Kiesintenties: van Bossa Nova naar de .com-generatie
Mensen evolueren naarmate de leeftijd stijgt, ook Brazilianen.
Niet alle peilingen zijn gewone polls waarbij de vinger even “op de pols gelegd” wordt om de situatie te meten, zoals een dokter dat doet. Sommige peilingen groeien uit tot een kleine studie, een röntgenfoto van de samenleving. Deze zijn veel nuttiger dan de zoveelste peiling die niet zelden sterk lijkt op de vorige die net verscheen. Dat is het geval bij de jongste Quaest-ondervraging, omdat de resultaten veelzeggend zijn en een goede oriëntatie kunnen vormen voor eender welke kandidaat, maar ook voor de kiezers.
De klassieke strijd tussen Lula en Bolsonaro maskeert een nieuwe realiteit die door beide kampen wordt genegeerd. Wie als winnaar uit de bus wil komen, moet ophouden met te praten over het verleden en beginnen te luisteren naar de “hybride” kiezer.
De Quaest-studie analyseerde de kiezers. Die vormen geen groepen meer op basis van termen als Babyboomers of Millennials. In Brazilië ontstond er een nieuwe verdeling, zoals beschreven in het boek Brasil no Espelho van Felipe Nunes. In dit nieuwe model kunnen de Brazilianen opgedeeld worden in:
Bossa Nova: De oudere generatie die vaak conservatief is in waarden, maar een zwak heeft voor sociale retoriek.
Ordem e Progresso: De grootste groep die enorme waarde hecht aan autoriteit en discipline; het blok waar Bolsonaro zijn winst haalde.
Redemocratização: De ruggengraat van de progressieve stem die de staat ziet als beschermer tegen ongelijkheid.
Geração.com: Het kernpunt. De onafhankelijke digitale groep die boven de loopgravenoorlog staat.
Het gaat om een onderverdeling van het kiezerskorps op basis van het tijdperk waarin ze politiek gevormd werden: geboren tussen 1945 en 1964 (Bossa Nova), 1965 en 1984 (Ordem e Progresso), 1985 en 1999 (Redemocratização) en tussen 2000 en 2009 (Geração.com).
Er zijn momenteel ongeveer 156,2 miljoen kiesgerechtigden in Brazilië. Het grootste deel daarvan maakt deel uit van de generatie Ordem e Progresso met 36%, gevolgd door Redemocratização (29%), Bossa Nova (23%) en de jongste groep Geração.com met 12%.
De verschillen
Ordem e Progresso: Iets meer dan 56 miljoen kiezers, kinderen van de militaire dictatuur en het zogenaamde economische wonder. Zij waren de eerste Brazilianen die opgroeiden met moeders die buitenshuis werkten en waren getuige van de explosie van de Braziliaanse rockmuziek. Zij waren de eersten die links als een serieuze concurrent zagen, de PT, en daar ook op stemden.
Redemocratização: Ongeveer 45,3 miljoen kiezers. Geboren tijdens de periode van herdemocratisering, groeiden ze op in een tijd van grotere hoop op politiek en economisch gebied. Ze waren getuige van de uitbreiding van sociale rechten onder de regeringen van Fernando Henrique Cardoso en Lula. Sommigen werden geboren in een wereld met internet en mobiele telefoons.
Bossa Nova: 36 miljoen kiezers die hun jeugd of een deel van hun volwassen leven doorbrachten onder de militaire dictatuur. Ze waren de eerste generatie die de arbeidsmarkt betrad onder de CLT (Consolidatie van de Arbeidswetten), die werd ingevoerd tijdens het bewind van Getúlio Vargas. Ze waren getuige van de opkomst van de bossanova en waren de eerste generatie die werd beïnvloed door de toetreding van vrouwen tot de beroepsbevolking.
Geração.com: De eerste digitale generatie, naar schatting bijna 19 miljoen kiezers. Hun jeugd werd gekenmerkt door de afzetting van Dilma Rousseff (PT), lage economische groei en de pandemie. Ze zijn de kinderen van Bolsa Família en het gelijkheidsbeleid. Ze waren getuige van de heropleving van rechts en waren de eersten die leefden in een context met minder formele werkgelegenheid.
Deze laatste en kleinste groep is voor ondernemerschap en zelfredzaamheid (conservatief economisch), maar wil een moderne, tolerante samenleving (progressief sociaal). Polarisatie is voor hen ‘ruis’ die hun dagelijkse vooruitgang in de weg staat. Ze willen een bestuurder, geen predikant.
De verdeling naar “links” of “rechts” hangt vooral samen met de tijdsgeest waarin deze mensen gevormd werden. De grootste basis voor links is te vinden in de groep Redemocratização. Zij associëren links met de strijd voor burgerrechten, democratie en sociale vooruitgang. Voor hen is de staat de beschermer tegen ongelijkheid; zij vormen de ruggengraat van de progressieve stem. De generatie Bossa Nova die opgroeide in de jaren vijftig en zestig is vaker conservatief in haar waarden (gezin, traditie), maar heeft een zwak voor Lula’s sociale retoriek die doet denken aan het “oude” Brazilië. Ze kunnen beide kanten op, maar neigen naar de kandidaat die rust en een degelijk pensioen garandeert. In de huidige polarisatie voelen zij zich vaak ontheemd.
De grootste groep, Ordem e Progresso, hecht enorme waarde aan autoriteit, discipline en vaderlandsliefde. Het is de groep waar Bolsonaro succes boekte. Zij zien links vaak als een bron van “wanorde” of corruptie. Economisch zijn ze vaak voorstander van de vrije markt, maar sociaal zijn ze zeer behoudend. Zij vormen het grootste blok dat zich tegen de huidige linkse regering afzet.
