De foto die niet de bedoeling was

Van de eenzaamheid aan het strand naar de waardigheid van een 'Seu'.

🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool

Dit was eigenlijk niet de bedoeling. Hij wilde gewoon een plaatje schieten aan het strand. Plots verscheen ze voor zijn camera, zonder te beseffen dat ze in de weg stond. Toch nam hij de foto, zomaar. Later drong het tot hem door dat zij leed, er was iets dat hem pakte. Nochtans had hij zelf al genoeg geleden, en deed dat nog.

Wat vooraf ging

Hij nam een radicaal besluit en trok naar Brazilië, eerder al overweldigd en betoverd door alles wat het land aantrekkelijk maakt, zowel de natuurlijke schoonheid als de opgewektheid van het volk. Hij huwde, was gelukkig en reisde rond naar hartenlust. Hij ontdekte zoveel andere dingen die verborgen bleven voor de doorsnee toerist die slechts enkele dagen doorbrengt in die bekende badstad, met een vluchtig bezoekje aan de gekende attracties. Het leven kan mooi zijn. Zes maanden na het huwelijk werd zij ziek. De diagnose, in een gebrekkig Engels medegedeeld door de arts, was wreed. Acht maanden later overleed zij. Daar sta je dan. Het zorgvuldig opgebouwde geluk stortte in elkaar als een kaartenhuisje.

De tijd heelt alle wonden, zegt men, maar de tijd was hem vijandig gezind. Terwijl de familie op de nalatenschap dook als honden op een prooi, dwong de rauwe werkelijkheid hem tot een keuze: vluchten naar het vertrouwde verleden, of blijven in de ruïne van zijn dromen. Hij koos voor het laatste. Geen weg terug, maar vanaf nul opnieuw beginnen.

Een landgenoot bood hem een uitweg in de vorm van werk. Het was geen medicijn tegen het verdriet, maar het dwong zijn blik weg van het graf en naar de dag van morgen. De tijd begon traag zijn werk te doen. Er kwamen ontmoetingen, vluchtig en soms wrang; een gringo is voor sommigen in Brazilië een kans, geen mens. Het lukte niet, de klik bleef uit. Tot die ene dag aan dat stille strand, weg van de toeristen en de schreeuwende verkopers, waar hij niet zocht, maar vond.

Er kwamen enkele reizen naar het land van Uncle Sam, in opdracht van de bezigheden, maar ook daar voelde hij zich niet goed. Liever terug naar Brazilië. De reislust kwam terug, in kleine proporties. Op die manier kwam hij op een dag terecht aan een ander strand, even mooi of zelfs mooier dan de stranden die Cristo Redentor aanwijst met zijn rechterarm, niet alleen dat, maar ook veel rustiger. Er waren zelfs geen camelôs te zien. De vrouw hoorde bij het kleine gezelschap, was verlegen, kalm. Haar blik was voortdurend gericht op de horizon, in alle windrichtingen. Het was duidelijk. De pijn straalde van haar af. Later, veel later werd het heel duidelijk. Zijn vermoedens werden bevestigd.

Het was een schok. De andere kant van de Braziliaanse maatschappij begon tot hem door te dringen. Niet alles wat blinkt is goud. Mishandelingen, vernederingen, racisme, ongelijkheid, tragische gebeurtenissen. Overdaad schaadt. Geen mens is er immuun voor. Hij begon te vergelijken: was zijn leed erger dan het hare? Neen. Je kan de dood niet overwinnen, maar je kan er wel tegen vechten. Zijn overleden vrouw verloor dat gevecht. Deze vrouw overleefde het, maar was moe gestreden. Ze hield zich recht door haar geloof, een evangelisch geloof met alle rariteiten die de meest gringo’s niet of nauwelijks kennen. Hij aanvaardde dat, liet haar begaan, maar greep wel in. Het kostte enkele jaren om haar uit de put te halen, gegraven door een wrede en ongelijke maatschappij.

Een vrouw is als een bloem. Verzorg haar goed en ze zal bloeien. Dat deed ze, en hoe. Ze werd een van de mooiste bloemen die hij ooit zag. Er groeide een liefde, ondanks een aantal hindernissen, een link tussen twee menselijke wezens die hij, noch zij, ooit eerder ervaarden in hun leven. Hindernissen? Het leven is ermee bezaaid.

