Geen Weesgegroetjes in de politieke arena
In Brazilië biechten politici hun zonden niet op bij de pastoor, maar bewaren die (van anderen) als munitie voor de verkiezingen van 2026.
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
“O tempo voa, então aproveite bem”, zo klinkt het bekende gezegde “De tijd gaat snel, gebruik hem wel” in het Portugees. De woorden mogen dan al verschillen, de wijsheid is dezelfde. Toch blijkt telkens weer opnieuw dat sommigen daar geen rekening mee houden, ofwel het tweede deel van het zinnetje erg breed interpreteren. Dat geldt heel zeker voor politici, ook in dit land.
De verkiezingen verschijnen aan de horizon en vrijwel alles wat dit deel van de Braziliaanse maatschappij nu doet of zegt, moet in deze context onder de loep gelegd worden door de kiezers. Er wordt daarbij gelogen, gemanipuleerd, of minstens een loopje genomen met de waarheid, vooral als ze het over hun tegenstrevers hebben.
Ik hoor het al: “Jamaar André, dat is toch overal zo?”. Dat zal wel, maar daarom hoef ik het nog niet goed te keuren nietwaar. Als kleine jongen moest ik regelmatig de biechtstoel in, achter een gordijntje, om vervolgens mijn pekelzonden te bekennen door een luik met gaatjes, met daarachter een luisterende man in een zwarte jurk en een sjaal. Het was altijd hetzelfde verhaal: ik heb gevloekt, ik luisterde niet naar de leraar, ik keek naar de benen van het buurmeisje, ik heb gelogen, en meer van dergelijke, soms zelfs verzonnen onzin. Daarop volgde dan de straf: drie Onzevaders en drie Weesgegroetjes. Probleem opgelost.
Politici zitten daar niet mee. Ten eerste zijn het geen kleine jongens, ten tweede moet altijd de vraag gesteld worden: waarom werd hij/zij eigenlijk een politicus? Gelooft iemand nog in nobele doelstellingen? Zeker niet in Brazilië.
De propaganda die deze klasse in de strot duwt van de gewone burger via de media en televisie, wordt door niemand nog ernstig genomen. Wat werkt dan wel nog? De tegenstrever afbreken tot op de grond. Ook dat is geen Braziliaanse exclusiviteit, maar ik heb toch de indruk dat de politieke klasse er hier een vak van maakte, een vergevorderde specialiteit. Opgezwollen eikels, benoemd als onzinfluencers van beide zijden beschieten elkaar via de sociale media op een manier die doet denken aan de oorlog tussen Iran, de Verenigde Staten en Israël. Het ontbreekt nooit aan beschuldigingen, of het nu gaat om leugens, vage vermoedens of om harde, algemeen bekende feiten. Voor de verkiezingen van 2026 zijn de bronnen van dergelijk materiaal erg omvangrijk, om niet te zeggen reusachtig. Geen enkele kiezer zal kunnen zeggen dat hij of zij er nog nooit wat over las of zag op de TV, tenzij hij ergens diep in het binnenland woont of in een ver afgelegen gebied, ergens in het regenwoud, zonder internet of televisie.
De slechte punten van de tegenstander laten belichten door de schijnwerpers heeft nog altijd meer effect dan eigen voorstellen op te sommen en uit te leggen. Men focust liever op de splinter in het oog van de rivaal dan de balk in het eigen oog op te merken. Het devies lijkt: "Breek de tegenstander af tot op de grond, en je zal zelf schitteren in het licht".
Laten we eens kijken naar de wapens die deze gladiatoren vandaag de dag hanteren.
De Braziliaanse politiek wordt momenteel beheerst door twee grote dossiers die het thema corruptie weer bovenaan de agenda van de verkiezingen van 2026 hebben geplaatst. Terwijl de economie en veiligheid vaak de boventoon voeren, dwingen de zaken rondom Banco Master en het INSS zowel de huidige regering als de oppositie in de verdediging.
De Banco Master affaire kwam hier al enkele malen aan bod, draait om de bankier Daniel Vorcaro en een complex netwerk van vermeende financiële fraude. Er is sprake van een enorm gat in het systeem, waarbij bank wordt gelinkt aan onregelmatige investeringen in pensioenfondsen van ambtenaren (zoals Rioprevidência in Rio de Janeiro en Amprev in Amapá).
Het schandaal raakt alle hoeken van het politieke spectrum. Aan de kant van de oppositie wordt gewezen op donaties van zakenpartners van Vorcaro aan de campagnes van Bolsonaro en Tarcísio de Freitas. Aan de kant van de regering-Lula ligt de focus op de rol van oud-minister Guido Mantega, die als adviseur voor de bank werkte en ontmoetingen tussen Vorcaro en de president zou hebben bemiddeld.
Ook leden van het Hooggerechtshof (STF), waaronder de heren Dias Toffoli en Alexandre de Moraes, worden genoemd in de context van contacten met de bankier, wat de discussie over de onpartijdigheid van het hof verder aanwakkert.
En dan de bijzonder onfrisse fraude bij het welbekende instituut voor sociale zekerheid INSS: het schandaal wordt door bondgenoten van president Lula als een groter direct risico voor de regering gezien.
Het probleem bestaat erin dat het hier gaat om een erg grootschalige fraude met uitkeringen en interne corruptie die de schatkist direct raakt.
