De slijtage van de macht
Hoe Lula, zijn regering en zijn achterban worstelen met een realiteit die niet meer werkt zoals vroeger.
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Net als alles wat door mensenhanden wordt gemaakt, is ook de mens zelf onderhevig aan slijtage. Dat is geen oordeel maar een biologische wet: we zijn kwetsbaar, tijdelijk, en vaak minder duurzaam dan de materialen die we creëren. Dat geldt ook voor president Lula. Hij doet zichtbaar moeite om gezond te blijven, fysiek actief te zijn en zijn geest scherp te houden. Toch is er iets veranderd. Zijn populariteit neemt af en zelfs onder voormalige bewonderaars groeit een gevoel van vermoeidheid. De tijd van de spontane bewondering – ooit samengevat in Barack Obama’s beroemde “That’s my guy” – lijkt definitief voorbij.
Economische factoren en perceptie
De Brazilianen zien steeds vaker de bodem van hun portemonnee. De werkloosheidscijfers zijn positief en er is groei, al blijft die bescheiden. De hoge kosten voor levensonderhoud en voedselprijzen overschaduwen de mooie statistieken. Er heerst een aanhoudend gevoel van onzekerheid over de economische koers. De gewone burger — net als de markt — wantrouwt de fiscale situatie van het land en de muntwaarde, ook al is er een lichte waardestijging van de real door de huidige geopolitieke context.
Steunuitkeringen zoals Bolsa Família zijn zo ingeburgerd dat ze nu worden gezien als een verworven recht, niet langer als een extra reden om de president te bejubelen. Ze leveren vandaag veel minder politieke steun op dan vroeger.
De regering
Na zijn verkiezing in 2022 stelde Lula een regering samen met 37 ministeries, een stijging van ongeveer 60% ten opzichte van zijn voorganger. Aanvankelijk benoemde hij 38 ministers, een aantal dat door herschikkingen in 2023 opliep tot 41.
Dat een goede communicatie essentieel is, hoeft geen betoog. De coördinatie onder leiding van stafchef Rui Costa liep echter niet altijd van een leien dakje. Het is niet overdreven om te spreken van een gebrek aan eenheid. De onderlinge samenhang tussen ministeries is zwak, wat leidt tot tegenstrijdige signalen en onnodige publieke discussies.
Niet alleen de interne communicatie hapert, ook de strategie om de bevolking aan te spreken. De regering slaagt er onvoldoende in om haar successen effectief te verkopen. Op sociale media heeft Lula aanzienlijk minder bereik dan de oppositie, vooral vergeleken met de aanhang van Jair Bolsonaro.
Daarnaast is er kritiek op Lula zelf. Analisten merken op dat hij minder energie en daadkracht uitstraalt om zijn regering te verenigen en de campagne te mobiliseren.
Beoordeling
De strijd in de cruciale staten São Paulo, Minas Gerais en Rio de Janeiro blijft moeizaam. Zonder een sterke basis in deze regio’s is een nationale overwinning onzeker. De strategie om vooral in te zetten op antibolsonarisme verliest aan effect. Een groot deel van de kiezers is de tweestrijd moe en kijkt uit naar alternatieven.
Regionaal
De strijd in de cruciale staten São Paulo, Minas Gerais en Rio de Janeiro blijft zeer moeizaam voor Lula. Zonder een sterke basis in deze regio’s is een overwinning in de landelijke verkiezingen onzeker. De strategie om vooral in te zetten op “antibolsonarisme” lijkt minder effectief te worden. Een groot deel van de kiezers is moe van de constante tweestrijd en zoekt naar alternatieven.
Buitenland
Sinds het begin van zijn derde ambtstermijn probeerde Lula meer invloed uit te oefenen op het internationale toneel, maar zonder veel resultaat. De groeiende invloed van de Brics-landen is eerder te danken aan wereldwijde conflicten — waaronder de spanningen tussen de VS, Israël en Iran — dan aan diplomatiek succes.
Lula positioneerde zich geregeld naast regimes die internationaal ter discussie staan, wat zijn relevantie in democratische landen niet ten goede kwam.
Brazilië
De verbinding met het electoraat verzwakte doordat oude recepten werden herhaald die ooit werkten, maar nu achterhaald zijn. Een voorbeeld: het duurde lang vooraleer de voormalige vakbondsleider inzag dat veel arbeiders minder belang beginnen te hechten aan het klassieke arbeidsboekje en liever als zelfstandige hun brood verdienen. De groep kleine ondernemers (MEI) vormt inmiddels een belangrijk deel van het kiezerskorps dat afstand neemt van links en dichter bij rechts komt te staan. Dat is geen geïsoleerd fenomeen; de peilingen bevestigen het.
