nauwelijks toegang heeft tot degelijk onderwijs, komt de abstracte wereldpolitiek simpelweg niet binnen. Voor hen telt alleen de prijs van een kilo bonen en een liter benzine.

Want achter deze politieke folklore schuilt een harde economische realiteit die wordt gevoed door de oorlog in het Midden-Oosten. Hoewel de onrust rond Iran ver weg lijkt, bepaalt het direct hoeveel de Braziliaan aan de pomp betaalt. Brazilië bevindt zich in een vreemd spanningsveld: het land is een grote olie-exporteur en haalde in het eerste kwartaal van 2026 zelfs een recordoverschot op de handelsbalans. Toch stijgen de prijzen, simpelweg omdat het land onvoldoende raffinagecapaciteit heeft om zelf genoeg diesel te maken. Ongeveer 20% van de diesel moet duur worden geïmporteerd.

Petrobras, het nationale oliebedrijf, staat hierdoor opnieuw in het middelpunt van de politieke strijd. De regering probeert het bedrijf te dwingen de prijzen laag te houden om de inflatie te beteugelen, maar investeerders vrezen dat dit zal leiden tot wanbeheer en verliezen. Deze stijgende prijzen zijn koren op de molen van de oppositie met de verkiezingen van oktober 2026 op komst. Om een nieuwe staking van vrachtwagenchauffeurs te voorkomen — een groep die het land in een oogwenk kan lamleggen — heeft de regering de federale belastingen op diesel naar nul gebracht. Dat houdt de gemoederen tijdelijk rustig, maar het slaat een enorm gat in de staatskas, waardoor de staatsschuld naar een recordhoogte is gestegen. De kiezer kijkt niet naar de geopolitieke oorzaken in het Midden-Oosten; die kijkt naar zijn eigen portemonnee en vreest voor een scenario zoals in Argentinië, waar de schulden de toekomst van het land verstikken.

Wat de situatie voor sommigen nog verwarrender maakt, is de ongewoon sterke koers van de real. Momenteel schommelt de dollar rond de R$ 4,98. Voor de economie is dat een zegen omdat het de import van goederen en meststoffen, essentieel voor de machtige landbouwsector, goedkoper houdt. Maar voor wie afhankelijk is van buitenlands geld, zoals een pensioen in euro’s, is het een bittere pil. Het bedrag dat uiteindelijk in reais op de rekening verschijnt, is door de wisselkoers flink geslonken, soms wel met meer dan duizend reais per maand.

Voor investeerders zorgt deze situatie voor een dubbel beeld. De rente in Brazilië is met 14,75% extreem hoog. Dat trekt speculatief kapitaal aan dat profiteert van de hoge vergoeding op staatsobligaties, wat de munt weer verder versterkt. Op de vastgoedmarkt hebben kopers die met eigen geld betalen nu een sterke positie, omdat lokale kopers door de hoge leenrente simpelweg niet kunnen kopen. Voor wie bezittingen in Brazilië wil verkopen en het geld naar Europa wil sturen, is dit door de sterke real eveneens een gunstig moment.

De toekomst hangt nauw samen met de afloop van het conflict in het Midden-Oosten. Als de oorlog aansleept, zullen de olie-inkomsten de real waarschijnlijk sterk houden, maar blijft de druk op de binnenlandse prijzen en de politieke stabiliteit groot. Mocht er een vredesakkoord komen en de situatie in Iran normaliseren, dan zal de olieprijs dalen. Dit zou de weg vrijmaken voor een lagere rente en een bredere economische groei, al kan de real dan weer wat aan waarde verliezen ten opzichte van de dollar.

Of het nu gaat om een “nerveuze noorderling” die Trump uitdaagt of om de complexe balans tussen oliewinsten en dure diesel: Brazilië blijft een land waar geopolitieke gebeurtenissen aan de andere kant van de wereld direct bepalen hoe de vlag er bij de komende verkiezingen bij hangt. De komende maanden zal blijken of de subsidies genoeg zijn om de sociale vrede te bewaren, of dat de rekening van dit alles alsnog bij de stembus wordt gepresenteerd.

Foto: Ricardo Stuckert - PR

Abonneer nu

Time moves fast; use it well. If there is one presidential candidate who understands this, it is 62-year-old Romeu Zema Neto, the current governor of the state of Minas Gerais. Zema is not a product of the political machinery, but a descendant of a true entrepreneurial family. His great-grandfather, Italian immigrant Domingos Zema, laid the foundation for the Grupo Zema. What began as a simple garage grew under Romeu’s leadership into an empire with interests in household appliances, fuels, car dealerships, and financial services.

Zema served as CEO of the group for 25 years. He transformed the family business into a national player with hundreds of branches. In 2016, he decided to hand over the reins to enter politics, driven by the conviction that government needed to be more efficient. He joined the Novo party, which profiles itself as a party for entrepreneurs and technocrats.

The rise of the “Manager-Governor”

His entry in 2018 was spectacular. Without any political experience, and initially polling at just 3%, he campaigned on the promise to run Minas Gerais like a company. He refused public campaign funds and presented himself as the anti-politician. In a climate of deep distrust toward the establishment, this worked: he won the election by a massive margin.

As governor, he kept his word. He implemented a strict austerity policy, abolished numerous privileges for politicians, and drastically reduced the number of state secretariats. His greatest success was restructuring the state debt; he managed to pay the overdue salaries of civil servants—a legacy of his predecessor—on time again. That predecessor was Fernando Pimentel of the Workers’ Party (PT), whose term (2015-2018) is remembered by many in Minas Gerais as a disastrous period for the state. Pimentel faced heavy criticism, and the chaos he left behind was exactly the fuel for Romeu Zema’s lightning-fast career. Pimentel was also personally haunted by corruption investigations. He was accused by the federal police of money laundering and accepting bribes during his earlier time as a minister under Dilma Rousseff. Although some cases were later dismissed due to lack of evidence, the scent of corruption lingered.

All this earned Zema a brilliant re-election in 2022 in the first round, with more than 56% of the vote. For the people of Minas, he is the man who made a bankrupt state viable again.

The leap to the national arena

Local popularity is nice, but national ambitions require more. Zema faces the same hurdle as fellow governor Ronaldo Caiado from Goiás: a lack of name recognition in other regions of the enormous Brazil. In a country where the North often barely knows what is happening in the South, you have to make noise to be seen. And that is exactly what Zema did this past week.

His strategy is clear: he wants to conquer the right wing faster than his rivals. While Flávio Bolsonaro currently profiles himself as a moderate alternative to avoid scaring off the center voter, Zema chooses a frontal attack. He understands that to win over the hard core of Bolsonaro’s following, he must be more than just a good manager; he must be an ideological leader.

