Ongeveer 35 kilometer voor de kust van São Paulo ligt een eiland dat op geen enkele toeristische brochure voorkomt. Er zijn geen stranden, geen hotels, geen wandelpaden en geen veerbootverbindingen. Integendeel: het betreden ervan is verboden. Toch spreekt deze kleine lap grond al generaties lang tot de verbeelding. Welkom op Ilha da Queimada Grande, beter bekend als het Slangeneiland.
Om het meteen duidelijk te stellen: het gaat hier eigenlijk niet echt om reizigers te lokken naar dit nogal uitzonderlijke fenomeen, integendeel. Het eiland is verboden terrein en wordt slechts sporadisch bezocht door beveiligd onderhoudspersoneel van de Marine om de vuurtoren te onderhouden.
Ligging
Het eiland, een van de meest merkwaardige eilanden van Brazilië, ligt voor de kust van de deelstaat São Paulo. De naam ‘slangeneiland’ maakt het gevaar meteen duidelijk.
De officiële naam, Ilha da Queimada Grande, verwijst waarschijnlijk naar de branden die vroeger op het eiland werden aangestoken. Vissers en andere bezoekers staken delen van de vegetatie in brand om slangen te verdrijven alvorens aan land te gaan. Volgens andere bronnen hield de naam verband met pogingen om terrein vrij te maken voor landbouw. Welke verklaring ook de juiste is, vuur gaf het eiland zijn naam.
Vanwaar die beruchte reputatie? Die is voornamelijk te danken aan de gouden lanspuntslang (foto), een uiterst giftige soort die nergens anders op onze planeet wordt aangetroffen. Deze slang kwam niet altijd op een eiland voor. Toen aan het einde van de laatste ijstijd de zeespiegel steeg, raakte een populatie slangen geïsoleerd van het vasteland. Door duizenden jaren afzonderlijke evolutie ontstond een unieke soort die nergens anders ter wereld voorkomt.
Geschiedenis
Het oudste bekende Europese verslag dateert uit 1532 tijdens een expeditie van de Portugese ontdekkingsreiziger Martim Afonso de Sousa. De bronnen vermelden dat zijn expeditie het eiland registreerde, maar geven geen gedetailleerde beschrijving van een landing, confrontatie met slangen of menselijke verliezen.
Beter gedocumenteerd is de periode van de vuurtoren. Die werd in 1909 gebouwd door de Braziliaanse Marine om de scheepvaart langs de kust van São Paulo te waarschuwen, waarna er daadwerkelijk vuurtorenwachters op het eiland verbleven. De omgeving moest voortdurend worden vrijgemaakt van begroeiing en slangen. Een van de wachters, Antônio Esperidião da Silva, stuurde in 1911 enkele exemplaren van de eilandjararaca naar het Instituto Butantan, waarmee het wetenschappelijke onderzoek naar de soort begon.
Van dramatische confrontaties met de slangen bestaan er geen betrouwbare verslagen. Rond het eiland circuleren talrijke verhalen over vuurtorenwachters en vissers die door slangen zouden zijn omgekomen. Voor veel van deze verhalen bestaat echter geen betrouwbare historische bevestiging, waardoor feit en folklore moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn.
Het verbod
De meest voor de hand liggende reden zijn de slangen. Het eiland is echter ook beschermd als een gebied van groot ecologisch belang. Met andere woorden: om mensen te beschermen tegen de risico’s, om de unieke populatie van de endemische jararaca-ilhoa (Bothrops insularis) te beschermen en om stroperij en illegale handel in deze zeldzame soort tegen te gaan.
Wie heeft dan wel nog toegang?
De toegang is in de praktijk voorbehouden aan bevoegde onderzoekers en instanties zoals de Braziliaanse Marine. Het Slangeneiland is vandaag een levend laboratorium voor biologen en natuurbeschermers.
Voor reizigers is dit eiland daarom een paradox, een bestemming die juist fascineert en de nieuwsgierigheid opwekt omdat het onbereikbaar is. Je kan het niet bezoeken, maar het vertelt wel een interessant verhaal over evolutie, natuurbescherming en de dunne scheidingslijn tussen feiten en mythe.
Het is gewoon zo: soms zijn de meest intrigerende plekken niet de bestemmingen die je kan bezoeken, maar wel de plaatsen waar je bewust wegblijft.
Foto’s: Nayeryouakim - Marinha do Brasil / Wikimedia Commons