Het volkslied dat Brazilië doet trillen
Een melodie met geschiedenis, politiek, voetbal en pure emotie: waarom het Hino Nacional Brasileiro door The Athletic tot beste WK-volkslied werd uitgeroepen.
Brazilië is nog een flink eind verwijderd van een overwinning in het wereldkampioenschap voetbal. Zoals eerder gemeld ben ik allesbehalve een voetbalkenner en ga er dus van uit dat het nog veel te vroeg is om daar een uitspraak over te doen. Het zit vele Brazilianen dwars dat de crack Neymar nog steeds niet kan meedoen, iets wat president Lula tot de uitspraak lokte dat hij de enige speler is die opgeroepen werd voor de selectie en de job mag uitoefenen in home office.
Het is niet de eerste keer dat Lula grappig uit de hoek wil komen en daar niet echt in slaagt.
Kort voor het WK van 2006, nog in zijn eerste ambtstermijn, stelde Lula een vraag tijdens een videoconferentie met de toenmalige bondscoach Carlos Alberto Parreira en de spelers van het nationale elftal.
“Parreira, iets wat me als president van de republiek en als fan opvalt. Ik zie Ronaldo daar niet. Ik zie Ronaldinho, maar ik zie Ronaldo niet. Soms zie ik Ronaldo en ik weet dat hij slank is, maar af en toe lezen we hier in de Braziliaanse pers dat Ronaldo dik is, dik, dik. Zeg eens: is hij nu dik of niet dik?”, vroeg de president.
Voor wie het verschil niet goed kent: Ronaldinho is de frêle, altijd glimlachende dribbelaar met het paardenstaartje, terwijl Ronaldo, O Fenômeno, de spits is die in zijn carrière zowel superslank als opvallend gezet is geweest. Lula’s verwarring was dus niet helemaal uit de lucht gegrepen, al bleef het een wat onhandige grap.
Het beste vaderlandslied volgens The Athletic
The Athletic, de sportsectie van de New York Times, publiceerde vandaag een ranking van de beste nationale volksliederen van de deelnemende landen, en raad eens wie de winnaar is. Jawel, Brazilië.
Waarom zoveel mensen hun eigen volkslied niet kennen
Er zijn ontzettend veel burgers, in eender welk land, die geen flauw benul hebben en hun eigen volkslied niet kennen. Misschien wel de melodie, waarmee men dan kan neuriën, maar niet de volledige tekst. In België ligt het nog wat ingewikkelder. Alhoewel het kleine landje in feite één officieel volkslied heeft (de Brabançonne) bestaan er drie verschillende taalkundige versies van de tekst, maar de melodie en de status van het nationale symbool blijven hetzelfde. Daarbovenop is er zelfs een officiële drietalige versie waarin de talen elkaar afwisselen. Dat verklaart misschien waarom het lijkt dat de Belgische selectie wat onzeker mee murmelt voor de match.
Ook de spelers van andere landen zijn soms wat onzeker. Je ziet de monden bewegen maar zeer duidelijk niet in volle kracht. Het maakt op zich weinig uit omdat de tribunes bomvol zitten met hun supporters en ik vermoed dat een meerderheid van hen wel degelijk uit volle borst mee brult.
Ondanks de vele jaren in Brazilië heb ik ook nooit echt de moeite genomen om de tekst van het Braziliaanse volkslied aan te leren. Mocht dat een eis geweest zijn van de Federale Politie voor het goedkeuren van de verblijfsvergunning, dan kan je er natuurlijk niet onderuit. Gelukkig was dat niet het geval. Ik heb trouwens het vermoeden dat ook zij niet altijd goed op de hoogte zijn.
Het volkslied als politiek symbool onder Bolsonaro
Maar de melodie kent iedereen, een redelijk opwindende mars die je haast vanzelf doet rechtstaan met de hand op de borst. Bolsonaro was er goed in, waarschijnlijk door zijn militair verleden, en deel uitmakend van zijn eeuwige slogan “Brasil acima de tudo, Deus acima de todos”. Het nationale volkslied speelde een centrale rol in het uitdragen van dit patriottisme. Tijdens de ambtstermijn van Jair Bolsonaro werd het zingen van het volkslied (het Hino Nacional Brasileiro) een vast en belangrijk ritueel bij zowat elke politieke bijeenkomst, demonstratie en officiële plechtigheid.
Het zingen van het lied was niet louter een formele handeling, maar een bewuste manier om de eenheid en de liefde voor het vaderland te tonen. De achterban zong het vaak met grote emotie en de hand op de borst, omringd door een zee van groen-gele vlaggen. Door het volkslied zo nadrukkelijk te verweven met de politieke beweging, werd de hymne, net als de nationale vlag en de kleuren van het voetbalshirt, een krachtig symbool waarmee de aanhangers hun identiteit als de ware patriotten van het land wilden bevestigen.
Maar goed, dat hoort nu bij het verleden. Het volkslied niet. Dat hoort bij Brazilië en is van alle Brazilianen, ongeacht hun politieke voorkeur.