Lula reageerde door te stellen dat de regering haar activiteiten onvoldoende duidelijk maakt aan de bevolking. De communicatie werd het zwarte schaap. Minister Paulo Pimenta (PT) werd vervangen door marketingman Sidônio Palmeira, die er uiteindelijk ook niet in slaagde Lula tegen zichzelf te beschermen.
Bij de opening van een fabriek in Goiás waarschuwde Lula — die altijd consumptie aanmoedigde — de bevolking om hun uitgaven te beheersen, omdat de rekening anders te hoog kan oplopen. “En dan worden we boos: ‘Verdorie, ik heb de hele maand gewerkt, mijn salaris ontvangen en er is niets meer over.’ En wie geef je dan de schuld? De overheid,” zei hij.
Kandidatuur en speculatie
De moeilijkheden van de regering voeden de speculatie over zijn kandidatuur. De discussie over een mogelijke terugtrekking is een van de gevoeligste thema’s in de Braziliaanse politiek. Hoewel Lula officieel aangeeft door te willen gaan, circuleren scenario’s waarin hij de fakkel overdraagt.
Sommige analisten stellen dat hij liever de geschiedenis ingaat als een president die ongeslagen afscheid nam dan als een leider die de macht verloor. Als de peilingen vlak voor de deadline (juni 2026) blijven wijzen op een te hoog afwijzingspercentage, wordt de druk groot om plaats te maken voor een “frisser” gezicht.
Gezondheid
Lula is inmiddels de tachtig gepasseerd. Hoewel hij publiekelijk veel energie toont, zei hij zelf dat hij alleen kandidaat zal zijn als hij “100% gezond” is. Een fysieke terugslag zou een eervolle reden zijn om de actieve politiek te verlaten, zonder dat het als een vlucht voor de oppositie wordt gezien.
In politieke kringen wordt vaak de vergelijking gemaakt met Joe Biden in de VS. Als de roep om vernieuwing binnen zijn partij en bij de centrum-partners te groot wordt, kan hij besluiten de rol van “peetvader” op zich te nemen in plaats van die van kandidaat.
Mocht hij besluiten om niet deel te nemen, zijn er twee namen die onmiddelijk naar voren komen:
Fernando Haddad (ex-Minister van Financiën)
Hij wordt vaak genoemd als de meest logische opvolger binnen de PT. Hij wordt door sommige financiële analisten gezien als gematigder en heeft ervaring als presidentskandidaat (2018). Zijn afwijzingscijfers liggen lager dan die van Lula, wat hem aantrekkelijker maakt voor twijfelende kiezers.
Geraldo Alckmin (Vicepresident)
Als Lula laat beslist te stoppen, is Alckmin de stabiele keuze. Hij komt uit een conservatiever politiek milieu en spreekt kiezers aan die Lula te links vinden. Het nadeel: de harde kern van de PT bekijkt hem nog steeds met wantrouwen. Een kandidaat van buiten de partij ligt moeilijk bij de die-hard Petistas.
Als Lula beslist te stoppen, zal hij dat waarschijnlijk doen met een grootse aankondiging waarin hij zichzelf neerzet als de staatsman die het land door een crisis loodste en nu ruimte maakt voor een nieuwe generatie. Zo behoudt hij de controle over zijn eigen verhaal en blijft hij een invloedrijke figuur achter de schermen, zonder het risico van een pijnlijke nederlaag aan de stembus.
Foto: Ricardo Stuckert / PR - Marcelo Camargo - Bruno Peres/Agência Brasil
In gesprekken met Brazilianen duikt geregeld een theorie op die ik elders nog niet ben tegengekomen: Lula zou volgens sommigen sowieso kandidaat blijven omdat “alleen hij kan winnen”, om daarna — eenmaal veilig herverkozen — het presidentschap door te schuiven naar zijn vice, Alckmin. Ik noteer het hier omdat het een populair idee is in cafés, WhatsApp-groepen en familiebarbecues. In de serieuze Braziliaanse pers of bij politieke analisten heb ik dit scenario echter nergens teruggevonden. Maar goed, politieke verbeelding is hier een nationale sport, en sommige mensen spelen op kampioensniveau.