The attack on the “Untouchables”

The conflict with the Federal Supreme Court (STF) reached a boiling point this week. Zema published a video on social media in which he mocked the court’s justices using puppets, the so-called “Os Intocáveis.” In doing so, he voiced a sentiment shared by many Brazilians: the feeling that power in Brasília is completely disconnected from the law and the reality of the citizen.

The reaction from the capital was unprecedentedly fierce. Judge Gilmar Mendes, one of the most powerful figures within the court and himself a target of the satire, responded in an interview with Renata Lo Prete of O Globo. Mendes called the video “deepfake propaganda” and demanded that Zema be included in the long-running inquiry into fake news.

What made the matter truly explosive, however, was a personal jab by Mendes during that interview. He made insinuations about Zema’s sexual orientation in a way that raised eyebrows even among his supporters. The criticism was so broad that Mendes later had to apologize publicly. The incident showed how deep the hostility runs; professional distance at the high court has completely vanished in this battle.

The gap between the robe and the street

Mendes was not the only one to lash out. Another anonymous justice let it slip that Zema’s attacks crossed legal lines and could even land him in prison. Mendes also defended the continuation of the controversial “Inquérito das Fake News,” which he believes must remain active at least until after the 2026 elections to protect democracy.

For Zema, this legal pushback is “political gold.” He positions himself as the brave outsider who does not bow to the “robes.” Many Brazilians are fed up with the authoritarian behavior of the justices, who in their eyes judge according to political convictions. Zema channels that discontent.

A high-stakes game

Zema is playing all or nothing. He has the support of the business elite and a rock-solid base in Minas Gerais, an economically crucial state. His challenge now is to translate that popularity to the rest of the country without getting caught in the legal nets of Brasília. He is betting that the voter in 2026 is not looking for a ‘Bolsonaro-light,’ but for an experienced administrator who combines the combativeness of the right wing with tangible economic success. The gap between the judiciary and the street has thus become the central theme of his campaign.

Dialect

According to the latest reports, Zema doubled down on the row with Gilmar Mendes. The latter had criticized Zema’s use of language (calling it a “dialect close to Portuguese”). Zema responded:

“Do you know why you don’t understand what I say, Gilmar Mendes? Because the language of ordinary Brazilians like me is different from the snobbish Portuguese of the untouchables in Brasília.”

The verbal battle between the ‘snobbish Portuguese’ of the capital and the ‘dialect’ of the ordinary Brazilian has thus become the definitive measure of an election struggle where they are fighting not only for votes, but also for the soul of the rule of law.

Photos: Marcelo Camargo - Valter Campanato/Agência Brasil

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

De tijd gaat snel, gebruik hem wel. Als er één presidentskandidaat is die dat begrijpt, dan is dat de 62-jarige Romeu Zema Neto, de huidige gouverneur van de deelstaat Minas Gerais. Zema is geen product van de politieke machinerie, maar een telg uit een echte ondernemersfamilie. Zijn overgrootvader, de Italiaanse immigrant Domingos Zema, legde de basis voor de Grupo Zema. Wat begon met een eenvoudige garage, groeide onder Romeu’s leiding uit tot een imperium met belangen in wit- en bruingoed, brandstoffen, autodealers en financiële diensten.

Zema werkte 25 jaar als CEO van de groep. Hij transformeerde het familiebedrijf tot een landelijke speler met honderden vestigingen. In 2016 besloot hij het roer over te dragen om de politiek in te stappen, gedreven door de overtuiging dat de overheid efficiënter moest. Hij sloot zich aan bij de partij Novo, die zich profileert als een partij voor ondernemers en technocraten.

De opkomst van de “Manager-Gouverneur”

Zijn entree in 2018 was spectaculair. Zonder enige politieke ervaring, en aanvankelijk peilend op slechts 3%, voerde hij campagne met de belofte Minas Gerais te besturen als een bedrijf. Hij weigerde publiek campagnegeld en presenteerde zichzelf als de anti-politicus. In een klimaat van diep wantrouwen tegen de gevestigde orde werkte dit: hij won de verkiezingen met een enorme marge.

Als gouverneur hield hij woord. Hij voerde een streng soberheidsbeleid, schafte talloze privileges voor politici af en bracht het aantal staatssecretariaten drastisch terug. Zijn grootste succes was het saneren van de staatsschuld; hij slaagde erin de achterstallige salarissen van ambtenaren, een erfenis van zijn voorganger, weer op tijd uit te betalen. Die voorganger was Fernando Pimentel van de Arbeiderspartij (PT) wiens ambtstermijn (2015-2018) door velen in Minas Gerais herinnerd wordt als een rampzalige periode voor de staat. Pimentel kwam zwaar in opspraak en de chaos die hij achterliet, was precies de brandstof voor de bliksemcarrière van Romeu Zema. Pimentel werd ook persoonlijk achtervolgd door corruptieonderzoeken. Hij werd door de federale politie beschuldigd van het witwassen van geld en het aannemen van steekpenningen tijdens zijn eerdere periode als minister onder Dilma Rousseff. Hoewel sommige zaken later werden geseponeerd wegens gebrek aan bewijs, bleef de zweem van corruptie aan hem kleven.

Dit alles leverde Zema in 2022 een glansrijke herverkiezing op in de eerste ronde, met meer dan 56% van de stemmen. Voor de inwoners van Minas is hij de man die een bankroete staat weer levensvatbaar maakte.

De sprong naar de nationale arena

Lokale populariteit is mooi, maar voor nationale ambities is meer nodig. Zema botst op dezelfde hindernis als collega-gouverneur Ronaldo Caiado uit Goiás: onbekendheid in andere regio’s van het enorme Brazilië. In een land waar het Noorden vaak nauwelijks weet wat er in het Zuiden speelt, moet je lawaai maken om gezien te worden. En dat is precies wat Zema de afgelopen week deed.

Zijn strategie is duidelijk: hij wil de rechterflank sneller veroveren dan zijn rivalen. Terwijl Flávio Bolsonaro zich momenteel profileert als een gematigd alternatief om de centrumstemmer niet af te schrikken, kiest Zema voor de frontale aanval. Hij begrijpt dat hij, om de harde kern van de Bolsonaro-aanhang voor zich te winnen, meer moet zijn dan een goede manager; hij moet een ideologische leider zijn.

De aanval op de “Untouchables”

Het conflict met het Federaal Hooggerechtshof (STF) bereikte deze week een kookpunt. Zema publiceerde een filmpje op de sociale media waarin hij de ministers van het hof belachelijk maakte met poppen, de zogenaamde “Os Intocáveis”. Hij verwoordde hiermee een sentiment dat bij veel Brazilianen leeft: het gevoel dat de macht in Brasília volledig losgekoppeld is van de wet en de realiteit van de burger.

