Het is niet overdreven om te zeggen dat de rest van de wereld nauwelijks wakker ligt van de presidentsverkiezingen in het “ver-van-mijn-bed” gelegen Zuid-Amerika, meer bepaald Brazilië. Nochtans gaat het om een gigant die op wereldvlak veel meer betekent dan velen beseffen.
Brazilië is allang geen land meer dat men kan reduceren tot carnaval, samba, stranden en regenwoud. Het is een strategische wereldmacht waarvan de politieke koers directe gevolgen heeft voor voedselzekerheid, grondstoffenmarkten, klimaatbeleid en geopolitieke verhoudingen. Een artikel van deze week in de krant Folha verwees naar de Pesquisa da Pecuária Municipal — de jaarlijkse landbouw- en veestapelstudie van het IBGE, het officiële Braziliaanse instituut voor statistiek en geografie, vergelijkbaar met Statbel. Die studie brengt per gemeente de volledige veehouderij in kaart.
Uit die cijfers blijkt dat Brazilië eind vorig jaar 234,3 miljoen stuks rundvee telde, bijna 10% meer dan het totale aantal inwoners. Het land is intussen de grootste producent én exporteur van rundvlees ter wereld, terwijl ook de productie van eieren, melk en zelfs honing nieuwe records bereikte. Folha vatte het treffend samen: “De export van vers rundvlees bereikte een recordhoogte… het land werd ’s werelds grootste producent.”
Maar dat is slechts één facet. Brazilië beschikt over enorme reserves van terras raras — zeldzame metalen die essentieel zijn voor batterijen, smartphones, elektrische auto’s, windturbines en defensietechnologie. Daarnaast is het een van ’s werelds grootste producenten van ijzererts, nikkel, bauxiet, koper en lithium, grondstoffen waar China, de VS en Europa sterk afhankelijk van zijn. Voeg daarbij de gigantische productie van soja, maïs, suiker, koffie en ethanol, én het Amazonegebied dat als klimaatstabilisator voor de hele planeet fungeert, en het wordt duidelijk: wie Brazilië onderschat, begrijpt de wereld niet.
Precies daarom loont het de moeite om nu even deze kant uit te kijken. De race om het presidentschap belooft bijzonder nipt te worden, en de uitkomst zal wél degelijk gevolgen hebben. Lula is een bekende figuur, met een lange geschiedenis en een duidelijk profiel. Zijn beleid zal gewoon dezelfde lijn volgen. Maar zijn rivaal, Flávio Bolsonaro (45), blijft voor velen een onbekende grootheid — en net daarom verdient hij een nadere blik.
Flávio is de oudste zoon van de inmiddels welbekende ex-president Jair Bolsonaro, die momenteel in huisarrest zit wegens de vermeende coup van 8 januari 2022, samen met een reeks bondgenoten. Zijn drie broers zijn eveneens politiek actief: Eduardo vluchtte naar de VS, terwijl Carlos en Renan hun geluk beproeven in het Bolsonaro-gezinde zuiden. Flávio zelf is advocaat, senator en nu presidentskandidaat.
Wat men zelden expliciet zegt, maar wat in de coulissen luid klinkt, is dat de familie Bolsonaro met Flávio’s kandidatuur vooral één groot doel voor ogen heeft: de vrijlating van Jair Bolsonaro. Een overwinning van Flávio zou niet alleen politieke bescherming bieden, maar hem ook de mogelijkheid geven om minstens drie, mogelijk zelfs vier nieuwe ministers in het STF te benoemen. Dat zou het hoogste gerechtshof ingrijpend herschikken. Bovendien heeft Flávio al meermaals laten verstaan dat hij komaf wil maken met enkele huidige STF-rechters die volgens hem “te dicht bij Lula” staan. De impact daarvan mag men niet onderschatten.
Flávio draagt daarnaast een zware erfenis van juridische, financiële en politieke controverses met zich mee: het rachadinha-schandaal, vermeende banden met milities in Rio de Janeiro, verdachte vastgoedtransacties en recente onderzoeken rond Banco Master en de financiering van de film Dark Horse over zijn vader. Dat alles maakt dat hij vooral kan winnen omdat hij door sommigen wordt gezien als “minder slecht dan de andere”, niet omwille van bewezen competentie of een vlekkeloos verleden. Hij komt bij velen over als een gematigde versie van zijn extreemrechtse vader — minder explosief, pragmatischer — maar de feiten vertellen een ander verhaal.
Hij begon jaren geleden als deputado in de deelstaat Rio de Janeiro en bouwde daar een reeks controverses op die tot vandaag weinig juridische gevolgen hadden. Hij werd formeel onderzocht voor verduistering, corruptie, witwassen en banden met milities.
Rachadinha
Voor wie het begrip rachadinha niet kent: het gaat om een oude, wijdverspreide praktijk in de Braziliaanse politiek waarbij medewerkers van een parlementair kabinet een deel van hun salaris moeten “teruggeven” aan de politicus of aan een tussenpersoon. Soms gaat het om echte medewerkers, soms om fantasma’s die nooit komen opdagen. Het geld wordt vervolgens gebruikt voor privé-uitgaven, campagnekosten of om informele medewerkers te betalen. Het is illegaal, maar jarenlang moeilijk te bewijzen geweest — en het komt voor bij alle politieke strekkingen, van links tot rechts.
Flávio Bolsonaro raakte er zwaar bij betrokken toen bleek dat zijn vertrouweling Fabrício Queiroz grote sommen geld ontving van medewerkers van Flávio’s kabinet. COAF-rapporten toonden een patroon van stortingen, cashopnames en betalingen die niet strookten met normale salaristransacties. Dat leidde tot het bekende rachadinha-onderzoek dat Flávio tot vandaag blijft achtervolgen, ook al werd het dossier gedeeltelijk geblokkeerd door discussies over procedure en bevoegdheid. Het STJ en STF hebben intussen delen van het dossier opnieuw gevalideerd, waardoor het niet volledig afgesloten is.
Belangrijk om te benadrukken: Flávio is niet de enige. Het systeem is zo ingebakken dat politici van alle strekkingen ermee in verband zijn gebracht. Een bekend voorbeeld aan de andere kant van het spectrum is André Janones, die na audio-opnames waarin hij medewerkers instructies gaf om salaris af te dragen, politiek bijna volledig verdween. Ook in Rio doken tientallen namen op in dezelfde onderzoeken. Het is dus geen ideologisch fenomeen, maar een structureel probleem van het Braziliaanse politieke systeem.
Chocoladewinkel
Tijdens de rachadinha-periode was Flávio vennoot van een Kopenhagen-chocoladewinkel in Rio. Hij stortte er ongebruikelijk hoge bedragen in cash, die niet overeenkwamen met de normale winkelomzet. Dat werd door onderzoekers gelinkt aan het rachadinha-schema.
Mansão in Brasília
Later kocht hij een villa van miljoenen reais in een luxecondomínio in Brasília. De pers en onderzoekers vroegen zich terecht af hoe hij dit kon financieren gezien zijn officiële inkomen. Er werd een onderzoek geopend naar mogelijke onregelmatigheden in de financiering.
Wanneer je al deze dossiers samenlegt, ontstaat een duidelijk patroon: financiële onregelmatigheden, politieke connecties met criminele structuren, internationale geldstromen en een reeks onderzoeken die hem blijven achtervolgen.
Zijn mogelijke verkiezing hangt dus niet af van verdienste, maar van kiezers die hem zien als “minder slecht” dan zijn rivaal — niet van bewezen competentie of een proper verleden.