De aankomst van de eerste Europeanen in Brazilië vond plaats in het jaar 1500, wat betekent dat het inmiddels ruim vijfhonderd en zesentwintig jaar geleden is. Deze periode markeert het begin van de Portugese kolonisatie, toen de ontdekkingsreiziger Pedro Álvares Cabral met zijn vloot voor de kust van het huidige Bahia aan land ging en het gebied opeiste voor de Kroon van Portugal.
In die tijd werd er nog niet gesproken over landen of grenzen. In werkelijkheid behoorde de natuur van Zuid-Amerika toe aan de oorspronkelijke bewoners van het continent, vaak benoemd als indianen, maar dat is een vergissing. De ontdekkingsreizigers van die tijd dachten dat ze in Indië waren beland. De “indianen” waren de allereerste bewoners van het land dat wij nu Brazilië noemen en van heel Zuid-Amerika. Vele duizenden jaren geleden staken hun voorouders over vanuit Azië en verspreidden zich langzaam over het uitgestrekte gebied, waar ze leerden te leven met de rivieren, de bossen en de savannes.
Ook zij kenden een evolutie. Naarmate de generaties verstreken en de groepen ver uit elkaar trokken, veranderde ook hun manier van leven en hun taal. Wie diep in het Amazonewoud woonde, sprak een andere taal dan wie leefde aan de kust of op de open vlaktes, en door de eeuwen heen ontstonden er zo honderden verschillende volken en talen. Bekende groepen die door de geschiedenis heen vorm kregen zijn onder andere de Tupi-Guarani, de Jê, de Arawak en de Carib. Hun talen verschilden zo sterk van elkaar doordat de groepen decennialang volledig afgezonderd van elkaar leefden, waardoor elke taal zich op een eigen manier kon ontwikkelen en aanpassen aan de omgeving.
Hun rustige wereld veranderde radicaal na het verschijnen van de schepen aan de kust. De Portugezen (en anderen) kwamen aan land met kanonnen, vuurwapens en steden achter zich die in Europa al ver gevorderd waren in techniek en wetenschap. Omdat deze nieuwkomers een enorme overmacht hadden en brachten wat voor de oorspronkelijke bewoners onbekend was, veranderde de verhouding al snel in een ongelijke strijd. Velen verloren hun leven door geweld of door ziekten die de Europeanen meebrachten en waar hun lichamen niet tegen bestand waren.
Reacties
De reeds aanwezigen reageerden op diverse manieren. Sommige groepen konden niet anders dan zich aanpassen aan de nieuwe machthebbers, anderen trokken dieper het oerwoud in om hun eigen levensstijl te bewaren. Zo ontstonden er groepen die nog enig contact onderhielden met de buitenwereld, maar ook volken die er bewust voor kozen om volledig afgezonderd van alle moderne beschaving te blijven leven, diep verscholen in de bossen waar bijna niemand komt.
Pas veel later begon de overheid met maatregelen om deze oorspronkelijke bewoners te beschermen. Er werden speciale reservaten ingesteld, grote stukken land die officieel toebehoorden aan de inheemse volken zodat zij hun eigen cultuur konden voortzetten. Toch blijft dat tot op de dag van vandaag een kwetsbare zaak, omdat er nog steeds mensen zijn die het bos willen gebruiken voor hout, mijnbouw of landbouw. Om het in wat hardere taal te zeggen: illegale houtkappers, garimpos (goudzoekers), jagers en landbouwers, gedurig aan zoekend naar uitbreiding voor hun kuddes, teling van soja en andere - niet altijd fraaie - activiteiten.
Maar de wereld wordt er af en toe nog eens aan herinnerd hoe groot en geheimzinnig dat bos nog is. Dat werd gisteren nog maar eens aangetoond via een tv-reportage van het Jornal Nacional (O Globo). Daarin was te zien dat er nog onafhankelijke gemeenschappen bestaan die tot op vandaag volledig onbekend zijn bij de moderne maatschappij.
Er is (terecht) sprake van een zeldzaam voorval: ongeveer vijftien inheemse mensen die in totale afzondering leven in het Braziliaanse Amazonegebied legden contact met een andere groep in de deelstaat Maranhão. Funai (de officiële Braziliaanse overheidsdienst die opkomt voor de rechten van de inheemse bevolking en hun leefgebieden beschermt) richtte meteen een speciale eenheid op om de volwassenen en kinderen te beschermen.
De andere groep, bekend als de Guajajara, weerhoudt zich ervan om echt diep contact te leggen met deze geïsoleerde gemeenschap, bekend als Awá-Guajá, levend in het reservaat Arariboia, eveneens in Maranhão. De Guajajaras willen de beslissing van de Awá-Guajá-bevolking om geïsoleerd te leven, respecteren.
De reden van dit plotse contact, een initiatief van de Awá-Guajá, zou gaan om de bedreiging van indringers van het reservaat waardoor het oerwoud beschadigd- en hun voedselbronnen bedreigd worden. De Awá-Guajá hangen helemaal af van het voortbestaan van dit alles.
