Lula’s tweespalt: Een verdeeld land in de tang
Hoe regeren voor 215 miljoen Brazilianen als de helft je de rug toekeert?
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Brazilië staat in 2026 opnieuw voor een kruispunt. Terwijl de internationale gemeenschap president Lula vaak nog ziet als de “Kerstman” van de ontheemden, is de binnenlandse realiteit er een van scherpe polarisatie, fiscale zorgen en een naderende stembusstrijd die de toekomst van het land voor decennia kan bepalen. De foto van de president die met twee priemende vingers naar beneden wijst, vertelt symbolisch het echte verhaal: hij wijst naar de kiezers die letterlijk in twee helften werden gesplitst.
Een beslissend jaar
Dit jaar trekken de Brazilianen opnieuw massaal naar de stembus. Het is nuttig om hierbij het onderscheid te maken tussen de twee soorten verkiezingen die het politieke landschap bepalen:
De Federale Verkiezingen (algemeen): Deze vinden elke vier jaar plaats. In oktober 2026 kiest Brazilië een nieuwe (of herkozen) President en Vicepresident, maar ook alle 513 leden van het Huis van Afgevaardigden en twee derde van de Senaat. Daarnaast worden de Gouverneurs van alle deelstaten gekozen. Dit is de (harde) strijd om de nationale koers.
De gemeentelijke verkiezingen: Deze vallen altijd precies in het midden van de presidentiële termijn (zoals in 2024). Hierbij worden burgemeesters en gemeenteraden verkozen. Hoewel lokaal, zijn zij de “thermometer” voor de nationale populariteit van de zittende president, en dus allesbehalve onbelangrijk.
Brazilië maakt gebruik van de electronische stembus. Sinds 1996 is dit systeem de trots van het kieshof (TSE - Tribunal Superior Eleitoral), omdat het toelaat om de uitslag van 150 miljoen kiezers binnen enkele uren bekend te maken. Ondanks de felle polemiek en beschuldigingen van fraude door de uiterst rechtse oppositie, is er tot op heden nooit enig technisch bewijs van manipulatie geleverd. In werkelijkheid is het systeem robuust, maar de politieke discussie erover werd een krachtig instrument om wantrouwen te zaaien.
De erg nipte overwinning in 2022
De verkiezingsuitslag van 2022 was een statistische aardbeving. Lula won met 60.345.999 stemmen, tegenover de 58.206.354 stemmen voor “mito” (mythe) Jair Bolsonaro. Hoewel hij daarmee het recht heeft om te regeren, draagt hij de last van die andere 58 miljoen Brazilianen. De vraag is: regeert hij ook voor hen? In plaats van de beloofde eenheid, lijkt de retoriek (’nós contra eles’, of ‘wij tegen hen’) gericht op de eigen achterban, terwijl de andere helft van het land zich genegeerd of zelfs gecriminaliseerd voelt. Dit werd pijnlijk duidelijk tijdens het carnaval in de Sambódromo van afgelopen zondag, in Rio de Janeiro. Lula woonde daar een eerbetoon bij, gebracht door de sambaschool Académicos de Niterói.
De Sambódromo: Een Dans op het Mijnenveld
De “moeizame tweespalt” van Lula werd er, nog maar eens, bevestigd. Terwijl de sambaschool een presentatie gaf waarin conservatieve evangelische gezinnen letterlijk in blikken conserven werden afgebeeld als “verstikt”, daalde Lula af uit zijn camerote. Voor de ogen van de camera’s omhelsde en bedankte hij de makers.
Deze groep evangelische kiezers is geen kleine minderheid; zij vormen als het ware de ruggengraat van de Braziliaanse samenleving. Door dit eerbetoon te legitimeren, heeft Lula de kans om deze groep voor 2026 te overtuigen, vakkundig de nek omgedraaid. Zelfs binnen zijn eigen regering heerste onvrede over deze provocatie, die de oppositie direct munitie geeft om Lula te beschuldigen van religieuze onverdraagzaamheid en voortijdige kiespropaganda.
