Een interessant artikel bij het R7 platform na de eerste ronde van de presidentiële verkiezingen op 4 oktober, wijst erop dat het Noordoosten van het land opnieuw het belangrijkste doelwit werd van online aanvallen. Volgens een analyse van Ativaweb DataLab verschenen er in slechts drie dagen bijna 33 miljoen berichten over het stemgedrag van de regio, waarvan ruim 27 miljoen een negatieve of vijandige toon hadden. De kritiek kwam vooral uit andere delen van het land en richtte zich op het feit dat het Noordoosten opnieuw in grote meerderheid op Lula had gestemd.
De berichten waren ronduit grof en minachtend, en variëerden van verwijzingen naar armoede en afhankelijkheid, tot pijnlijk discriminerende en racistische uitlatingen. In vele publicaties stond te lezen dat het Noordoosten “het land naar beneden haalt”, dat de regio “altijd kiest voor de verkeerde kant” of dat de inwoners “niet beseffen wat ze doen”. Sommige posts gingen nog verder en riepen op tot een soort symbolische afscheiding: het idee dat Brazilië beter af zou zijn zonder het Noordoosten. Deze laatste oproep werd al vaker geüit. Ik las ooit dat Brazilië er veel sneller op vooruit zou gaan indien er een muur gebouwd wordt tussen het Noordoosten en de rest, verwijzend naar de muur die Trump liet bouwen tussen de USA en Mexico.
Het artikel benadrukt dat deze golf van vijandigheid niet alleen een emotionele reactie is op de verkiezingsuitslag, maar een patroon dat zich bij elke verkiezing herhaalt. De regio wordt telkens opnieuw gezien als de “schuldige” wanneer de uitslag niet overeenkomt met de voorkeuren van het Zuiden en Zuidoosten. Daardoor verandert politiek debat in openlijke discriminatie, waarbij het Noordoosten wordt neergezet als een last voor de rest van het land.
Er kan geen twijfel over bestaan dat dit soort aanvallen niet alleen schadelijk zijn voor de mensen die er het doelwit van vormen, maar ook dat ze de nationale verdeeldheid verdiepen. De vijandigheid versterkt het gevoel van regionale identiteit en isolatie, waardoor de kloof tussen Noordoost en Zuid/Zuid-Oost nog groter wordt.
Net op het moment dat Brazilië behoefte heeft aan stabiliteit en eenheid, wordt het land steeds verder uit elkaar gedreven en de politieke polarisatie aangewakkerd.
Buitenstaanders begrijpen vaak niet waarom die regionale verdeeldheid zo hardnekkig blijft. Ze vragen zich af: Is het racisme? Zijn het vooroordelen? Is het politieke strategie? Waarom lukt het Brazilië maar niet om zichzelf als één land te zien?
Rodrigo Constantino
Rodrigo Constantino (50) is een Braziliaanse econoom, schrijver, columnist en politiek commentator. Hij is een bekend en invloedrijk figuur in het conservatieve en rechtse politieke spectrum in Brazilië. Hij publiceerde een tekst (Gazeta do Povo) over het fenomeen maar beperkte zich hierbij tot de staat Bahia, grotendeels bevolkt door fanatieke Lula-stemmers die al 20 jaar dezelfde stem uitbrengen, zich afvragend waarom.
Hij schetst een somber beeld van deze deelstaat, zeggende dat Bahia daalt op de ranglijst van het BBP, bijna 10% van zijn bevolking verloor tussen 2010 en 2022, dat jonge talenten vertrekken naar andere deelstaten, dat de informele arbeid extreem hoog is (meer dan 50%), de levensverwachting relatief daalt t.o.v. andere deelstaten en dat de staat een van de hoogste moordcijfers heeft van het land.
Hij concludeert dat de PT in Bahia een “uitkeringsmachine” heeft gebouwd die kiezers afhankelijk houdt. Volgens hem stemmen veel mensen op wie “het heden uitdeelt”, niet op wie “de toekomst belooft”. In zijn woorden: zolang kruimels meer opleveren dan welvaart, blijft de PT winnen.
Constantino’s toon is erg hard, soms provocerend, en bevat uitspraken van inwoners die generaliserend of denigrerend zijn. Maar zijn centrale punt is structureel: hij ziet een perverse prikkelstructuur waarin afhankelijkheid politiek beloond wordt.
Om dieper in te gaan over dit onderwerp is het nodig om drie lagen tegelijk te bekijken: geschiedenis, economie en identiteit. Het Noordoosten heeft een lange geschiedenis van achterstelling: droogte, clientelisme, zwakke industrialisatie, migratiegolven naar het zuiden. Dit alles is niet nieuw, integendeel, decennia oud. Het vormde ook de basis voor een gevoel van “wij” tegen “zij”. Lula, zelf afkomstig uit een arme regio in Pernambuco, begreep dit alles heel goed en gebruikte het om stemmen te winnen met zijn slogan “nós contra eles”, uitgebreid tot het ganse land, een onzichtbare muur bouwend tussen “arm en rijk”. De bestaande ongelijkheid deed de rest.
Vele families in het Noordoosten leven in kwetsbare omstandigheden. Sociale programma’s zoals Bolsa Família hebben daar een enorme impact gehad. Voor miljoenen mensen betekende dat eten op tafel, kinderen naar school en toegang tot de gezondheidszorg. Dit creëerde een rationele band met partijen die deze programma’s verdedigen. Dus: niet ideologisch, maar praktisch.
Tenslotte: identiteit. Wanneer miljoenen mensen online worden aangevallen als “dom, arm en afhankelijk” ontstaat er een reflex: “Ze haten ons, dus we stemmen op wie ons verdedigt.” Hierdoor wordt de regionale loyaliteit aangewakkerd. De aanvallen op het Noordoosten zijn niet alleen kwetsend, maar ook politiek contraproductief. Ze duwen de regio nog meer in de richting van partijen die zich aanbieden als beschermers.
De kaarten blijven dus rood/blauw kleuren omdat beide partijen verschillende realiteiten hebben: het Zuiden en Zuidoosten zijn economisch sterker, meer industrieel, meer stedelijk; het Noordoosten is jonger, armer, afhankelijker van federale programma’s. Politieke voorkeuren volgen die realiteiten. Zolang de verschillen blijven bestaan, blijven ook de kaarten verdeeld.
Is het racisme? Soms wel, maar niet alleen. Het is ook frustratie, onbegrip, economische ongelijkheid en politieke polarisatie.
Is het een strategie van de arbeiderspartij (PT)?
De PT profiteerde heel zeker van sociale programma’s die sterk leven in het Noordoosten, maar het is wat te eenvoudig om te zeggen dat het om een “bewuste manipulatie” gaat. Het is gewoon een politieke realiteit: wie structureel investeert in arme regio’s, krijgt daar stemmen.
Tenslotte
De verdeeldheid tussen Noordoost en Zuid/Zuid-Oost is geen karikatuur, maar een complex geheel van geschiedenis, economie, identiteit en politiek. De aanvallen op het Noordoosten zijn niet alleen onrechtvaardig — ze zijn ook een symptoom van een land dat nog steeds worstelt met zichzelf. En zolang Brazilië die realiteit niet onder ogen ziet, blijven de kaarten rood en blauw.