De reactie uit de hoofdstad was ongekend fel. Minister Gilmar Mendes, een van de machtigste figuren binnen het hof en zelf doelwit van de satire, reageerde in een interview met Renata Lo Prete van O Globo. Mendes noemde de video’s “deepfake-propaganda” en eiste dat Zema zou worden opgenomen in het slepende onderzoek naar nepnieuws.

Wat de zaak echter pas echt explosief maakte, was een persoonlijke uithaal van Mendes tijdens dat interview. Hij insinueerde zaken over Zema’s geaardheid op een manier die zelfs bij zijn medestanders de wenkbrauwen deed fronsen. De kritiek was zo breed dat Mendes zich later publiekelijk moest verontschuldigen. Het voorval liet zien hoe diep de vijandigheid zit; de professionele distantie van het hoogste hof is in deze strijd volledig verdwenen.

De kloof tussen de toga en de straat

Niet alleen Mendes beet van zich af. Een andere, anonieme minister liet zich ontvallen dat Zema met zijn aanvallen de wet overschreed en dat dit hem zelfs in de gevangenis zou kunnen doen belanden. Mendes verdedigde bovendien het voortbestaan van het omstreden “Inquérito das Fake News”, dat volgens hem zeker tot na de verkiezingen van 2026 actief moet blijven om de democratie te beschermen.

Voor Zema is deze juridische tegenwind “politiek goud”. Hij positioneert zich als de dappere buitenstaander die niet buigt voor de “toga’s”. Veel Brazilianen zijn het autoritaire gedrag van de ministers, die in hun ogen oordelen volgens politieke overtuigingen, kotsbeu. Zema kanaliseert die onvrede.

Hoog spel

Zema speelt alles of niets. Hij heeft de steun van de zakelijke elite en een ijzersterke basis in Minas Gerais, een economisch cruciale staat. Zijn uitdaging is nu om die populariteit te vertalen naar de rest van het land zonder verstrikt te raken in de juridische netten van Brasília. Hij gokt erop dat de kiezer in 2026 niet zoekt naar een ‘Bolsonaro-light’, maar naar een ervaren bestuurder die de strijdbaarheid van de rechtervleugel combineert met tastbaar economisch succes. De kloof tussen de rechterlijke macht en de straat is hiermee het centrale thema van zijn campagne geworden.

Dialect

Volgens de jongste berichten deed Zema nog een schepje bovenop de ruzie met Gilmar Mendes. Deze had namelijk kritiek op Zema’s taalgebruik (hij noemde het een “dialect dat dicht bij het Portugees ligt”). Zema reageerde daarop met:

“Weet u waarom u niet begrijpt wat ik zeg, Gilmar Mendes? Omdat de taal van gewone Brazilianen zoals ik anders is dan het snobistische Portugees van de onaanraakbaren in Brasília.”

De verbale strijd tussen het ‘snobistische Portugees’ van de hoofdstad en het ‘dialect’ van de gewone Braziliaan is hiermee de definitieve maat geworden voor een verkiezingsstrijd waarin niet alleen om stemmen wordt gevochten, maar ook om de ziel van de rechtsstaat.

Foto’s: Marcelo Camargo - Valter Campanato/Agência Brasil

Abonneer nu

In a previous contribution about the Brazilian authorities’ mania for providing almost everything concerning them with abbreviations—which have since formed a labyrinth in which a cat could no longer find her own kittens—I wrote: “In Brazil, an acronym is not just an abbreviation; it is a way of life. It is the language of a bureaucracy so vast that it no longer fits its own words.” Now, another one has arrived: FNRH Digital. Even if it isn’t immediately clear what it’s about, you can quickly guess: they’ve found something new to keep an eye on João Average. Indeed, they have.

FNRH already existed and stands for “Ficha Nacional de Registro de Hóspedes” (roughly translated: National Guest Registration Form). The addition of “Digital” replaces the ballpoint pen at the reception of a hotel or pousada with—yet again—a smartphone. In the corridors and communications of the Ministry of Tourism (MTur), however, the system is often simply touted as “Check-in Digital.” The FNRH Digital is not just a form; it is part of a larger digital ecosystem developed by Serpro (the federal government’s giant IT service). And is that it? No, Brazil wouldn’t be Brazil if there weren’t side effects involved. Let’s clarify:

Cadastur is the database in which all hotels and pousadas must be registered. The FNRH Digital is directly linked to this. If a hotel is not in Cadastur, it is officially operating illegally.

Módulo Hóspede is the specific portal where the guest must enter their data. For “companions” (spouse, children...), the system uses the term Dependentes. You must literally link them as ‘dependents’ to your profile to complete the process.

Pre-check-in is the marketing term the government uses. It sounds like a favor (save time at the reception!), but in reality, it is the way the citizen takes over the civil servant’s work by pumping their own data into the state database in advance.

The new regulation officially came into force on April 20, 2026, but initial reports state that, so far, less than 25% of smaller pousadas actually have the system operational.

Big Brother’s Newest Weapon

The Brazilian government presents the new, mandatory digital check-in procedure in hotels and pousadas as a great step forward. The old-fashioned paper forms from the Ministry of Tourism are making way for a digital system that should, in theory, be handled within two minutes. But anyone who looks slightly beyond the shiny interface of this modernization sees a very different reality. It is the next step in a process of total control that we previously saw with the central role of the CPF. Where the government speaks of convenience for the tourist, the last space for anonymity and informal freedom is, in fact, being boarded up.

The Practice

The practical implementation immediately shows that the term “simplification” is out of place here. For a family with two children, this means that it is no longer just the head of the family who identifies themselves, but every individual, including minors, must be fully included in the system. Anyone who has ever tried this on a small smartphone with a flickering internet connection somewhere in a remote pousada knows that this is anything but smooth. It is a cumbersome process that increases rather than decreases frustration at the counter. Furthermore, the hotelier can no longer fudge the numbers or “forget” to register a guest to evade taxes. The digital line to the government’s central servers is direct and merciless.

Salacious Details

However, we find the most salacious aspect of this new regulation in the world of motels. Brazil has an extensive culture of motels where discretion is the ultimate good. With the arrival of digital registration, which can often be linked to the central Gov.br account, that discretion is seriously threatened. The man who claims to be traveling for business while staying elsewhere will think twice from now on. Although hotel employees could occasionally turn a blind eye in the past, the system now records everything irrevocably. The government knows exactly who is spending the night, where, and with whom.

What we are seeing here is Big Brother at one of his peaks. The Brazilian state is crawling under the guest’s sheets and holding the pen used to register the children. Privacy is sacrificed on the altar of digital efficiency and the fight against tax evasion. It is a development that fundamentally changes Brazilian society. The days when you, as a traveler, could still stay somewhat under the radar are definitively over. Every step, every overnight stay, and every traveling companion now leaves a digital trail in the government archives.

