Het Braziliaans-Portugese woord “mágoa” is niet zo eenvoudig te vertalen. Meestal gaat het om leed, verdriet, een pijnlijke emotionele herinnering, ofwel om gekrenktheid of wrok. Kort samengevat: mágoa is een blijvend gevoel van verdriet, gekwetstheid of bitterheid door een emotionele wonde.
Een praktisch voorbeeld: een koppel heeft een forse ruzie waarbij een van hen achterblijft met een ernstige emotionele wonde en dagenlang niet meer zijn mond opendoet. De andere partij vraagt dan op een gegeven moment: “Ainda tá com mágoa?”, in een poging om de relatie te herstellen.
Na de verkiezingen bleef ongeveer de helft van de Braziliaanse bevolking met “mágoa” achter, iets wat zich tot op vandaag, en zeker nog lange tijd, duidelijk merkbaar blijft op de sociale media.
Scheldpartijen aan het adres van de Lula-fans zijn schering en inslag, en daar blijft het niet bij. In de zuidelijke staten waar bolsonaristen een meerderheid vormen, steekt men die mágoa niet onder stoelen of banken, en heus niet alleen op de sociale media. Op een drukke doorgangsweg werd een reusachtig spandoek opgehangen aan een brug met de tekst: “Nordestinos, jullie zijn hier niet meer welkom, ga maar elders werk zoeken”. Het is geen geheim dat velen uit het noordoosten naar Paraná of Santa Catarina trekken, in de hoop er een baan te vinden, net zoals het geen geheim is dat Lula in het noordoosten meer dan 70% van de kiezers aan zijn kant heeft.
Mogelijk koelt het allemaal wat af, maar een echte kans op verlichting komt er pas in 2030, het jaar waarin een nieuwe president wordt gekozen. Zowel Lula als de Bolsonaro-clan zullen dan afgeschreven zijn, Lula omwille van zijn leeftijd, en omdat eender welke Bolsonaro gewoon een “carta fora do baralho” (letterlijk: “een kaart buiten het kaartspel”, iemand die niet meer meetelt, geen kans meer maakt, buiten beschouwing wordt gelaten, uitgeschakeld als mogelijkheid) zal zijn.
Eigenlijk doet het er niet meer toe hoe Flávio Bolsonaro naar de VS trok, net zo min als zijn verklaringen die kant noch wal raken. Het motief misschien wel. Meteen nadat de uitslag van de verkiezingen officieel bekend werd gemaakt, gaf de grootste tegenstander van de Bolsonaro-clan bij het hooggerechtshof STF bevel om zijn paspoorten in beslag te nemen, dit op een eerdere vraag van de federale politie die de senator onderzoekt wegens vermeende financiële misdrijven, in samenwerking met een bevriende advocaat. Dat was een blunder, maar ook een bewijs dat de rechter in kwestie (Alexandre de Moraes) opgelucht was door de uitslag. Zijn vermeende relatie met de frauduleuze bankier Daniel Vorcaro (inmiddels al maanden in de cel) bracht zijn zetel bij het hof in het gedrang. Door de overwinning van Lula kan hij zich minder zorgen maken, om het zacht uit te drukken, ook al is een impeachment nog niet uitgesloten omwille van het grote aantal bolsonaristas in de Senaat (maar pas vanaf januari 2027).
Flávio nam geen risico’s, was iedereen te snel af. Niet alleen dat, het vermoeden bestaat dat de voorbereidingen van zijn vlucht al lang op voorhand begonnen, in het geheim. Waarschijnlijk had hij dit allemaal reeds gepland, voor het geval dat... Doet er niet meer toe.
Brazilië moet nu vooruitblikken, maar ook regelmatig in de achteruitkijkspiegel kijken om dezelfde blunders te voorkomen. Wie dat zeker niet mag nalaten, is de verkozene, Luiz Inácio Lula da Silva. Die heeft momenteel ook gezondheidsproblemen, meer bepaald de nood aan intensieve dagelijkse logopedie (fono-audiologie). Dit alles is het gevolg van een extreme fysieke belasting tijdens de campagne, gecombineerd met de kwetsbaarheid die voortvloeit uit zijn medisch verleden. Lula was al hees, maar dit verergerde aanzienlijk.