Last, but not least, is er de jongste generatie, in het boek van Nunes omschreven als Geração.com. Ze groeiden op met het internet en hebben geen enkele emotionele band met de dictatuur of de strijd van de PT in de beginjaren. Ze stemmen het minst op basis van ideologie. Ze zijn “rechts” als het gaat om ondernemerschap (ze willen hun eigen geld verdienen via apps en sociale media), maar zijn “links” of liberaal als het gaat om persoonlijke vrijheid en klimaat. Het is de groep die Lula totaal niet begrijpt. Ze willen geen ideologisch verhaal, maar een overheid die de wifi laat werken en de economie openstelt. Hier ligt de kans voor iemand als Nikolas Ferreira (in de toekomst), of een echte “derde weg”. Het probleem voor Lula is dat zijn kern (Redemocratização) kleiner is dan het blok dat van nature meer neigt naar rechts (Ordem e Progresso). De strijd om 2026 zal dus volledig draaien om het verleiden van de Geração.com en de twijfelaars binnen Bossa Nova. Beide groepen vormen samen een meerderheid van het totale electoraat van Brazilië.
Je wordt ouder papa
De kern van het probleem voor de huidige regering ligt in de groeiende kloof tussen de belevingswereld van de stokoude president en de dagelijkse realiteit van een nieuwe generatie kiezers. Terwijl Lula vasthoudt aan een politiek discours dat geworteld is in de jaren tachtig, geeft zelfs de voorzitter van de studentenbond UNE toe dat de verbinding met de jeugd volledig zoek is. Deze jongeren, die de ruggengraat vormen van de Geração.com, zijn de polarisatie en de oude ideologische strijd tussen links en rechts kotsbeu. Ze zoeken geen vaderfiguur die niet weet hoe een mobiele telefoon werkt, maar een bestuurder die begrijpt hoe zij hun brood verdienen in de digitale economie en die oog heeft voor hun verlangen naar zowel economische zelfstandigheid als sociale stabiliteit.
Het gevaar voor links is dat deze deconnectie een politiek vacuüm creëert waarin figuren als Nikolas Ferreira moeiteloos inspringen. Hij beheerst de taal van het scherm en de sociale media, waardoor hij direct communiceert met een groep die zich door de traditionele politiek genegeerd voelt. Voor deze kiezers is politiek geen zaak van lange toespraken of vakbondsacties, maar van snelle interactie en herkenbare waarden. Het negeren van de hybride voorkeuren van deze groep – waarbij conservatieve standpunten over familie hand in hand gaan met een moderne, pragmatische kijk op ondernemerschap – is een onvoorzichtige strategie die de uitslag van de komende verkiezingen weleens op een beslissende manier zou kunnen bepalen.
De Quaest-studie lijkt me veel belangrijker dan weer de zoveelste peiling waar kandidaat A een puntje verliest aan kandidaat B, waar plots een nieuwe (oude) kandidaat als ‘snorrepiet’ Aldo Rebelo* komt opduiken waardoor er weeral een piepkleine verschuiving is, terwijl kandidaten C, D, E etc. de boel nog wat ingewikkelder maken.
Nikolas Ferreira is te jong en kan zich nog geen kandidaat stellen voor het presidentschap. Van alle anderen gaan de meeste kansen naar de kandidaat die zijn kiezers begrijpt en de meerderheid kan overtuigen dat hij of zij aan hun verzuchtingen kan voldoen.
Lula doet er misschien goed aan om een “celular” te kopen en te zorgen dat hij dit sterke communicatiemiddel zo snel mogelijk onder de knie krijgt, zoniet zal hij de boodschapjes van de .com-generatie nooit goed begrijpen, en krijgt hij mogelijk te maken met ‘n tekstje als dit: “Pqp presida, mó papo cringe 2.0 kkkkkkkkkk sdds conexão real, o sr tá mt delulu se acha q o hype é o msm de 2002... flp dms! F no chat kkkkkkkkkkkk” (een soort digitale sneltrein-straattaal vol afkortingen en codes, die voor de oudere generatie net zo onleesbaar is als een verkeerd afgesteld Chinees toetsenbord). Zelfs de first lady zou er moeite mee hebben.
Afbeelding AI gegenereerd - Foto: Facebook
*Voormalig minister Aldo Rebelo (70) bevestigde zijn voorlopige kandidatuur voor het presidentschap van de Republiek namens de Christendemocratische Partij (DC), die begin 2026 in São Paulo werd opgericht. Na een linkse achtergrond zoekt hij nu toenadering tot rechts, waarbij hij nationalistische ontwikkeling en gelegaliseerde mijnbouw verdedigt en kritiek uit op de huidige regering en het activisme van het Federale Hooggerechtshof. Zijn gemiddelde in de jongste peilingen: tussen 0% en 1%. Mocht hij een tweede ronde halen stijgt dat gemiddelde naar ongeveer 25% tot 29%. Zodra de kiezer gedwongen wordt te kiezen tussen de “oude garde” en een alternatief, fungeert iemand als Aldo Rebelo als een verzamelpunt voor de stemmen die niet naar Lula (of de familie Bolsonaro) willen gaan. Het feit dat hij in de eerste ronde op 0% staat, onderstreept hoe moeilijk het is voor een “derde weg” om uit de schaduw van de grote blokken te stappen, ondanks het potentieel in een directe tweestrijd.