How It Works

If you book in advance, the hotel (or pousada) sends a link or shows a QR code. Those who have a CPF can log in via Gov.br, after which all fields (name, address, documents) are filled in automatically. If it concerns an entire family, the hassle begins because the law demands individual registration for every guest. A father who arrives with his wife and two children after a long journey, and has not registered the check-in beforehand, must now fill in or check four digital forms on a small screen. In a country where 4G outside the big cities is often more “G” than “4,” this leads to faltering connections and queues that are longer than in the paper era. And what about non-Brazilians?

Temporary visitors, business people, and tourists without a CPF must enter their passport details manually into the hotel’s web app. The hotel is then obliged to sign this digitally, giving the Federal Police an immediate digital “flag” as to where every foreigner is located.

Tchau Jeitinho

The hotel sector used to be able to “fudge” things easily. Renting out a room off the books was simple: you tore up the paper form and the income officially didn’t exist. With the digital FNRH, the government sees the occupancy rate in real-time. If a hotel registers fifty digital check-ins but only declares twenty rooms to the tax authorities, a red flag appears immediately. Moreover, fines for not using the new system run up to R$ 10,000, and for repeat offenses, the permit (Cadastur) can be revoked.

AIRBNB

For now, this remains the largest gray area. Many Airbnb hosts are currently escaping the FNRH obligation because they are not legally seen as a “hotel business.” However, the government is working on regulations to force short-term rentals via platforms into data sharing. Airbnb in Brazil already increasingly asks for guests’ CPF during booking to comply with local tax rules. The step toward a full digital form for every Airbnb guest is only a matter of time.

It is a sophisticated system. The government sells it as “speed and convenience,” but it is a data machine. It links your CPF to your location, your travel party, and your spending patterns. The hotel clerk can indeed close their eyes, but the algorithms of the Receita Federal and the Federal Police do not. In the Brazilian context, where the line between privacy and government interference was always thin, this system is the ultimate tool for total surveillance under the guise of tourist modernization.

The Privacy Law (LGPD)

The “Lei Geral de Proteção de Dados Pessoais” is the Brazilian legislation that regulates the processing of personal data by companies and government agencies and protects the privacy and freedom rights of individuals. The law guarantees transparency, security, and control over the information collected (physical or digital), allowing users to see how their data is being used and to demand it be deleted or corrected. It is a modern law (2018), but in practice, it seems to apply primarily to companies and less to the state itself. The government demands that hotels protect guests’ data, while that same government centrally stores every movement of those same guests via Serpro. It is a paradox: your privacy is “protected” by giving your data directly to the country’s largest data collector.

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

In een vorige bijdrage over de manie van de Braziliaanse overheden om zowat alles wat hen betreft te voorzien van afkortingen die inmiddels een labyrint vormen waarin een kat haar eigen kittens niet meer terugvindt, schreef ik: “In Brazilië is een acroniem niet zomaar een afkorting; het is een manier van leven. Het is de taal van een bureaucratie die zo groot is dat ze haar eigen woorden niet meer past”. Daar komt er weer eentje bij, met name FNRH Digital. Zelfs al is het niet meteen duidelijk waar het over gaat, kun je het snel vermoeden: ze hebben weer wat nieuws gevonden om João Modaal in de gaten te houden. Jawel, dat klopt.

FNRH bestond al en betekent “Ficha Nacional de Registro de Hóspedes” (vrij vertaald: Nationaal Gastenregistratieformulier). De toevoeging “Digital” vervangt de balpen aan de receptie van een hotel of pousada door — alweer — een smartphone. In de wandelgangen en in de communicatie van het Ministerie van Toerisme (MTur) wordt het systeem echter vaak simpelweg aangeprezen als de Check-in Digital. De FNRH Digital is niet zomaar een formulier; het is een onderdeel van een groter digitaal ecosysteem dat door Serpro (de gigantische IT-dienst van de federale overheid) is ontwikkeld. En is dat alles? Nee, Brazilië zou Brazilië niet zijn als er geen bijwerkingen aan te pas zouden komen. Even verduidelijken:

“Cadastur” is de database waarin alle hotels en pousada’s verplicht geregistreerd moeten staan. De FNRH Digital is hier direct aan gekoppeld. Als een hotel niet in Cadastur staat, is het officieel illegaal bezig.

Módulo Hóspede is het specifieke portaal waar de gast zijn gegevens moet invoeren. Voor de “begeleiders” (echtgenote, kinderen...) is er in het systeem de term Dependentes. Je moet hen letterlijk als ‘afhankelijken’ aan jouw profiel koppelen om het proces af te ronden.

Pré-check-in is de marketingterm die de overheid gebruikt. Het klinkt als een gunst (bespaar tijd bij de receptie!), maar in werkelijkheid is het de manier waarop de burger het werk van de ambtenaar overneemt door zijn eigen data alvast in de staatsdatabase te pompen.

De nieuwe regeling trad officieel in voege op 20 april 2026, maar de eerste rapportages stellen vast dat tot nog toe minder dan 25% van de kleinere pousada’s het systeem daadwerkelijk operationeel heeft.

Big Brothers nieuwste wapen

De Braziliaanse overheid presenteert de nieuwe, verplichte digitale incheckprocedure in hotels en pousada’s als een grote stap voorwaarts. De ouderwetse papieren fiches van het Ministerie van Toerisme maken plaats voor een digitaal systeem dat in theorie binnen twee minuten afgehandeld moet zijn. Maar wie even verder kijkt dan de blinkende interface van deze modernisering, ziet een heel andere werkelijkheid. Het is de volgende stap in een proces van totale controle dat we al eerder zagen bij de centrale rol van de CPF. Waar de overheid spreekt over gemak voor de toerist, wordt in feite de laatste ruimte voor anonimiteit en informele vrijheid dichtgetimmerd.

De praktijk

De praktische uitvoering laat al meteen zien dat de term vereenvoudiging hier niet op zijn plaats is. Voor een gezin met twee kinderen betekent dit dat niet langer alleen het gezinshoofd zich identificeert, maar dat elk individu, inclusief de minderjarigen, volledig in het systeem moet worden opgenomen. Wie dit wel eens heeft geprobeerd op een kleine smartphone met een haperende internetverbinding ergens in een afgelegen pousada, weet dat dit allesbehalve vlot verloopt. Het is een omslachtig proces dat de frustratie aan de balie eerder vergroot dan verkleint. De hotelhouder kan bovendien niet meer sjoemelen met de cijfers of een gast “vergeten” te registreren om de belasting te ontduiken. De digitale lijn naar de centrale servers van de overheid is direct en genadeloos.

Pikant

Het meest pikante aspect van deze nieuwe regelgeving vinden we echter in de wereld van de motels. Brazilië heeft een uitgebreide cultuur van motels waar discretie het hoogste goed is. Met de komst van de digitale registratie, die vaak ook nog eens gekoppeld kan worden aan het centrale Gov.br-account, wordt die discretie ernstig bedreigd. De man die beweert voor zaken op reis te zijn terwijl hij elders verblijft, zal zich voortaan wel twee keer bedenken. Hoewel hotelmedewerkers in het verleden nog wel eens een oogje konden dichtknijpen, legt het systeem nu alles onherroepelijk vast. De overheid weet precies wie, waar en met wie de nacht doorbrengt.