Het was geen gepolijst sprookje. Een perfecte relatie bestaat immers niet, ook niet onder de Braziliaanse zon. Er waren misverstanden en stevige meningsverschillen, want iedereen draagt zijn eigen gebreken en littekens met zich mee; niemand is volmaakt. Het gaat er uiteindelijk niet om dat die plooien er zijn, maar om de manier waarop je ze samen gladstrijkt. Dat is in Brazilië niet anders dan in de rest van de wereld.

Er kwamen ontmoetingen met andere gringo’s; dat was onvermijdelijk in het weidse Brazilië. Op een dag nam hij haar mee voor een bezoek aan een ander gringo-echtpaar. Ze waren van plan te investeren, hadden kapitaal en wilden ‘die Brazilianen wel even laten zien hoe het moest’. De beide vrouwen namen plaats op de achterbank. Meteen plofte een Louis Vuitton-tas vakkundig in het midden, als een leren scheidsmuur. De vragen volgden snel: ‘Mooi kleedje, waar koop je dat?’ en ‘Welke parfum gebruik je? Ken je de creme de urubu?’

Het was een vraag die even dom als giftig was. Voor de buitenlandse dame was het misschien een onschuldige verwijzing naar een lokaal plantenmiddel, maar in de auto hing plots de schaduw van de aasgier. In Brazilië is de urubu niet zomaar een vogel; het is een symbool voor de dood, voor vuilnis, en een diepgeworteld racistisch scheldwoord vanwege de zwarte veren. De vraag was een pijl die feilloos doel trof, bedoeld om de afstand tussen de ‘beschaafde’ gringo en de Braziliaanse vrouw pijnlijk duidelijk te maken.”

Het incident is maar een voorbeeld. Er kwamen andere in de loop der tijd. Gringo’s kunnen dom zijn. Toch versterkte dit de band tussen beiden. Hij slaagde erin om het evenwicht te bewaren. Brazilië is niet voor doetjes, zo wordt gezegd, ook niet voor dommeriken, kan eraan toegevoegd worden.

Er ontstonden ook hechte vriendschappen met andere gringo’s, en dat compenseert de domheid van anderen. Waardigheid en respect zijn twee onmisbare elementen, en dan lukt het. Domme gringo’s mislukken, vroeg of laat.

Wat een mooi verhaal, te mooi om waar te zijn, ik hoor het al zeggen. Geeft niet. De uitzonderlijkheid maakt het de moeite waard om te vertellen.

De jaren verstreken, het werk, het strand, de leefkring wijzigde. Hoop bestaat echt, ook nadat zij ziek werd. De opgebouwde band is er eentje van het soort waarbij woorden overbodig zijn. Een blik, een hand, een omhelzing volstaat en is krachtiger dan eender welk geneesmiddel.

Het begrip mantelzorger staat hier bekend als “cuidador”. Een niet professionele mantelzorger is een “cuidador informal”. Het is niet de bezigheid die hij voor ogen had in het latere leven. Het lot besliste daar anders over. Geen reizen meer, slechts een wandeling. De lijdende blik verdween al lang geleden, en maakte plaats voor een glimlach. De leeftijd wijzigde het uiterlijk: Kijk eens, twee oudjes, ze lopen nog hand in hand!”. Daar is niks mis mee. Het is een van de eigenschappen van menselijke wezens, met name oprecht van elkaar houden. Niet om anderen te overtuigen, maar gewoon omdat dit hun echte gevoelens zijn. Zijn tragedie hoort in het verleden. Haar verleden belandde in de vuilbak en werd niet gerecycleerd.

Moraal van het verhaal: Shit happens, waar je ook bent of zou willen zijn. Trek je naar een ander land, dan neem je jezelf mee. Je kan hoogstens de lokale problemen achterlaten, om er vervolgens nieuwe te krijgen. Misschien gaat het minder om WAT je tegenkomt, en meer om WIE je tegenkomt. Doe je het goed, dan word je op een dag aangesproken met “Seu”, gevolgd door je naam. Dat is honderd keer beter dan “Doutor”.