Eduardo Leite: De 'derde weg' op een doodlopend spoor?
Een jonge vernieuwer uit het zuiden vecht tegen de enorme zwaartekracht van de nationale polarisatie.
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Het is niet de eerste keer dat ik het erover heb, en het zal jammer genoeg waarschijnlijk ook niet de laatste keer zijn: de politieke polarisatie en de tweespalt in dit land. Terwijl de politieke arena (opnieuw) steeds meer weg heeft van een scène uit Jurassic Park, blijven de echte oplossingen voor Brazilië vaak vertrapt achter in het stof. Het is een strijd van giganten waarbij de rest van het veld gedegradeerd is tot toeschouwer.
Een artikel geschreven door de bekende journalist William Waack (CNN) en gepubliceerd in O Estado de S. Paulo (Estadão) op 25 maart 2026, analyseert de aanhoudende politieke dominantie van de twee grote tegenpolen in Brazilië. De kern van het betoog is dat de as tussen Luiz Inácio Lula da Silva en de familie Bolsonaro nog steeds standhoudt tegenover elke poging tot een alternatief. Waack stelt dat er op dit moment geen georganiseerd ‘democratisch midden’ bestaat. Er is geen groep partijen die zich verenigt rond een duidelijk pakket aan ideeën of waarden en die ook echt een brede achterban vertegenwoordigt.
Volgens de auteur blijft de Braziliaanse politiek hierdoor gevangen in een tweestrijd. Kiezers neigen vaak naar de ene kandidaat, niet per se uit volledige steun, maar vooral om de winst van de ander te voorkomen. Deze dynamiek zorgt ervoor dat alternatieve politieke bewegingen weinig ruimte krijgen om te groeien, waardoor de polarisatie tussen het kamp van Lula en dat van de Bolsonaro’s de toon blijft zetten.
Waack heeft geen ongelijk. Beide uitersten stimuleren zelfs de tweestrijd, zodat anderen wel mogen meedoen, maar nauwelijks een kans krijgen omdat alle aandacht naar de twee kemphanen gaat, wat spijtig is.
Een van die kandidaten is Eduardo Leite, een man van de ‘nieuwe generatie’ in de Braziliaanse politiek, die probeert te overleven in de felle strijd tussen het kamp van Lula en dat van (nu) Flávio Bolsonaro. Hoewel hij pas 41 jaar oud is, heeft hij al een indrukwekkend parcours afgelegd in het diepe zuiden van Brazilië.
Leite komt uit Pelotas, in de staat Rio Grande do Sul. Hij begon opmerkelijk jong: op zijn 19e was hij al kandidaat voor de gemeenteraad en op zijn 27e werd hij burgemeester van zijn geboortestad. Hij is een jurist die zich verder bekwaamde in publiek beleid aan de Columbia University in New York, wat zijn rationele en technocratische aanpak verklaart. Hij schreef geschiedenis door als eerste gouverneur van Rio Grande do Sul ooit herkozen te worden, een deelstaat die erom bekendstaat elke zittende macht genadeloos weg te stemmen.
In zijn persoonlijke leven doorbrak hij in 2021 een groot taboe in de Braziliaanse politiek door publiekelijk uit de kast te komen als homoseksueel. Hij deed dit op een rustige, nuchtere manier, passend bij zijn stijl: ‘Ik ben een gouverneur die homo is, niet een homo-gouverneur.’
Partij en Ideologie
Lange tijd was Leite het gezicht van de PSDB (de partij van oud-president Fernando Henrique Cardoso), de klassieke sociaaldemocratische partij die steeds meer naar het centrumrechts is opgeschoven. In mei 2025 maakte hij echter de overstap naar de PSD (Partido Social Democrático), de partij van de invloedrijke politieke strateeg Gilberto Kassab. Zijn ideologie laat zich het best omschrijven als sociaal-liberaal. Hij gelooft in een slanke overheid en begrotingsdiscipline — hij privatiseerde staatsbedrijven en voerde pensioenhervormingen door — maar hij combineert dit met progressieve standpunten op sociaal gebied, zoals steun voor het homohuwelijk en een wetenschappelijke benadering van klimaatverandering.