Wat we hier zien is Big Brother op een van zijn hoogtepunten. De Braziliaanse staat kruipt onder het laken van de hotelgast en houdt de pen vast waarmee de kinderen worden geregistreerd. De privacy wordt opgeofferd op het altaar van de digitale efficiëntie en de strijd tegen belastingontduiking. Het is een ontwikkeling die de Braziliaanse samenleving fundamenteel verandert. De tijd dat je als reiziger nog een beetje onder de radar kon blijven, is definitief voorbij. Iedere stap, iedere overnachting en iedere reisgenoot laat nu een digitaal spoor na in de archieven van de overheid.

Hoe het werkt

Boek je vooraf, dan stuurt het hotel (of de pousada) een link of tonen ze een QR-code. Wie een CPF heeft, kan via Gov.br inloggen, waarna alle velden (naam, adres, documenten) automatisch worden ingevuld. Gaat het om een heel gezin, dan begint de rompslomp omdat de wet een individuele registratie eist voor elke gast. Een vader die met zijn vrouw en twee kinderen aankomt na een lange reis, en niet vooraf de check-in registreert, moet nu vier digitale formulieren invullen of controleren op een klein scherm. In een land waar 4G buiten de grote steden vaak meer “G” dan “4” is, leidt dit tot haperende verbindingen en wachtrijen die langer zijn dan in het papieren tijdperk. En hoe zit het dan met niet-Brazilianen?

Tijdelijke bezoekers, zakenlieden en toeristen zonder CPF moeten hun paspoortgegevens handmatig invoeren in de web-app van het hotel. Het hotel is vervolgens verplicht dit digitaal te ondertekenen, waardoor de Federale Politie direct een digitaal “vlaggetje” krijgt waar elke buitenlander zich bevindt.

Tchau jeitinho

De hotelsector kon voorheen makkelijk “foefelen”. Een kamer zwart verhuren was simpel: je verscheurde de papieren fiche en de inkomsten bestonden officieel niet. Met de digitale FNRH ziet de overheid in realtime de bezettingsgraad. Als een hotel vijftig digitale inchecks registreert maar slechts twintig kamers aangeeft bij de belasting, volgt er direct een rood vlaggetje. Bovendien lopen de boetes voor het niet gebruiken van het nieuwe systeem op tot R$ 10.000, en bij herhaling kan de vergunning (Cadastur) worden ingetrokken.

AIRBNB

Dit is vooralsnog het grootste grijze gebied. Voorlopig ontsnappen veel Airbnb-hosts aan de FNRH-plicht omdat ze juridisch niet als “hotelbedrijf” worden gezien. De overheid werkt echter aan regelgeving om ook kortetermijnverhuur via platforms te dwingen tot gegevensdeling. Airbnb in Brazilië vraagt nu al steeds vaker om de CPF van gasten bij boeking om te voldoen aan lokale belastingregels. De stap naar de volledige digitale fiche voor elke Airbnb-gast is slechts een kwestie van tijd.

Het is een geraffineerd systeem. De overheid verkoopt het als “snelheid en gemak”, maar het is een datamachine. Het koppelt je CPF aan je locatie, je reisgezelschap en je bestedingspatroon. De hotelbediende kan inderdaad zijn ogen dichtknijpen, maar het algoritme van de Receita Federal en de Federale Politie doet dat niet. In de Braziliaanse context, waar de grens tussen privacy en overheidsbemoeienis altijd al dun was, is dit systeem de ultieme tool voor totale surveillance onder het mom van toeristische modernisering.

De privacywet LGPD

De “Lei Geral de Proteção de Dados Pessoais” is de Braziliaanse wetgeving die de verwerking van persoonsgegevens door bedrijven en overheidsinstanties regelt en de privacy- en vrijheidsrechten van individuen beschermt. De wet garandeert transparantie, veiligheid en controle over de verzamelde informatie (fysiek of digitaal), waardoor gebruikers kunnen zien hoe hun gegevens worden gebruikt en kunnen eisen dat deze worden verwijderd of gecorrigeerd. Het is een moderne wet (2018), maar in de praktijk lijkt die vooral te gelden voor bedrijven en minder voor de staat zelf. De overheid eist dat hotels de data van gasten beschermen, terwijl diezelfde overheid via Serpro alle bewegingen van diezelfde gasten centraal opslaat. Het is een paradox: je privacy wordt “beschermd” door je gegevens direct aan de grootste dataverzamelaar van het land te geven.

Abonneer nu

Not all polls are simple surveys that merely take the pulse of a situation, much like a doctor would. Some polls evolve into a small study—an X-ray of society. These are far more useful than the countless polls that often look exactly like the ones that preceded them. This is the case with the latest Quaest survey, as the results are telling and provide a solid orientation for any candidate, but above all, for the voters themselves.

The classic struggle between Lula and Bolsonaro masks a new reality that is being ignored by both camps. Anyone who wants to emerge as a winner must stop talking about the past and start listening to the “hybrid” voter.

The Quaest study analyzed the voters. They no longer form groups based on terms like Baby Boomers or Millennials. In Brazil, a new division has emerged, as previously described in the book Brasil no Espelho by Felipe Nunes. In this new model, Brazilians can be divided into:

Bossa Nova: The older generation, often conservative in their values, but with a soft spot for social rhetoric.

Ordem e Progresso: The largest group, which places immense value on authority and discipline; the bloc where Bolsonaro achieved his success.

Redemocratização: The backbone of the progressive vote, seeing the state as a protector against inequality.

Geração.com: The core point. The independent digital group that stands above the trench warfare.

This is a subdivision of the electorate based on the era in which they were politically formed: those born between 1945 and 1964 (Bossa Nova), 1965 and 1984 (Ordem e Progresso), 1985 and 1999 (Redemocratização), and between 2000 and 2009 (Geração.com).

There are currently approximately 156.2 million eligible voters in Brazil. The largest portion belongs to the Ordem e Progresso generation at 36%, followed by Redemocratização (29%), Bossa Nova (23%), and the youngest group, Geração.com, at 12%.

The Differences

Ordem e Progresso: Just over 56 million voters, children of the military dictatorship and the so-called “economic miracle.” They were the first Brazilians to grow up with mothers working outside the home and witnessed the explosion of Brazilian rock music. They were the first to see the left (the PT) as a serious competitor and voted for them as well.

Redemocratização: Approximately 45.3 million voters. Born during the period of redemocratization, they grew up in a time of greater hope in the political and economic spheres. They witnessed the expansion of social rights under the governments of Fernando Henrique Cardoso and Lula. Some were born into a world with the internet and mobile phones.