Terwijl Flávio Bolsonaro, zoon van ex-president Jair Bolsonaro, deze zaak gebruikt om de regering-Lula aan te vallen (onder meer door verwijzingen naar verdachte financiële bewegingen), slaat de regering terug door dossiers over de “rachadinha” (salarisfraude) van de familie Bolsonaro weer op de voorgrond te plaatsen. Het is vooral Flávio die tot op vandaag achtervolgd wordt omwille van deze zonde. Wat is nu eigenlijk een “Rachadinha”? Letterlijk vertaald een “scheurtje”. Een verkozen politicus werft een raadgever (assessor) aan die in werkelijkheid geen klap uitvoert, een spookwerknemer, in Brazilië bekend als ‘funcionário fantasma’. Wettelijk mag een politicus zich omringen met een of meerdere raadgevers. Hun maandelijkse vergoeding van R$ 5.000, 6.000, 7.000 of meer wordt opgesplitst in onderling akkoord. De assessor mag een klein deel voor zichzelf houden (het scheurtje) mits hij het grootste deel terugbezorgt, meestal via een omweg, aan de politicus die hem het baantje bezorgt, liefst in kleine maandelijkse bedragen zodat het niet opvalt: een win/win situatie.
De krant O Globo wist in november 2020 te melden dat Luiza Sousa Paes, een ex-raadgeefster van Flávio Bolsonaro bij de provincieraad van Rio de Janeiro, opbiechtte dat ze nooit voor de huidige senator werkte, en dat zij 90% van haar salaris als raadgeefster, afstond aan Flávio. Luiza toonde bankuittreksels aan de onderzoekers van de ‘rachadinha’ affaire waaruit blijkt dat zij ongeveer R$ 160.000 overschreef naar de rekening van stroman Fabrício Queiroz, tussen 2011 en 2017, de periode dat zij ingeschreven was als adviseur bij Alerj (Assembleia Legislativa do Estado de Rio de Janeiro). Ex-politieman Fabrício Queiroz was in die tijd chef van de veiligheid van Flávio Bolsonaro. Luiza “werkte op het kabinet” van Flávio van augustus 2011 tot april 2012. Daarna werd zij overgeheveld naar andere departementen van Alerj, maar ging door met het terugstorten van het grootste deel van haar salaris als raadgeefster aan Queiroz.
Volgens haar getuigenis behield zij enkel R$ 700 van een totale maandelijkse vergoeding van R$ 5.000, en betaalde de rest allemaal terug, inclusief een 13de maand, vakantievergoeding, maaltijdenvergoeding en zelfs het geld wat zij terugkreeg van de fiscus. Ze verklaarde ook anderen te kennen die benoemd waren, maar niet werkten op het kabinet, zoals de oudste dochters van Queiroz, Nathália en Evelyn, alsmede Sheila Vasconcellos, een vriendin van de familie Queiroz. Hun financiële gegevens wezen uit dat zij in het totaal R$ 878.400 terug gaven aan Queiroz.
Flávio reageerde toen op de aanklacht die hij omschreef als een “macabere en slecht ontworpen kroniek” en, “er zijn geen bewijzen”.
Of dit alles nog niet genoeg is, zal ook de aankoop van een luxe woning, een jaar later in de hoofdstad Brasília, gebruikt worden door zijn tegenstanders. Waar dat om gaat:
De aankoop van een peperdure villa door senator Flávio Bolsonaro in januari 2021 zorgde voor een politieke storm in Brasília. Het gaat om een woning in de exclusieve wijk Lago Sul, die voor bijna 6 miljoen reais, ongeveer € 1 miljoen werd aangeschaft. De ophef ontstond vooral omdat de koopprijs en de maandelijkse hypotheeklasten van ongeveer R$ 20.000 niet leken te rijmen met zijn officiële inkomen als senator. Bovendien had hij drie jaar eerder nog een aanzienlijk lager vermogen opgegeven bij de kiesraad.
Critici en onderzoekers legden direct een verband met het lopende onderzoek naar de rachadinhas. Er werd gesuggereerd dat de vastgoedtransactie een manier kon zijn om onverklaarbare inkomsten wit te wassen. Ook de gunstige lening bij de Banco de Brasília (BRB) riep vragen op over mogelijke vriendjespolitiek. Flávio zelf heeft de kritiek altijd weersproken door te wijzen op de verkoop van een vorig appartement en de winsten uit zijn voormalige chocoladezaak, waarmee hij de legale herkomst van het geld wilde aantonen.
Wat dit betekent voor de kiezer
De corruptie is vanaf nu niet langer een abstract thema, maar een wapen in een “moddergevecht” tussen de kampen van Lula en Bolsonaro. Wie de Braziliaanse politiek volgt, zal zien dat de focus van de debatten verschuift van beleid naar wederzijdse beschuldigingen, waarbij de kiezer in recente peilingen aangeeft dat corruptie weer een van de grootste zorgen voor het land is.
Tenslotte dit nog: de beslissing van het hooggerechtshof om bankier Daniel Vorcaro geen voorlopige vrijstelling te geven, kan dramatische gevolgen hebben. Het is nu al duidelijk dat Vorcaro overweegt om een akkoord af te sluiten in ruil voor strafvermindering, een zoganaamde “delação premiada”. In dat geval zal hij alles moeten opbiechten, maar niet in de biechtstoel waar de man in een zwarte jurk luistert en het biechtgeheim moet respecteren. In het geval van een “delação premiada” komen alle zonden aan het licht, inclusief de namen van alle betrokkenen. En dan wordt het gevecht in de arena een spektakel van jewelste. Nog even afwachten.
Foto’s: Lula Marques - Fabio Rodrigues Pozzebom / Agência Brasil