Zijn prestaties als gouverneur
Als gouverneur van Rio Grande do Sul heeft hij een zware periode achter de rug. Hij kreeg lof voor het saneren van de staatsfinanciën; voor zijn aantreden werden de salarissen van ambtenaren vaak maanden te laat uitbetaald, iets wat hij wist te herstellen. Zijn grootste uitdaging kwam echter in mei 2024, toen de staat werd getroffen door catastrofale overstromingen. Hoewel hij veel kritiek kreeg over de voorbereiding op dergelijke rampen, wordt hij nu gezien als de architect van de wederopbouw via het Plano Rio Grande. Hij profileert zich sindsdien als een leider die boven de ideologische loopgravenoorlog staat om praktische problemen op te lossen.
Zijn kansen
Leite heeft zich onlangs officieel gepresenteerd als pré-kandidaat voor het presidentschap. Zijn grootste troef is dat hij de ‘derde weg’ wil zijn: een alternatief voor de polarisatie tussen links en rechts. De weg naar het Planalto-paleis is echter bezaaid met hindernissen. Binnen zijn eigen partij bokst hij op tegen het zwaargewicht Ronaldo Caiado, de gouverneur van Goiás. Caiado staat bekend als de man van ‘law and order’, een soort politieke John Wayne.
Een andere hinderpaal wordt gevormd door de grootte van Brazilië: Leite is inmiddels wel bekend in het zuiden, maar heeft in de rest van het land nog moeite om echt door te breken bij het grote publiek, zeker in het noordoosten waar een flinke meerderheid nog altijd zweert bij Lula. En dan is er nog de versplintering van het midden: veel kiezers die niet voor Lula of Bolsonaro willen stemmen, raken verdeeld over verschillende gematigde kandidaten, waardoor niemand van hen echt een vuist kan maken in de peilingen.
De huidige strategie van Eduardo Leite is die van de ‘depolarisator’. Hij gokt erop dat de Braziliaanse kiezer tegen oktober 2026 moe zal zijn van de constante ruzies en zal verlangen naar een jonge, bekwame bestuurder die de rust kan herstellen.
De paradox van zijn onbekendheid
Hoewel hij nationaal nog niet breed gedragen wordt, heeft hij een cruciaal voordeel: zijn afwijzingspercentage (rejeição) is extreem laag. Terwijl ongeveer 46% van de Brazilianen zegt nooit op Lula of Flávio Bolsonaro te stemmen, ligt dat percentage bij Leite slechts rond de 15%.
De rol van partijvoorzitter Gilberto Kassab
Kassab, de grote strateeg achter de schermen, heeft aangegeven dat de partij uiterlijk eind maart de knoop wil doorhakken. Het wegvallen van Ratinho Júnior legt een enorme druk op Leite: hij moet Kassab ervan overtuigen dat hij de potentie heeft om nationaal te groeien. Als hij daar niet in slaagt, bestaat de kans dat de PSD kiest voor Caiado, of in het ergste geval besluit om helemaal geen eigen presidentskandidaat te steunen en zich aan te sluiten bij een groter blok.
Plan B
Een alternatief voor Leite is een gooi naar de Senaat voor zijn deelstaat Rio Grande do Sul. Mocht hij voelen dat de ‘machtigen’ hem inderdaad blokkeren voor het presidentschap, dan is een senaatszetel een veilige manier om relevant te blijven op het nationale toneel en zich voor te bereiden op 2030. Leite reageerde deze week strijdvaardig met de woorden: ‘Ik ben er klaar voor’. Hij probeert de vrijgekomen ruimte direct te claimen als dé leider van het democratisch midden. Het lijkt er echter op dat de droom van een derde weg dit jaar wordt vermorzeld door de enorme zwaartekracht van de twee grote blokken. De kans dat Leite in oktober op het stembiljet staat voor het presidentschap, wordt met de dag kleiner.
Foto’s: Valter Campanato - Lula Marques / Agência Brasil
Fascinating story once again. Thanks for expanding my knowledge of Brazil's political landscape. Leite is what Americans call a "dark horse," a candidate out of nowhere.