Brazilië en de jacht op de afslankpen

Over de strijd tegen overgewicht, de opkomst van de 'canetas' en de gevolgen voor de handel.

Het plaatje hierboven doet aan Brazilië denken, niet? Mooie stranden, palmbomen, gestroomlijnde jongeren die in de zonneschijn een spelletje “futevoléi” spelen. Rio de Janeiro, atletische voetballers, sensuele verschijningen tijdens het carnaval, allemaal een esthetisch ideaalbeeld in de Braziliaanse cultuur. De werkelijkheid op straat vertelt echter een heel ander verhaal. Terwijl de wereld nog naar de posters kijkt, worstelt de gemiddelde Braziliaan met een groeiend probleem dat weinig met sportiviteit of sensualiteit te maken heeft: overgewicht.

De cijfers zijn pijnlijk duidelijk. Ondanks de armoede in grote delen van het land, werd de bevolking zwaarder, letterlijk. Ooit was dat een probleem van de hogere klasse, nu een nationaal gezondheidsprobleem. Meer dan de helft (62,6%) van de Braziliaanse volwassenen heeft inmiddels een BMI die te hoog is. In 2006 was dit nog 42,6%. Dat is een enorme stijging vergeleken met twintig jaar geleden. Het is een volksziekte geworden die geen onderscheid meer maakt tussen arm en rijk. In de favela’s is calorierijk, ultra-bewerkt voedsel vaak goedkoper en makkelijker verkrijgbaar dan verse groenten of fruit. Een levensstijl die steeds vaker zittend achter een scherm wordt doorgebracht maakt het allemaal nog wat erger. De gevolgen voor de volksgezondheid zijn groot: een sterke toename van diabetes en hart- en vaatziekten legt een enorme druk op het publieke zorgsysteem, de SUS.

Academias

Academia is de Braziliaanse term voor fitnesscentrum. Het aantal academias begint de pan uit te swingen. Met tienduizenden sport- en fitnesscentra verspreid over het hele land, staat Brazilië wereldwijd in de top drie van landen met de meeste sportscholen. In elke wijk, van de chique buurten in São Paulo tot de volkswijken in het noordoosten, zie je ze verschijnen. De druk om aan het schoonheidsideaal te voldoen is tastbaar. Toch is er een paradox. Hoewel er nog nooit zoveel mensen ingeschreven stonden bij een sportschool, is de bevolking als geheel nog nooit zo zwaar geweest. Voor een deel van de bezoekers is de gang naar de academia een oprechte poging om gezond te blijven. Voor een ander, groot deel is het echter vooral een strijd tegen de bierkaai om te kunnen blijven voldoen aan de enorme sociale druk van het perfecte lichaam. In een land waar je uiterlijk vaak wordt gezien als je visitekaartje, is de sportschool voor velen geen luxe, maar een noodzaak om ‘erbij te horen’.

De wonderpen

In dit klimaat van hoge esthetische verwachtingen en stijgende gewichten is een nieuw fenomeen ontstaan: de canetas emagrecedoras (afslankpennen). Wat begon als een medicijn voor diabetici, is in Brazilië uitgegroeid tot een obsessie voor wie snel resultaat wil. De vraag naar middelen als Ozempic is zo explosief gestegen dat het in 2025 zelfs producten als smartphones in de importstatistieken voorbijstreefde. Maar deze populariteit heeft een schaduzijde die de Braziliaanse veiligheid en gezondheid direct raakt.

De torenhoge prijs van de pennen — vaak meer dan een minimumloon per maand — heeft een nieuwe vorm van criminaliteit aangewakkerd. Apotheken in steden als São Paulo zijn inmiddels doelwit van gerichte overvallen waarbij de daders specifiek naar de koelkast met afslankmiddelen rennen. ‘Passa o Ozempic’ (geef de Ozempic) is een gevreesde kreet geworden voor apotheekmedewerkers. Tegelijkertijd tiert de illegale handel welig. Via sociale media en vanuit buurlanden worden pennen aangeboden die niet zijn geregistreerd bij de Anvisa, de Braziliaanse gezondheidswaakhond. Deze ‘canetas do Paraguai’ vormen een groot risico: ze worden vaak vervoerd zonder de noodzakelijke koeling, zijn soms vervalst of bevatten stoffen die nog in de testfase zitten, zoals retatrutide.

Keerpunt

We staan nu echter op een cruciaal kantelpunt. Op 20 maart 2026 is de laatste belangrijke bescherming van het patent op semaglutide in Brazilië verlopen. Dit heeft de weg vrijgemaakt voor een felle strijd tussen Braziliaanse farmaceutische reuzen die staan te popelen om hun eigen generieke varianten op de markt te brengen. De verwachting is dat de prijzen hierdoor drastisch zullen dalen, met schattingen die uitgaan van een reductie van 35% tot wel 60%.

Deze democratisering van het medicijn zal de markt opnieuw opschudden. Het effect is zelfs al voelbaar bij de kassa van de supermarkt. Grote retailketens rapporteren dat klanten die deze pennen gebruiken, hun consumptiepatroon aanpassen; er worden minder ultra-bewerkte snacks en suikerhoudende producten verkocht. Het dwingt de handel om hun schappen anders in te richten, weg van de snelle calorieën en meer richting gezonde alternatieven. Een supermarkt die ik regelmatig bezoek, heeft nu een veel groter aanbod van dergelijke, meer gezonde voedingsmiddelen. De academia naast de supermarkt doet gouden zaken. Velen maken gebruik van de gelegenheid en bezoeken na het sporten de supermarkt om inkopen te doen. Hierdoor is het heel gewoon geworden om, vooral vrouwelijke klanten, zo wel jonge dames als wat oudere vrouwen, te zien winkelen in hun fitness outfit. De boodschap is duidelijk: “Misschien zie ik er (nog) niet zo goed uit, maar ik doe er wat aan”.

De verschuiving naar alternatieven in supermarkten, ook in grote ketens, is een van de meest besproken onderwerpen in de sector. Grote ketens (Carrefour e.a.) zien hun ‘mandje’ letterlijk veranderen onder invloed van wat analisten het “Ozempic-effect” noemen. Een groeiende groep consumenten, vooral in de meer welgestelde wijken van São Paulo en Rio, past hun eetpatroon structureel aan: minder suiker en koolhydraten, meer proteïne en kleinere porties.

De winststijging

Het is belangrijk om te weten dat zowel Carrefour als Grupo Pão de Açúcar (via hun drogisterijtakken) enorm profiteren van de verkoop van de pennen zelf. In de financiële verslagen wordt de farmaceutische tak vaak als een van de weinige sterke groeiers genoemd in een verder uitdagende Braziliaanse economie. Analisten van banken als Itaú BBA voorspellen dat de markt voor deze middelen in Brazilië kan groeien naar R$ 50 miljard in 2030. Dit compenseert voor een deel de lagere marges op de ‘ongezonde’ etenswaren die blijven liggen. En zo verandert een klein medisch hulpmiddel niet alleen het Braziliaanse lichaam, maar ook de nationale economie.

Illustraties: AI gegenereerd