Olímpio Santos Guajajara, een leider van de groep Guajajara, verklaarde: “We probeerden contact met hen te vermijden, maar helaas voelden ze zich vandaag genoodzaakt om contact op te nemen. Ze kwamen zelf naar ons toe. Er vinden namelijk illegale activiteiten plaats in het Araribóia-gebied, bijvoorbeeld door houthakkers, jagers en ook boeren uit de omliggende gebieden.”
Er waren enkele pogingen om met elkaar te praten, maar de taalverschillen maakten dat moeilijker.
Het was ook duidelijk dat de Awá-Guajá honger lijden. Ze kregen wat voedsel van de anderen, waaronder fruit en inhame (een zetmeelrijk knolgewas dat lijkt op een dikke, harige zoete aardappel of taro, en veel wordt gegeten in de Braziliaanse keuken, vooral in het noordoosten).
Over het reservaat
Het inheemse gebied Arariboia omvat meer dan 413.000 hectare en strekt zich uit over zes gemeenten in Maranhão: Amarante do Maranhão, Arame, Bom Jesus das Selvas, Buriticupu, Grajaú en Santa Luzia.
Het gebied wordt bewoond door de Guajajara (Tenetehara) en Awá-Guajá, waaronder groepen die in vrijwillige isolatie leven.
De aanwezigheid van deze inheemse bevolkingsgroepen in de regio is al tientallen jaren bekend en wordt gemonitord door beschermingsorganisaties. Een deel van de Awá-Guajá onderhoudt regelmatig contact met andere bevolkingsgroepen, terwijl andere groepen geïsoleerd blijven.
Volgens Fabiana Guajajara, directeur van het Tucã Instituut en een inheemse leider, omvat het inheemse gebied meer dan 250 dorpen en gemeenschappen, verspreid over tien macroregio’s. Ze meldde dat inheemse organisaties al hadden gewaarschuwd voor de aanwezigheid van geïsoleerde groepen en de mogelijkheid van ontmoetingen met bewoners van andere gemeenschappen.
Debat
Uiteraard verschenen er na de berichten hierover in diverse media ook allerlei meningen, gepast of ongepast. Dit is er eentje van, gevonden bij X:
“Ze (de inheemse bevolking) hangen tenslotte allemaal af van de instellingen en de infrastructuren die de Portugezen naar Brazilië hebben gebracht en die hebben geholpen om een land van die omvang op te bouwen en te ontwikkelen.
En het werk dat is verricht is buitengewoon, als we bedenken dat Portugal destijds iets meer dan een miljoen inwoners had en er vandaag de dag iets meer dan elf miljoen heeft, terwijl Brazilië de tweehonderd miljoen overschrijdt!
Maar het lijkt erop dat velen in hun hoofd hebben gehaald dat de oorspronkelijke volkeren de verpersoonlijking van zuiverheid waren en dat al het kwaad ter wereld met de Portugezen is meegekomen. Alsof alles wat van buiten kwam per definitie slecht was en alles wat er daarvoor bestond prachtig was.
Ondertussen stierven er tussen 2019 en 2022 om verschillende redenen meer dan 15.000 inheemsen in Brazilië. Maar dat zijn al interne problemen, nietwaar? Daar hoeft zich ineens niemand mee te bemoeien! Hypocrisie!
En wat mij het meest opvalt, is die gewoonte om het leven van de inheemse bevolking te romantiseren! Het lijkt erop dat ze, omdat het oorspronkelijke volkeren zijn, precies zo moeten blijven leven als eeuwen geleden, alsof ze geen recht hebben om te profiteren van de geneeskunde, de technologie, de kennis en al het andere dat onze beschaving vandaag de dag te bieden heeft.
Het behouden van de cultuur en de tradities van een volk is legitiem, en dat was ook iets wat de Portugese jezuïeten probeerden te doen, terwijl ze hen leerden lezen, schrijven, rekenen en scholen, ziekenhuizen en infrastructuren bouwden. Maar die volkeren in de tijd willen laten stilstaan? Dat is heel iets anders! Dat heet cultureel paternalisme, en dat hangt nauw samen met de infantilisering van de inheemse volkeren en de zogenaamde mythe van de edele wilde.
Als je de kennis, de technologie en de vooruitgang van onze beschaving voor hen verbergt, ontneem je hen de mogelijkheid om hun eigen keuzes te maken en beperk je hun vrijheid! Diep van binnen beslis je voor hen wat het beste is voor hun leven, zonder hun zelfs maar de kans te geven andere mogelijkheden te leren kennen en zelf te kiezen... zoals goede dictatoren dat doen!” Bron
Mijn antwoord
De “indianen” maakten hun keuze al veel meer dan vijfhonderd jaar geleden. Zij die zich nog steeds bewust isoleren, bevestigen die keuze. In dit geval, en vele andere, gaat het om een bedreiging van die keuze. Indien deze mensen op een dag toch willen evolueren, doen ze dat zelf wel, net als de groep Guajajara waarmee ze in contact kwamen. De foto’s van de onverwachte ontmoeting werden gemaakt met smartphones van deze laatste groep en gebruikt in de tv-reportage. Het lijkt mij dat er voorrang moet worden gegeven aan de strijd tegen de illegale houthakkers, goudzoekers, veetelers, jagers en e.d. meer.
Uw antwoord?


