Renan Santos: De Braziliaanse Milei op jacht naar de macht
De opmerkelijke opmars van de man achter de MBL
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Nu de verkiezingen naderen, is het niet meer dan logisch dat ik wat meer aandacht besteed aan de verschillende kandidaten. De keuze van een nieuwe president, die Brazilië van januari 2027 tot 2030 zal leiden, is immers doorslaggevend voor de toekomst van het land; zeker na de voorbije twee ambtstermijnen die niet echt als bijzonder geslaagd kunnen worden bestempeld.
De beweging MBL (Movimento Brasil Livre) heeft een “bewogen” geschiedenis. Ze ontstond in 2014, gevormd door een groep jonge en brutale activisten die de sociale media gebruikten als hun belangrijkste wapen. Zij waren de drijvende kracht achter de massale protesten voor de afzetting van president Dilma Rousseff. In plaats van de traditionele, stijve politiek, gebruikten zij memes, provocerende video’s en straatacties.. Hun ideologie: economisch liberaal en fel anti-PT (Lula’s arbeiderspartij).
Hoewel de MBL in 2018 hielp om het pad te effenen voor Jair Bolsonaro, werden ze al snel zijn grootste vijanden op rechts. De president werd ervan beschuldigd om de strijd tegen de corruptie te hebben verraden, dit om zijn eigen zonen te beschermen. Hierdoor kwamen ze in een politiek vacuüm terecht. Ze werden aangevallen door zowel links als de harde kern van de bolsonaristen. In deze periode raakte de beweging ook beschadigd door schandalen, zoals de gelekte audiofragmenten van hun boegbeeld Arthur do Val (”Mamãe Falei”) over Oekraïense vrouwen.
Wat is de MBL nu?
Vandaag de dag probeert de MBL zich te professionaliseren en los te komen van het label “alleen een internetbeweging”. Omdat ze altijd afhankelijk waren van andere partijen, hebben ze nu hun eigen politieke partij opgericht: Missão (nummer 14). Renan Santos is hiervan de voorzitter. Ze noemen zichzelf nog steeds rechts, maar ze nemen afstand van het “gekke” deel van het bolsonarisme. Ze focussen nu op een mix van economisch liberalisme en een zeer harde aanpak van criminaliteit (geïnspireerd op Bukele in El Salvador). Waar Kim Kataguiri (het andere bekende gezicht) de parlementariër is, was Renan altijd de strateeg achter de schermen. Dat hij nu zelf naar voren stapt als presidentskandidaat, markeert een nieuwe fase waarin ze direct de macht opeisen. De MBL begon als de “Tea Party” van Brazilië, maar nu probeert te transformeren in een soort moderne, technocratische en digitale variant van een rechtse beweging, die zowel Lula als Bolsonaro als “het verleden” beschouwt.
Een Braziliaanse Milei in de maak?
Onder aanhangers wordt Renan Santos al de “Braziliaanse Javier Milei” genoemd. Die vergelijking gaat dieper dan alleen hun wilde kapsels of het feit dat ze allebei rockzangers zijn; het draait om een onstuimige, ongefilterde politieke stijl die vol inzet op de kracht van sociale media. Santos profileert zich als een buitenstaander die simpelweg zegt wat er volgens hem gezegd moet worden, zonder rekening te houden met de politieke gevolgen. Hij schuwt de provocatie niet: zo trok hij naar het noordoosten om grof zout te strooien bij het voormalige huis van president Lula, als symbool om te voorkomen dat er ooit nog een “nieuwe Lula” opstaat* (zie video hieronder).
Hoewel hij nog nooit aan verkiezingen heeft deelgenomen, laten de eerste peilingen zien dat hij een factor is om rekening mee te houden. Met een score van bijna 5% staat hij op gelijke hoogte met ervaren gouverneurs. Wat vooral opvalt, is zijn enorme populariteit onder jongeren; in de leeftijdscategorie van 16 tot 24 jaar haalt hij bijna een kwart van de stemmen. Hij weet een groep kiezers te bereiken die zich vaak voor het eerst in de politiek verdiept en die zich aangetrokken voelt tot zijn felle kritiek op het gevestigde systeem.
Santos positioneert zich nadrukkelijk rechts van de familie Bolsonaro. Waar andere rechtse kandidaten zich schikken in een rol als medestander van Flávio Bolsonaro, kiest Santos de aanval. Hij bestempelt de huidige koers van het bolsonarisme als een verraad aan de goede zaak en presenteert zichzelf als het radicale, ideologische alternatief. Hij combineert een keiharde aanpak van criminaliteit met een zeer liberale economische agenda, waarbij hij zelfs voorstelt om kleine, inefficiënte gemeentes simpelweg op te heffen.
Natuurlijk is zijn weg naar de macht complex. Hij moet opboksen tegen de enorme machine van het bolsonarisme die de anti-establishmentstem al jarenlang claimt. Bovendien heeft hij geen ervaring in het besturen van een stad of staat. Toch laat zijn opmars zien dat er een aanzienlijke groep kiezers is die zich niet meer thuis voelt bij de huidige polarisatie en zoekt naar iets nieuws, iets disruptiefs. Juist omdat de traditionele “derde weg” in Brazilië momenteel weinig overtuigingskracht heeft, vult Santos met zijn digitale overmacht een gat waar de gevestigde orde nog geen antwoord op heeft.
Bolsa Família
Wat betreft Bolsa Família (het bekende sociale hulpprogramma van de overheid), neemt Santos een standpunt in dat in de Braziliaanse politiek vaak als “electoraal zelfmoord” wordt beschouwd, zeker in het arme noordoosten. Hij kondigt een campagne van “totale eerlijkheid” (sincericídio) aan. Hij wil juist in het noordoosten, waar de meeste mensen van dit programma afhankelijk zijn, kritiek leveren op het systeem. Hij stelt dat het programma mensen gevangen houdt in een cirkel van afhankelijkheid. Hij wil zich richten op de kinderen van de ontvangers, die volgens hem niet in dat systeem willen blijven hangen maar op zoek zijn naar echte banen en economische vooruitgang.
Een van zijn meest concrete (en omstreden) voorstellen is het “desindexeren” van sociale uitkeringen. Dit betekent dat hij wil dat uitkeringen niet meer automatisch meestijgen met het minimumloon. Volgens hem is het onrechtvaardig dat mensen die niet werken, dezelfde verhogingen krijgen als de productieve beroepsbevolking.
Tenslotte claimt hij dat er miljarden bespaard kunnen worden door fraude in het systeem aan te pakken, geld dat hij vervolgens wil gebruiken om de begroting in evenwicht te brengen.
De stelling dat hij een kandidaat is om serieus te nemen ondanks zijn kleine winstkans, snijdt hout. De traditionele middenpartijen in Brazilië (de “derde weg”) kampen met een gebrek aan charisma en een duidelijk profiel, waardoor een figuur als Santos met zijn enorme online bereik en radicale duidelijkheid al snel de meest zichtbare uitdager van de twee grote blokken wordt.
Illustraties: YouTube, Facebook, Metrópoles, Estadão
*Het strooien van grof zout bij het voormalige huis van Lula in Caetés (Pernambuco) was een zeer bewuste symbolische actie. Santos verwees hierbij naar een historisch (en deels legendarisch) gebruik uit de Romeinse tijd. Na de vernietiging van Carthago strooiden de Romeinen zout over de akkers van hun aartsvijand. Het doel was om de grond onvruchtbaar te maken, zodat er nooit meer iets zou kunnen groeien.