Bossa Nova: 36 million voters who spent their youth or part of their adult lives under the military dictatorship. They were the first generation to enter the labor market under the CLT (Consolidation of Labor Laws), which was introduced during the reign of Getúlio Vargas. They witnessed the rise of Bossa Nova and were the first generation influenced by the entry of women into the workforce.

Geração.com: The first digital generation, estimated at nearly 19 million voters. Their youth was marked by the impeachment of Dilma Rousseff (PT), low economic growth, and the pandemic. They are the children of Bolsa Família and equality policies. They witnessed the resurgence of the right and were the first to live in a context with less formal employment.

This last and smallest group favors entrepreneurship and self-reliance (economically conservative) but wants a modern, tolerant society (socially progressive). For them, polarization is “noise” that hinders their daily progress. They want a manager, not a preacher.

The division between “left” and “right” is primarily related to the zeitgeist in which these people were formed. The strongest base for the left is found in the Redemocratização group. They associate the left with the struggle for civil rights, democracy, and social progress. For them, the state is the protector against inequality; they form the backbone of the progressive vote. The Bossa Nova generation, who grew up in the fifties and sixties, is more often conservative in their values (family, tradition), but they have a soft spot for Lula’s social rhetoric, which reminds them of the “old” Brazil. They can go either way but tend to favor the candidate who guarantees peace and a decent pension. In the current polarization, they often feel displaced.

The largest group, Ordem e Progresso, attaches enormous value to authority, discipline, and patriotism. It is the group where Bolsonaro achieved his success. They often view the left as a source of “disorder” or corruption. Economically, they are often proponents of the free market, but socially, they are very conservative. They form the largest bloc opposing the current leftist government.

Last but not least is the youngest generation, described in Nunes’ book as Geração.com. They grew up with the internet and have no emotional connection to the dictatorship or the PT’s early struggles. They are the least likely to vote based on ideology. They are “right-wing” when it comes to entrepreneurship (wanting to earn their own money via apps and social media) but “left-wing” or liberal regarding personal freedom and the climate. This is the group that Lula does not understand at all. They do not want an ideological narrative; they want a government that makes the Wi-Fi work and opens up the economy. Here lies the opportunity for a Nikolas Ferreira (in the future) or a genuine “third way.” The problem for Lula is that his core (Redemocratização) is smaller than the bloc that naturally leans more toward the right (Ordem e Progresso). The battle for 2026 will therefore revolve entirely around seducing the Geração.com and the undecided voters within Bossa Nova. Together, these two groups constitute a majority of Brazil’s total electorate.

You’re getting older, Dad

The core of the problem for the current government lies in the growing gap between the worldview of the aging president and the daily reality of a new generation of voters. While Lula clings to a political discourse rooted in the 1980s, even the president of the student union UNE admits that the connection with the youth is completely lost. These young people, who form the backbone of the Geração.com, are tired of polarization and the old ideological battle between left and right. They are not looking for a father figure who doesn’t know how a mobile phone works, but for a leader who understands how they earn their living in the digital economy and who recognizes their desire for both economic independence and social stability.

The danger for the left is that this disconnection creates a political vacuum that figures like Nikolas Ferreira effortlessly fill. He masters the language of the screen and social media, allowing him to communicate directly with a group that feels ignored by traditional politics. For these voters, politics is not about long speeches or union strikes, but about fast interaction and relatable values. Ignoring the hybrid preferences of this group—where conservative views on family go hand in hand with a modern, pragmatic outlook on entrepreneurship—is an imprudent strategy that could very well determine the outcome of the upcoming elections in a decisive way.

The Quaest study seems much more important to me than yet another poll where candidate A loses a point to candidate B, or where a new (old) “mustachioed” candidate like Aldo Rebelo* suddenly emerges, causing yet another tiny shift, while candidates C, D, E, etc., complicate matters even further.

Nikolas Ferreira is too young and cannot yet run for the presidency. Among all the others, the best chances go to the candidate who understands their voters and can convince the majority that he or she can meet their aspirations.

Lula might do well to buy a “celular” and ensure he masters this powerful communication tool as quickly as possible. Otherwise, he will never truly understand the messages from the Geração.com, and might find himself facing a text like this: “Pqp presida, mó papo cringe 2.0 kkkkkkkkkk sdds conexão real, o sr tá mt delulu se acha q o hype é o msm de 2002... flp dms! F no chat kkkkkkkkkkkk”. Even the first lady would have a hard time with that one.

Illustration AI generated - Photo: Facebook

*Former minister Aldo Rebelo (70) confirmed his provisional candidacy for the presidency of the Republic on behalf of the Christian Democratic Party (DC), established in São Paulo in early 2026. Following a leftist background, he is now reaching out to the right, defending nationalist development and legalized mining while criticizing the current government and the activism of the Federal Supreme Court. His average in the latest polls: between 0% and 1%. Should he reach a second round, that average rises to approximately 25% to 29%. As soon as the voter is forced to choose between the “old guard” and an alternative, someone like Aldo Rebelo serves as a rallying point for votes that do not want to go to Lula (or the Bolsonaro family). The fact that he stands at 0% in the first round underscores how difficult it is for a “third way” to step out of the shadow of the major blocs, despite the potential in a direct runoff.

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu

Niet alle peilingen zijn gewone polls waarbij de vinger even “op de pols gelegd” wordt om de situatie te meten, zoals een dokter dat doet. Sommige peilingen groeien uit tot een kleine studie, een röntgenfoto van de samenleving. Deze zijn veel nuttiger dan de zoveelste peiling die niet zelden sterk lijkt op de vorige die net verscheen. Dat is het geval bij de jongste Quaest-ondervraging, omdat de resultaten veelzeggend zijn en een goede oriëntatie kunnen vormen voor eender welke kandidaat, maar ook voor de kiezers.

De klassieke strijd tussen Lula en Bolsonaro maskeert een nieuwe realiteit die door beide kampen wordt genegeerd. Wie als winnaar uit de bus wil komen, moet ophouden met te praten over het verleden en beginnen te luisteren naar de “hybride” kiezer.

De Quaest-studie analyseerde de kiezers. Die vormen geen groepen meer op basis van termen als Babyboomers of Millennials. In Brazilië ontstond er een nieuwe verdeling, zoals beschreven in het boek Brasil no Espelho van Felipe Nunes. In dit nieuwe model kunnen de Brazilianen opgedeeld worden in:

Bossa Nova: De oudere generatie die vaak conservatief is in waarden, maar een zwak heeft voor sociale retoriek.

Ordem e Progresso: De grootste groep die enorme waarde hecht aan autoriteit en discipline; het blok waar Bolsonaro zijn winst haalde.

Redemocratização: De ruggengraat van de progressieve stem die de staat ziet als beschermer tegen ongelijkheid.

