Brazilië, het leger en de angst voor Washington
Tussen soevereiniteit en stiefkind: Lula’s vrees voor buitenlandse inmenging.
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Gisteren stak ik eigenlijk een beetje de draak met de uitspraak van president Lula: zijn vrees voor een mogelijke militaire interventie op Braziliaans grondgebied. Het Braziliaanse leger zou er immers weinig aan kunnen doen. De bewapening is sterk verouderd en in de voorbije decennia is er weinig gedaan om de boel te moderniseren. De jaarlijkse optocht op de nationale feestdag 7 september in Brasília maakt dat pijnlijk duidelijk, zeker wanneer de dampende pantserwagens voorbijkomen die de toeschouwers laten hoesten. Brazilië zou geen schijn van kans maken tegen een grootmacht als de Verenigde Staten.
Er schuilt echter een dieper probleem achter die verouderde tanks. Sinds de terugkeer van de democratie is het leger in Brasília decennialang stiefmoederlijk behandeld. Uit angst voor een nieuwe politieke rol van de generaals, werden investeringen en modernisering stelselmatig op de lange baan geschoven. Dit heeft geleid tot een diepe kloof en aanhoudende frustratie binnen de hogere militaire kringen; een onvrede die Bolsonaro, zelf ex-militair, handig wist te kanaliseren. Wanneer de huidige regering nu soevereiniteit claimt tegenover de Verenigde Staten, spreekt ze vanuit een positie die militair gezien nauwelijks gewicht in de schaal legt. Dat maakt de positie van Lula aan de onderhandelingstafel – en zijn vrees voor buitenlandse interventie – des te precairder.
Vanwaar die vrees?
De kern van de zaak ligt bij een aanstaande beslissing van de Verenigde Staten om criminele organisaties als de PCC (Primeiro Comando da Capital) en CV (Comando Vermelho) aan te wijzen als buitenlandse terroristische organisaties. Die maatregel is technisch al uitgewerkt en wacht in Washington alleen nog op politieke goedkeuring.
Het initiatief van de Amerikaanse regering komt net op een moment dat er voorbereidingen worden getroffen voor een bezoek van Lula aan Washington. Het onderwerp zal hoogstwaarschijnlijk op de agenda staan. De Braziliaanse minister van Buitenlandse Zaken, Mauro Vieira, sprak afgelopen zondag al telefonisch met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, om de reis te bespreken, maar vooral om te proberen deze classificatie te blokkeren. Braziliaanse regeringsbronnen uitten in de media hun vrees dat de VS de strijd tegen drugshandel zullen gebruiken als rechtvaardiging voor militaire operaties in Brazilië.
Door de PCC en CV als terroristen te bestempelen, zouden hun bases en activiteiten in theorie legitieme doelwitten worden voor een Amerikaanse aanval. De Amerikaanse wetgeving staat immers interventie toe, inclusief het gebruik van unilateraal militair geweld, tegen organisaties die als “buitenlandse terroristen” zijn aangemerkt. Dat ze daar niet voor terugschrikken, bewees de regering-Trump in het verleden al door drugskartels in Latijns-Amerika op die lijst te plaatsen.
De Braziliaanse autoriteiten vrezen dan ook voor hun soevereiniteit, naar het voorbeeld van Colombia, waar aanvallen op boten voor de kust intensiveerden kort nadat groeperingen daar als terroristisch werden bestempeld. De vrees is dat de VS de politieke en economische controle over heel Latijns-Amerika willen terugwinnen – deels om de invloed van China te verminderen – en dat dit gepaard gaat met bemoeienis in het Braziliaanse verkiezingsproces door extreemrechts te steunen.
Hoewel de Braziliaanse regering probeerde dit risico af te wenden met een voorstel voor een gezamenlijk programma tegen georganiseerde misdaad, bleek dat slechts een druppel op een gloeiende plaat. De classificatie als terroristen was immers een expliciete eis van de aanhangers van Bolsonaro. Door dit punt centraal te stellen, proberen zij de directe betrokkenheid van de Trump-regering bij de politieke agenda van Brazilië af te dwingen. Flávio Bolsonaro opperde zelfs de noodzaak van Amerikaanse actie op Braziliaans grondgebied en ontving in 2025 al een Amerikaanse delegatie om de kwestie te bespreken.
Lula staat dus voor een complexe uitdaging: hij moet niet alleen de georganiseerde misdaad bestrijden, maar ook manoeuvreren in een geopolitiek speelveld waarin soevereiniteit, interne militaire onvrede en internationale politiek elkaar in een wurggreep houden.
Foto: Agência Brasil