Hij stond maandenlang voor grote menigten, waar hij urenlang sprak op maximaal volume. Ook andere politici misbruiken hun stem, met ernstige overbelasting, zwelling van de stembanden en extreme heesheid als gevolg. Bij Lula was dit veel ingrijpender.
Reeds in 2011 werd bij hem keelkanker vastgesteld en onderging hij intensieve bestraling en chemotherapie. Hoewel hij van de kanker genas, laten bestralingen in het halsgebied vaak blijvende sporen achter. Het weefsel rondom de stembanden en de keelholte wordt stugger en verliest een deel van zijn natuurlijke elasticiteit en veerkracht. Hierdoor zijn zijn stembanden sowieso kwetsbaarder en moet hij behandeld worden, een medische noodzaak om te kunnen blijven functioneren. En dat laatste zal nodig zijn, meer dan ooit tevoren.
De schatkist is leeg, de staatsschuld torenhoog. Je zou kunnen stellen dat Brazilië kampt met een enorme kater. Die schuld liep inmiddels op tot 80% van het BBP, en dat komt mede door het feit dat de overheid al jaren structureel veel meer uitgeeft dan er via belastingen binnenkomt. Om de verkiezingen te winnen én om sociale nood te lenigen, zijn er enorm kostbare beloften gedaan en noodmaatregelen genomen.
Vlak voor de verkiezingen werden al tientallen miljarden uitgegeven aan tijdelijke uitkeringen (zoals Auxílio Brasil), belastingkortingen op brandstof en subsidies om kiezers gunstig te stemmen. Lula beloofde om sociale programma’s te behouden en uit te breiden (zoals het Bolsa Família-programma met maandelijks 600 real per gezin, plus extra toeslagen per kind), het minimumloon structureel boven de inflatie te verhogen en belastingvrijstellingen te geven aan de laagste inkomens.
Om deze beloften na te komen en een sociale crisis te voorkomen, moest er direct na de verkiezingen via een grondwetswijziging (de zogenaamde PEC da Transição) extra ruimte buiten het begrotingsplafond worden gezocht. Het gaat om een duizelingwekkend bedrag van maar liefst 145 tot 168 miljard real. Dat gat in de begroting moet nu ergens mee worden opgevuld.
Ondertussen groeit de overheidsschuld door de hoge rente alleen maar sneller. Een dergelijke oplossing is op zich al een erg grote uitdaging, laat staan als je als president aankijkt tegen een vijandig Parlement. Voeg daar de macht van het Centrão-blok aan toe, een reeks vlees-noch-vispartijen die enkel maar loeren op “emendas”, pakken geld voor hun eigen achterban (niet zelden ook om eigen zakken te vullen), ministerposten en invloedrijke baantjes bij het Rijk. Het komt erop neer dat Lula zelf geen automatische meerderheid heeft om wetten of hervormingen goed te keuren. Het zal veel geld kosten om met hen te onderhandelen.
Indien Lula de Braziliaanse economie niet wil laten ontsporen, kan hij niet alleen geld blijven uitgeven. Met andere woorden: er komen pijnlijke bezuinigingen en de teugels zullen moeten worden aangehaald bij de eigen aanhang.
Dit alles maakt de cirkel rond: Lula staat voor DE taak van zijn leven. Hij moet een diep verdeeld land verenigen, keiharde onderhandelingen voeren met zakelijke politici, én een pijnlijk economisch beleid verkopen aan zijn eigen kiezers. Hij zal dus elke dag zijn stem keihard nodig hebben, en daarom is die dagelijkse logopedie geen luxe, maar een noodzakelijke overlevingsstrategie.
Bij dit alles stellen de capriolen van Flávio Bolsonaro eigenlijk niets meer voor. De verkiezingen zijn voorbij. De kater begint nu pas echt.
Foto: Paulo Pinto/Agencia Brasil