Geração.com: Het kernpunt. De onafhankelijke digitale groep die boven de loopgravenoorlog staat.

Het gaat om een onderverdeling van het kiezerskorps op basis van het tijdperk waarin ze politiek gevormd werden: geboren tussen 1945 en 1964 (Bossa Nova), 1965 en 1984 (Ordem e Progresso), 1985 en 1999 (Redemocratização) en tussen 2000 en 2009 (Geração.com).

Er zijn momenteel ongeveer 156,2 miljoen kiesgerechtigden in Brazilië. Het grootste deel daarvan maakt deel uit van de generatie Ordem e Progresso met 36%, gevolgd door Redemocratização (29%), Bossa Nova (23%) en de jongste groep Geração.com met 12%.

De verschillen

Ordem e Progresso: Iets meer dan 56 miljoen kiezers, kinderen van de militaire dictatuur en het zogenaamde economische wonder. Zij waren de eerste Brazilianen die opgroeiden met moeders die buitenshuis werkten en waren getuige van de explosie van de Braziliaanse rockmuziek. Zij waren de eersten die links als een serieuze concurrent zagen, de PT, en daar ook op stemden.

Redemocratização: Ongeveer 45,3 miljoen kiezers. Geboren tijdens de periode van herdemocratisering, groeiden ze op in een tijd van grotere hoop op politiek en economisch gebied. Ze waren getuige van de uitbreiding van sociale rechten onder de regeringen van Fernando Henrique Cardoso en Lula. Sommigen werden geboren in een wereld met internet en mobiele telefoons.

Bossa Nova: 36 miljoen kiezers die hun jeugd of een deel van hun volwassen leven doorbrachten onder de militaire dictatuur. Ze waren de eerste generatie die de arbeidsmarkt betrad onder de CLT (Consolidatie van de Arbeidswetten), die werd ingevoerd tijdens het bewind van Getúlio Vargas. Ze waren getuige van de opkomst van de bossanova en waren de eerste generatie die werd beïnvloed door de toetreding van vrouwen tot de beroepsbevolking.

Geração.com: De eerste digitale generatie, naar schatting bijna 19 miljoen kiezers. Hun jeugd werd gekenmerkt door de afzetting van Dilma Rousseff (PT), lage economische groei en de pandemie. Ze zijn de kinderen van Bolsa Família en het gelijkheidsbeleid. Ze waren getuige van de heropleving van rechts en waren de eersten die leefden in een context met minder formele werkgelegenheid.

Deze laatste en kleinste groep is voor ondernemerschap en zelfredzaamheid (conservatief economisch), maar wil een moderne, tolerante samenleving (progressief sociaal). Polarisatie is voor hen ‘ruis’ die hun dagelijkse vooruitgang in de weg staat. Ze willen een bestuurder, geen predikant.

De verdeling naar “links” of “rechts” hangt vooral samen met de tijdsgeest waarin deze mensen gevormd werden. De grootste basis voor links is te vinden in de groep Redemocratização. Zij associëren links met de strijd voor burgerrechten, democratie en sociale vooruitgang. Voor hen is de staat de beschermer tegen ongelijkheid; zij vormen de ruggengraat van de progressieve stem. De generatie Bossa Nova die opgroeide in de jaren vijftig en zestig is vaker conservatief in haar waarden (gezin, traditie), maar heeft een zwak voor Lula’s sociale retoriek die doet denken aan het “oude” Brazilië. Ze kunnen beide kanten op, maar neigen naar de kandidaat die rust en een degelijk pensioen garandeert. In de huidige polarisatie voelen zij zich vaak ontheemd.

De grootste groep, Ordem e Progresso, hecht enorme waarde aan autoriteit, discipline en vaderlandsliefde. Het is de groep waar Bolsonaro succes boekte. Zij zien links vaak als een bron van “wanorde” of corruptie. Economisch zijn ze vaak voorstander van de vrije markt, maar sociaal zijn ze zeer behoudend. Zij vormen het grootste blok dat zich tegen de huidige linkse regering afzet.

Last, but not least, is er de jongste generatie, in het boek van Nunes omschreven als Geração.com. Ze groeiden op met het internet en hebben geen enkele emotionele band met de dictatuur of de strijd van de PT in de beginjaren. Ze stemmen het minst op basis van ideologie. Ze zijn “rechts” als het gaat om ondernemerschap (ze willen hun eigen geld verdienen via apps en sociale media), maar zijn “links” of liberaal als het gaat om persoonlijke vrijheid en klimaat. Het is de groep die Lula totaal niet begrijpt. Ze willen geen ideologisch verhaal, maar een overheid die de wifi laat werken en de economie openstelt. Hier ligt de kans voor iemand als Nikolas Ferreira (in de toekomst), of een echte “derde weg”. Het probleem voor Lula is dat zijn kern (Redemocratização) kleiner is dan het blok dat van nature meer neigt naar rechts (Ordem e Progresso). De strijd om 2026 zal dus volledig draaien om het verleiden van de Geração.com en de twijfelaars binnen Bossa Nova. Beide groepen vormen samen een meerderheid van het totale electoraat van Brazilië.

Je wordt ouder papa

De kern van het probleem voor de huidige regering ligt in de groeiende kloof tussen de belevingswereld van de stokoude president en de dagelijkse realiteit van een nieuwe generatie kiezers. Terwijl Lula vasthoudt aan een politiek discours dat geworteld is in de jaren tachtig, geeft zelfs de voorzitter van de studentenbond UNE toe dat de verbinding met de jeugd volledig zoek is. Deze jongeren, die de ruggengraat vormen van de Geração.com, zijn de polarisatie en de oude ideologische strijd tussen links en rechts kotsbeu. Ze zoeken geen vaderfiguur die niet weet hoe een mobiele telefoon werkt, maar een bestuurder die begrijpt hoe zij hun brood verdienen in de digitale economie en die oog heeft voor hun verlangen naar zowel economische zelfstandigheid als sociale stabiliteit.

Het gevaar voor links is dat deze deconnectie een politiek vacuüm creëert waarin figuren als Nikolas Ferreira moeiteloos inspringen. Hij beheerst de taal van het scherm en de sociale media, waardoor hij direct communiceert met een groep die zich door de traditionele politiek genegeerd voelt. Voor deze kiezers is politiek geen zaak van lange toespraken of vakbondsacties, maar van snelle interactie en herkenbare waarden. Het negeren van de hybride voorkeuren van deze groep – waarbij conservatieve standpunten over familie hand in hand gaan met een moderne, pragmatische kijk op ondernemerschap – is een onvoorzichtige strategie die de uitslag van de komende verkiezingen weleens op een beslissende manier zou kunnen bepalen.

