Wanneer eerbetoon overdaad wordt
Lula, carnaval en het gebrek aan politieke vernieuwing in Brazilië
🇬🇧 🇧🇷 🇫🇷 🇩🇪 🇪🇸 🌐 → Use your browser’s translation tool
Op zondagavond 15 februari 2026, een van de absolute topavonden van het Braziliaanse carnaval, trekt een samba-school als eerste door de Sambódromo da Marquês de Sapucaí in Rio de Janeiro. Dat is geen detail. Dit is het centrum van het carnaval, het grootste culturele podium van het land, live uitgezonden en bekeken door miljoenen mensen in Brazilië en ver daarbuiten. Wie hier verschijnt, staat niet zomaar in een optocht. Wie hier verschijnt, spreekt het hele land toe.
De samba-school in kwestie heet Acadêmicos de Niterói. Voor niet-Brazilianen zegt die naam weinig, maar in Brazilië betekent ze wel degelijk iets. