Vanop de hoogte van een praalwagen rijzen de twijfels
"Onschuldig" eerbetoon aan een zittende president die er nog 4 jaar wil bijdoen
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
De spelregels liggen vast. Kandidaten voor de federale verkiezingen van oktober (dit jaar) mogen zichzelf nu al presenteren als “pre-kandidaat”, ideeën delen en debatten voeren, maar ze mogen absoluut niet expliciet om stemmen vragen. Doen ze dat wel, dan riskeren ze hoge boetes voor voortijdige propaganda, en die mag pas beginnen op 16 augustus. Dit geldt voor campagnes op straat (zoals vlaggen en wandelingen) en op internet. Er werden strenge regels ingevoerd omtrent kunstmatige intelligentie, deepfakes, internet en sociale media. Tenslotte is er een regel die “Showmicios” verbiedt, publieke optredens van artiesten om kiezers te trekken.
De situatie rondom de school Acadêmicos de Niterói en hun eerbetoon aan president Lula (”Do alto do mulungu surge a esperança: Lula, o operário do Brasil”) heeft het potentieel van een juridische hoofdpijndossier voor het Braziliaanse kieshof (TSE).
Het feit dat Lula gisteravond daadwerkelijk de piste betrad om de school te bedanken, verandert de zaak van een “theoretische discussie” in een concreet juridisch feit. Lula en de school voeren aan dat dit een culturele uiting en artistieke vrijheid is. Carnaval is historisch gezien een platform voor politieke satire en eerbetonen. De grens tussen een “homenagem” (eerbetoon) en een “showmício” vervaagt echter zodra de politicus zelf een actieve rol speelt. Door van de tribune (camarote) naar de piste te gaan, zichtbaar voor miljoenen via de rechtstreekse TV-uitzending heeft Lula de symbolische barrière tussen toeschouwers en hoofdrolspelers doorbroken.
De voorzitter van het TSE, Cármen Lúcia (ook rechter bij het STF) , weigerde weliswaar een verbod vooraf (om censuur te vermijden), maar haar waarschuwing was ijzingwekkend duidelijk:
“Het lijkt niet op een scenario van helder wit strandzand, maar op drijfzand. Wie erin stapt, weet dat hij kan wegzinken.”
Dit betekent dat het hof de zaak achteraf zal beoordelen. Er werd niet naar stemmen gevraagd, maar het hof zal zeker nagaan of er publiek geld gebruikt werd om de sambaschool te financieren, en verder of partijkleuren, het nummer ‘13’ of specifieke campagneslogans gebruikt werden in de kostuums of het lied. Het kan met een sisser aflopen, maar mogelijk ook met forse boetes. Het kieshof kan verbieden dat de beelden van de optocht worden gebruikt in de officiële campagne die in augustus start. Dit zou een grote klap zijn, aangezien de beelden “gratis” en zeer emotioneel campagnemateriaal zijn. Tenslotte: Als blijkt dat er publiek geld is misbruikt voor deze “homenage”, kan dit leiden tot een proces wegens “abuso de poder” (machtsmisbruik), wat op lange termijn wel degelijk de verkiesbaarheid (inelegibilidade) in gevaar kan brengen.
First lady Janja besloot op het laatste moment om niet mee te doen aan de optocht zoals eerder gepland, een poging tot damage control, maar Lula’s besluit om de piste op te gaan heeft het juridische vuur juist aangewakkerd. De oppositie heeft inmiddels al nieuwe beelden ingediend bij het TSE als bewijslast. Janja zegt dat ze niet aan de parade heeft deelgenomen om vervolging te voorkomen van de persoon van wie ze “het meest houdt in haar leven”.
Publiek geld
De grootste juridische strijd zal draaien om een bedrag van R$ 1 miljoen. Dit geld is afkomstig van Embratur (het Braziliaanse bureau voor toerisme, een federaal orgaan), dat geleid wordt door Marcelo Freixo, een politiek bondgenoot van Lula.
Gemeentelijk: Niterói verstrekt jaarlijks subsidies aan “haar” scholen. Voor de Acadêmicos de Niterói, die vorig jaar promoveerde naar de Série Ouro (de tweede divisie, al desfileren ze nu in de topgroep), werd in eerdere jaren al rond de R$ 1,7 miljoen uitgekeerd. Voor 2026 liggen de schattingen voor scholen in de topcategorieën tussen de R$ 1 miljoen en R$ 2 miljoen, afhankelijk van de specifieke afspraken en “contrapartidas” (maatschappelijke tegenprestaties) die de school levert.
Fazer o diabo
De uitspraak van ex-president Dilma Rousseff (PT) over “de duivel spelen” (fazer o diabo) is een van haar meest beruchte citaten geworden en wordt in Brazilië nog steeds te pas en te onpas aangehaald als symbool voor politiek opportunisme. Zij deed de uitspraak op 4 maart 2013, tijdens een officiële ceremonie voor de oplevering van sociale woningen (Minha Casa Minha Vida) in de stad João Pessoa (Paraíba).
Hoewel de verkiezingen pas in 2014 zouden plaatsvinden, hing er destijds al een sterke campagnesfeer. In haar toespraak wilde ze het verschil benadrukken tussen de “strijd” tijdens de verkiezingen en de noodzaak om samen te werken zodra iemand verkozen is. Ze zei letterlijk: “We kunnen strijden in de verkiezingen, we kunnen ruzie maken in de verkiezingen, we kunnen de duivel spelen als het tijd is voor de verkiezingen. Maar als we ons mandaat uitoefenen, moeten we elkaar respecteren, omdat we zijn gekozen door de directe stem van het Braziliaanse volk.”
De oppositie ziet het eerbetoon aan Lula in de Sapucaí als de moderne verwezenlijking van Dilma’s “fazer o diabo”, waarbij de grens tussen cultuur en propaganda bewust wordt opgezocht om met publiek geld en voortijdige campagnevoering de democratische spelregels te omzeilen.
Wordt vast vervolgd.
Foto’s: Fotos Públicas - João Salles - Riotur