Consequenties
Het incident werd verergerd door Lula’s eigen reactie. Ondanks waarschuwingen van regeringsleden om afstand te houden van dergelijke provocaties, daalde de president af uit zijn camarote (VIP-lounge) om de uitvoerders persoonlijk te bedanken en te omhelzen — live uitgezonden voor miljoenen kijkers.
Lula claimde de “vrijheid van meningsuiting” te garanderen, maar critici binnen zijn eigen partij vrezen dat hij hiermee maanden aan diplomatiek werk om de christelijke kiezer te paaien, in één klap heeft vernietigd. Voor de oppositie is het incident een geschenk uit de hemel; zij beschuldigen Lula nu al van voortijdige kiespropaganda en religieuze onverdraagzaamheid.
Terug naar zijn eerste verkiezing
De overwinning van Lula in 2002, destijds beschouwd als een soort mythe, werd in de jaren nadien gehuld in de schaduw van schandalen. Zijn eerste overwinning was een revolutie. Voor het eerst doorbrak een metaalarbeider de hegemonie van de elites. Hij tilde miljoenen uit de armoede, maar deze historische omwenteling werd later overschaduwd door gigantische corruptieschandalen (Lava Jato, Petrolão). Of Lula hier persoonlijk bij betrokken was, is een zaak voor het gerecht – Link2Brazil oordeelt niet – maar het vertrouwen in de politieke moraal van zijn partij (PT) liep een onherstelbare deuk op.
De “Primeira Dama” en haar wilde drift
Sinds zijn terugkeer in de politiek is zijn (2de) echtgenote Rosângela “Janja” da Silva een factor van betekenis. Zij heeft een actieve politieke rol opgeëist die geen enkele Primeira Dama voor haar had. Zonder officieel ambt zit zij aan tafel bij internationale bijeenkomsten en beïnvloedt zij het beleid. Terwijl haar aanhangers dit zien als emancipatie, ervaren critici het als een ongekozen machtsfactor. Haar luxe levensstijl, die vaak in schril contrast staat met de armoede van Lula’s trouwste kiezers, voedt de dagelijkse kritiek.
Lula 4.0: Een toekomst zonder opvolger?
Lula heeft aangekondigd zich in 2026 opnieuw kandidaat te stellen voor een vierde termijn. Zijn motivatie: voorkomen dat de “uiterst rechtse troglodieten” terugkeren. Echter, zijn leeftijd en het gebrek aan een duidelijke opvolger binnen de PT baren zorgen. Door vast te houden aan de macht, blokkeert hij de opkomst van een gematigd middenveld. Mocht hij winnen, dan mag men een voortzetting verwachten van een beleid dat meer uitgeeft dan er binnenkomt – een koers die de economische stabiliteit van het land op de lange termijn onder druk zet. En om te winnen wordt de polarisatie als strategie gebruikt, helaas. Wanneer Lula spreekt over zijn tegenstanders als “fascisten”, sluit hij de deur voor de verzoening die hij tijdens zijn overwinningsspeech in 2022 nog beloofde (”Er zijn geen twee Braziliës”).
Hij is inmiddels 80 en de jaren van strijd laten hun sporen na. In zijn geïmproviseerde toespraken glijdt hij niet zelden uit. Of het nu gaat over de “relatieve democratie” in Venezuela of ongelukkige vergelijkingen met de Holocaust; zijn - soms goed bedoelde - blunders in woorden stoten velen tegen de borst. Het toont een leider die liever zijn ego volgt dan de diplomatieke filter, wat de polarisatie in het land alleen maar verder aanwakkert.
Brazilië blijft gevangen in een strijd tussen uitersten. Door dergelijke incidenten als in de Sambódromo persoonlijk te legitimeren, voedt Lula de perceptie dat hij slechts de president is van de helft die voor hem juicht. Voor de 58 miljoen anderen blijft hij de man die hun levenswijze in een blik conserveert. De toekomst van Brazilië hangt af van de vraag of het land ooit weer een leider zal vinden die voor álle 156 miljoen Brazilianen durft te spreken.
Foto’s: Marcelo Camargo - Rafa Neddermeyer / Agência Brasil / Divulgação