De oorsprong van het Braziliaanse volkslied
De geschiedenis van het Braziliaanse volkslied is boeiend en kent een lange weg naar zijn huidige vorm. Het lied is diep geworteld in de overgang van het land van een keizerrijk naar een republiek.
De opzwepende melodie die we vandaag de dag horen, werd al in 1831 gecomponeerd door Francisco Manuel da Silva. Het werd oorspronkelijk geschreven om de troonsafstand van de eerste Braziliaanse keizer, Dom Pedro I, te vieren.
Dat het lied zo energiek en opzwepend klinkt, is geen toeval. In de negentiende eeuw stonden Zuid-Amerikaanse componisten sterk onder de invloed van de Italiaanse opera, met name de romantische en heroïsche stijl van componisten zoals Gioachino Rossini. Het Braziliaanse volkslied werd geschreven in de vorm van een mars met een rijke orkestratie. De snelle opeenvolging van noten, de dramatische pauzes en de krachtige koperblazers geven het de dynamiek van een operaprelude, wat destijds heel modern en meeslepend werd gevonden.
De tekst: plechtig, poëtisch en complex
Hoewel de melodie dus al sinds 1831 bestond, bleef het lied lange tijd zonder vaste tekst. Pas in 1909 schreef de dichter en journalist Joaquim Osório Duque-Estrada de definitieve tekst. Zijn gedicht werd na enkele aanpassingen in 1922 officieel aangenomen, precies honderd jaar na de Braziliaanse onafhankelijkheid.
De tekst staat bekend om zijn plechtige, poëtische en complexe taalgebruik. Het is geschreven vanuit het perspectief van een verteller die de grootsheid, de natuur en de vrijheid van het land bezingt.
De volledige Portugese tekst
Ouviram do Ipiranga as margens plácidas
De um povo heróico o brado retumbante,
E o sol da liberdade, em raios fúlgidos,
Brilhou no céu da pátria nesse instante.
Se o penhor dessa igualdade ..., salve, salve!
Brasil, um sonho intenso, um raio vívido
De amor e de esperança à terra desce,
Se em teu formoso céu, risonho e límpido,
A imagem do Cruzei... grandeza.
Terra adorada, entre outras mil,
És tu, Brasil, ó pátria amada!
Dos filhos deste solo és mãe gentil,
Pátria amada, Brasil!
Een begrijpelijke Nederlandse vertaling
Aan de rustige oevers van de Ipiranga-rivier weerklonk de krachtige kreet van een heroïsch volk, en op datzelfde moment straalde de zon van de vrijheid met schitterende stralen aan de hemel van het vaderland.
Als wij de belofte van gelijkheid met sterke arm hebben weten te veroveren, dan durft ons hart, in uw schoot, o vrijheid, zelfs de dood uit te dagen.
O geliefd vaderland, aanbeden land, gegroet, gegroet!
Brazilië, een intense droom, een levendige straal van liefde en hoop daalt neer op deze aarde, wanneer in uw prachtige, glimlachende en heldere hemel het beeld van het Zuiderkruis schittert.
Een reus door je eigen natuur, je bent mooi, je bent sterk, een onverschrokken kolos, en je toekomst weerspiegelt die grootsheid.
Aanbeden land, uit duizenden anderen ben jij het, Brazilië, o geliefd vaderland! Voor de kinderen van deze grond ben jij een zorgzame moeder, geliefd vaderland, Brazilië!
Waarom dit volkslied de nummer één werd
In de ranking van de 48 landen die deelnemen aan het Wereldkampioenschap voetbal, gepubliceerd door The Athletic (de sportsectie van The New York Times), kwam het Braziliaanse volkslied als absolute winnaar uit de bus.
De voornaamste reden voor deze eerste plaats is de muzikale kwaliteit en de impact van het lied. Journalist Tim Spiers omschreef het volkslied niet zomaar als een supporterslied, maar als een “echt muzikaal meesterwerk”.
In de beoordeling werd specifiek gewezen op de glorieuze orkestrale introductie van 28 seconden, waarin nog niet wordt gezongen maar waarin de instrumenten de spanning prachtig opbouwen. De recensie prees het feit dat het lied bijna twee minuten duurt en dat dit luisteraars, ongeacht hun nationaliteit, nog steeds het gevoel geeft dat het te snel voorbij is. Het werd gekozen vanwege de perfecte combinatie van muzikale complexiteit, passie en het vermogen om zowel de spelers op het veld als de toeschouwers op de tribune direct emotioneel te raken.
Uiteindelijk draait alles om emotie
Welja, dat lijkt mij een goede omschrijving. O Globo overdondert ons het ganse jaar door met reclame voor hun voetbaluitzendingen met de slogan “Aqui é emoção!”. Ik ben geen reclamefreak noch een voetballiefhebber, maar geef grif toe dat het uiteindelijk allemaal wel degelijk over emotie gaat.
Foto: Facebook (geoptimaliseerd)