De Quaest-studie lijkt me veel belangrijker dan weer de zoveelste peiling waar kandidaat A een puntje verliest aan kandidaat B, waar plots een nieuwe (oude) kandidaat als ‘snorrepiet’ Aldo Rebelo* komt opduiken waardoor er weeral een piepkleine verschuiving is, terwijl kandidaten C, D, E etc. de boel nog wat ingewikkelder maken.

Nikolas Ferreira is te jong en kan zich nog geen kandidaat stellen voor het presidentschap. Van alle anderen gaan de meeste kansen naar de kandidaat die zijn kiezers begrijpt en de meerderheid kan overtuigen dat hij of zij aan hun verzuchtingen kan voldoen.

Lula doet er misschien goed aan om een “celular” te kopen en te zorgen dat hij dit sterke communicatiemiddel zo snel mogelijk onder de knie krijgt, zoniet zal hij de boodschapjes van de .com-generatie nooit goed begrijpen, en krijgt hij mogelijk te maken met ‘n tekstje als dit: “Pqp presida, mó papo cringe 2.0 kkkkkkkkkk sdds conexão real, o sr tá mt delulu se acha q o hype é o msm de 2002... flp dms! F no chat kkkkkkkkkkkk” (een soort digitale sneltrein-straattaal vol afkortingen en codes, die voor de oudere generatie net zo onleesbaar is als een verkeerd afgesteld Chinees toetsenbord). Zelfs de first lady zou er moeite mee hebben.

Afbeelding AI gegenereerd - Foto: Facebook

*Voormalig minister Aldo Rebelo (70) bevestigde zijn voorlopige kandidatuur voor het presidentschap van de Republiek namens de Christendemocratische Partij (DC), die begin 2026 in São Paulo werd opgericht. Na een linkse achtergrond zoekt hij nu toenadering tot rechts, waarbij hij nationalistische ontwikkeling en gelegaliseerde mijnbouw verdedigt en kritiek uit op de huidige regering en het activisme van het Federale Hooggerechtshof. Zijn gemiddelde in de jongste peilingen: tussen 0% en 1%. Mocht hij een tweede ronde halen stijgt dat gemiddelde naar ongeveer 25% tot 29%. Zodra de kiezer gedwongen wordt te kiezen tussen de “oude garde” en een alternatief, fungeert iemand als Aldo Rebelo als een verzamelpunt voor de stemmen die niet naar Lula (of de familie Bolsonaro) willen gaan. Het feit dat hij in de eerste ronde op 0% staat, onderstreept hoe moeilijk het is voor een “derde weg” om uit de schaduw van de grote blokken te stappen, ondanks het potentieel in een directe tweestrijd.

Abonneer nu

Which father or husband hasn’t experienced it? Women generally love shopping and can spend hours in a shopping mall. In Brazil, this is invariably described as a “Shopping”—a typical example of an anglicism. The English word was borrowed but is used in its own way as a noun, whereas an Englishman would always say “Shopping Centre.” Elsewhere, people speak of a Mall, Outlet, Plaza, Centro Comercial, Arcade, or Podium (in Asia). A fun linguistic fact: the word “Mall” originally comes from The Mall in London, a street where a game similar to croquet, called “pall-mall,” was once played. Because that street was a favorite place for walking, the word later became synonymous with a wide promenade, and eventually with the indoor shopping centers we know today.

In Brazil, too, it is mainly the ladies who go shopping, with or without a sometimes bored-looking husband. I am not going to analyze that; I’ll leave that to the psychologists. It is, however, a fact that the preference for the “Shopping” is also linked to safety and climate—factors that play a smaller role in Western Europe. In cities like Salvador, the shopping mall is the place where women can walk around without a care, meet up with friends, or go to the hairdresser without the risks or the heat of the street. As a result, the emotional bond with the shopping mall in Brazil is often stronger than in countries where the regular high street is safe and cool. There is also a specific class difference visible. Women from the wealthier class often visit in the morning, nowadays not seldom after a visit to the “academia” (gym). The working class uses the “Shopping” primarily as a real outing during the weekend.

However, it cannot be denied: Brazilian shopping centers, which for years held an untouchable position as safe and social meeting places, are currently in a difficult transition. The figures show a clear decline: since 2019, the number of monthly visitors has dropped by over 6%. The financial blow is even greater; although general figures might sometimes suggest otherwise due to inflation, real turnover has shrunk by a staggering 25% in that same period.

This development shows strong similarities to the situation in the United States and Western Europe, where the traditional mall has long been losing ground to the digital market. In Brazil, the shift to online shopping has moved into high gear. In 2020, a quarter of mobile phones were bought online; that figure has now risen to nearly half. For the average consumer, the internet simply offers more convenience and lower costs, as extra expenses for fuel, parking, and eating out are eliminated. Recently, total online sales in Brazil even surpassed the entire turnover of physical shopping centers.

Another major bottleneck is the efficiency of opening hours. Many shopkeepers are questioning the standard twelve-hour opening day. There are increasingly “lost hours” during which the public stays away almost entirely. While the evening hours after five o’clock used to be the busiest time of day, that peak has now shifted to the lunch break. The late hours between eight and ten in the evening yield almost nothing for many retailers, while labor costs and the costs of the enormous buildings continue in full.

Even the so-called “anchor attractions” of the shopping centers have lost their luster. Cinemas, which in Brazil are found almost exclusively in these centers, saw their audience decrease by 36% due to the massive popularity of streaming services. In addition, the rise of hybrid work presents a new challenge. On days when employees stay home, especially on Fridays, the decline in visitors is immediately noticeable.

The sector is trying to reinvent itself by focusing more on hospitality, events, and services, but so far without the hoped-for great success. Although new shopping centers are still being completed, the question remains whether this growth is sustainable. The structural change in consumer behavior seems irreversible: the shopping center is no longer the automatic destination for daily purchases.

According to the most recent data from the industry association Abrasce, Brazil currently has 658 shopping centers. Although the sector as a whole reported record turnover last year, this figure hides a great inequality. Nevertheless, another 11 new projects are planned for this year. Meanwhile, older or less favorably located centers must fight to survive.

It is truly a matter of adapting. Buying online has its advantages, such as convenience and often a lower price. But there are also disadvantages: when that new dress from Shopee or Shein arrives, it sometimes fails to meet expectations, or the size is wrong. In the “Shopping,” you can at least choose, look, touch, and fit. A Brazilian summarized it on social media as follows:

“Shopping centers need to understand that we want an experience. It’s not just about buying stuff. We want to stroll around and have fun. They build useless buildings that have absolutely no appeal. They all look the same; it’s as if the architects are lazy—just look at the Iguatemi chain, they are all identical. Moreover, because of the enormous size, we get lost when looking for a specific shop. Where are the signs? With all this modern technology, it makes no sense to get lost in a mall while trying to find a store.”

You just can’t win, can you?

Stay updated. Click below to subscribe — free of charge.

Abonneer nu