De gemiste kans van Quitandinha
Hoe een paleis in Petrópolis symbool werd voor Braziliaanse hypocrisie rond gokken.
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Het drong destijds niet goed tot mij door toen ik er voor stond, en het duurde jaren voor ik de ware draagwijdte van de gemiste kans kon benoemen. Ik heb het over het magistrale Palácio Quitandinha in de bergstad Petrópolis. Op die gemiste kans kom ik zo terug, maar eerst even dit.
De bouw van het paleis — een opvallend stukje Braziliaanse geschiedenis — startte in 1941 op een terrein van 50.000 m², de toenmalige Fazenda Quitandinha. Het was een initiatief van de Braziliaanse ondernemer Joaquim Rolla, eigenaar van meerdere casino’s in Rio de Janeiro. Hij wilde niet zomaar een casino, maar een hotel-casino dat kon wedijveren met de mooiste etablissementen van Europa en de Verenigde Staten. Die ambitieuze opdracht werd toevertrouwd aan de architecten Luís Fossati en Alfredo Baeta Neves — en zij slaagden.
Het paleis telde 440 appartementen, enorme feestzalen, een theater, boetieks, zwembaden, sportfaciliteiten en uiteraard een casino, bedoeld om de elite en buitenlandse bezoekers aan te trekken. Voor het gebouw werd een iconisch kunstmatig meer aangelegd in de vorm van Brazilië, met zand uit Copacabana. Overdaad was duidelijk geen bezwaar.
De opening in 1944 ging gepaard met grootse festiviteiten en zette Petrópolis plots op de kaart als centrum van elegantie voor de maatschappelijke bovenlaag, naast zijn reeds gevestigde reputatie als keizerlijke stad. Dom Pedro II koos Petrópolis immers al in 1843 als zomerresidentie, omwille van het koelere en gezondere bergklimaat, ver weg van het hete en ziekmakende Rio de Janeiro.
Die droom was echter van korte duur. In 1946 verbood de Braziliaanse regering, onder leiding van president Eurico Gaspar Dutra, alle vormen van gokken. Het casino sloot vrijwel meteen en daarmee verdween ook de belangrijkste aantrekkingskracht van het complex. De hotelactiviteiten sleepten zich nog enkele jaren voort, maar werden uiteindelijk stopgezet. Vanaf de jaren 1960 en 1970 werden de appartementen individueel verkocht en kreeg het gebouw deels een residentiële functie.
In 2007 kwam het beheer van de gemeenschappelijke ruimten in handen van SESC-Rio, dat begon met restauratie en herbestemming. Sinds 2023 functioneert het complex officieel als het Centro Cultural Sesc Quitandinha: een levendig cultureel centrum met tentoonstellingen, concerten, theater, rondleidingen en een bistro. Het paleis werd zo een toeristische trekpleister.
Gokken of niet gokken
Het gokverbod kwam er omwille van morele argumenten — vermeend moreel verval, criminaliteit en gezinsproblemen — versterkt door een sterke katholieke invloed. Het was ook een populistisch signaal: het volk moest “beschermd” worden tegen verleidingen.
Het Amerikaanse model van regulering werd bewust genegeerd. Brazilië koos voor een verbod zonder effectieve handhaving. Het woord hypocrisie is hier niet misplaatst. Ondanks het verbod bloeiden illegale praktijken als jogo do bicho, clandestiene bingo’s en ongecontroleerde online goksites. Het resultaat: geen belastinginkomsten, geldstromen naar criminele netwerken en een verhoogd risico op politie- en politieke corruptie.
Elke poging tot legalisering botst tot op vandaag op verzet van conservatieve evangelische blokken in het parlement, angst om als immoreel te worden bestempeld en de vrees dat regulering als elitair of corrupt zou worden gepercipieerd. Politieke zelfbescherming, in haar zuiverste vorm.
Gemiste kans
Studies — ook Braziliaanse — tonen al jaren aan dat miljarden reais aan potentiële belastinginkomsten verloren zijn gegaan. Populaire bestemmingen als Rio de Janeiro, Foz do Iguaçu en de stranden van het noordoosten lieten economische kansen liggen.
Wetsvoorstellen kwamen en gingen, maar strandden steevast op uitstel, verwatering of blokkering. De realiteit blijft: Brazilië is moreel streng op papier, maar in de praktijk een van de grootste informele gokmarkten ter wereld.
Het Quitandinha-paleis blijft zo een monument voor een gemiste afslag in de geschiedenis — indrukwekkend voor toeristen, maar betekenisloos voor de nationale schatkist. Wie echter voorbij de gevel kijkt, ziet dat diezelfde schatkist elders wel degelijk wordt gevuld door een gokcultuur die nooit is verdwenen. Brazilië koos in 1946 voor een officieel verbod, maar is in de praktijk de grootste gokker van het land gebleven. Alleen wordt dat spel vandaag niet meer gespeeld aan de groene tafels van Joaquim Rolla, maar achter de loketten van de staatsloterijen en op de glimmende schermen van de smartphones. De morele strengheid van weleer lijkt in de moderne tijd vooral te dienen om te bepalen wie de inzet mag innen, en niet om de verleiding zelf tegen te gaan. De casino’s zijn dan wel gesloten, maar de inzet in Brazilië is in de 21ste eeuw hoger dan ooit tevoren. Ik kom er nog op terug.
Foto’s: André Smeets
Wie zich abonneert, krijgt nieuwe stukken per mail. Wie dat niet wil, kan alles hier gewoon lezen.