Een pleister op een diepe wond

De regering wil spaargeld inzetten om schulden af te lossen, maar helpt dat de Braziliaan echt vooruit?

Zoals eerder vermeld bij Link2Brazil: de peilingen voor de komende presidentsverkiezingen in oktober volgen elkaar in een vrij hoog tempo op. Ze tonen een zorgwekkende conclusie, namelijk de hoge graad van afkeuring van de huidige regering, in dit geval president Lula. Het misnoegen van de ondervraagden bedreigt een mogelijke herverkiezing. Dit gebeurt ondanks positieve cijfers van zijn beheer, zoals de laagste werkloosheidsgraad in de geschiedenis en de stijging van het inkomen van de middenklasse. Het hoeft geen betoog dat Lula het moeilijk heeft om de kritiek op zijn beleid te slikken. Hij besprak dit alles met zijn raadgevers en bondgenoten en kwam tot de volgende conclusie: het slechte humeur van de kiezers is te wijten aan hun hoge schuldenlast, die een recordhoogte heeft bereikt.

Het aantal gezinnen dat er niet meer in slaagt om de rekeningen te betalen, is enorm. Voor hen zijn de lage werkloosheid en de stijging van het inkomen onvoldoende. De regering grijpt nu in, vooral met het oog op de verkiezingen, en lanceert een pakket noodmaatregelen om het tekort in de beurs van de schuldenaren aan te vullen.

Het centrale mechanisme in dit nieuwe voorstel is het gebruik van middelen uit het FGTS (Fundo de Garantia do Tempo de Serviço). Dit fonds is van oorsprong bedoeld als een verplichte spaarpot voor werknemers, die enkel vrijkomt bij ontslag zonder eigen schuld of voor de aankoop van een woning. De regering wil deze reserves nu aanspreken om schulden af te lossen. Het gaat om een gevaarlijke vorm van financiële techniek die enkel de symptomen op korte termijn bestrijdt, maar de financiële zekerheid van werknemers op de lange termijn ondergraaft.

Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste blijven de rentestanden in Brazilië extreem hoog. Bovendien is de inflatie de afgelopen drie jaar boven de doelstelling van 3% gebleven, wat de koopkracht van de bevolking aantast. Daarnaast weigert de overheid om in eigen vlees te snijden wat betreft de publieke uitgaven. Dit gebrek aan discipline drijft de staatsschuld op en houdt de rente voor persoonlijke leningen onbetaalbaar. Een eerder programma met hetzelfde doel, “Desenrola Brasil” uit 2023, leverde bovendien niet de gewenste resultaten op; het aantal wanbetalers bleef gewoon stijgen.

Een vergelijking met andere opkomende economieën toont aan dat de gezinsschuld in Mexico en Turkije respectievelijk 17% en 10% van het BBP bedraagt. In Brazilië liep dit cijfer op tot maar liefst 35%. Het gaat hier om een “perfecte storm”. Hoewel de werkloosheid laag is, zijn veel nieuwe banen onzeker en bieden ze weinig financiële stabiliteit. De opkomst van fintechs en de digitalisering van krediet maken het te gemakkelijk om vanuit de luie stoel leningen af te sluiten. Daarnaast kan ook gokken via apps, de zogenaamde “bets”, genoemd worden als een factor die de financiële situatie van gezinnen verslechtert.

Momenteel is ongeveer 29% van het inkomen van Braziliaanse gezinnen gereserveerd voor het afbetalen van schulden. Dit is het hoogste niveau ooit gemeten door de Centrale Bank. Hierdoor wordt elke kleine loonsverhoging onmiddellijk opgeslokt door achterstallige betalingen. Zonder fundamentele hervormingen in het overheidsbeheer en de kredietmarkt zijn dit soort maatregelen slechts pleisters op een diepe wond. Ze zijn bedoeld om de kiezer gunstig te stemmen zonder de economie echt gezonder te maken. Er zijn mensen die meerdere creditcards tegelijk gebruiken om rond te komen en vastlopen in een spiraal van rente op rente. Voor veel gezinnen is de dagelijkse keuze: de lopende rekeningen voor levensonderhoud betalen of hun oude schulden aflossen.

Volgens economen zorgt de maatregel er misschien voor dat mensen tijdelijk hun schulden kunnen afbetalen, maar is de kans groot dat zij daarna direct weer nieuwe schulden maken. Hun besteedbaar inkomen stijgt immers niet blijvend en de kosten van krediet blijven hoog. De regering kiest voor een snelle, zichtbare oplossing die op korte termijn goed valt bij de kiezers, maar deze tijdelijke ingrepen maken de Braziliaanse economie op de lange duur niet sterker. Zonder een fundamentele verandering in de manier waarop de overheid met krediet en uitgaven omgaat, zal de schuldenproblematiek niet echt verdwijnen.

Bets

Een recente studie, in opdracht van IBJR ( (Instituto Brasileiro do Jogo Responsável) wijst erop dat Brazilianen inmiddels evenveel uitgeven aan online weddenschappen (bets) als aan alcoholische dranken. Dit geeft aan dat gokken in een extreem korte tijd een vaste plek heeft gekregen in het maandelijkse budget van de gemiddelde Braziliaan.

Deze bevinding onderstreept hoe diep de zogenoemde ‘bets’ geworteld zijn geraakt in het dagelijkse leven en het maandelijkse budget van de bevolking. Het gaat hierbij niet om extra besteedbaar inkomen dat wordt aangewend, maar om een proces van verdringing. Geld dat voorheen naar andere vormen van ontspanning, kleding of zelfs basisbehoeften ging, vloeit nu rechtstreeks naar gokplatforms.

Deze verschuiving versterkt de financiële druk op de lagere inkomensgroepen en de middenklasse, die al een aanzienlijk deel van hun loon kwijt zijn aan vaste lasten en het afbetalen van schulden. Omdat de toegang tot deze weddenschappen via de smartphone nagenoeg drempelloos is, vormt het een constante verleiding die de beschikbare ruimte in de portemonnee verder uitholt. Hoewel de goksector het presenteert als een onschuldige verschuiving binnen het vrijetijdsbudget, waarschuwen critici voor de structurele gevolgen. In tegenstelling tot traditionele consumptie heeft gokken een verslavend karakter, waardoor de kans groot is dat de toch al zorgwekkende schuldenproblematiek in Brazilië door deze nieuwe gewoonte alleen maar hardnekkiger wordt.

Illustratie AI gegenereerd - Foto: Joédson Alves/Agência Brasil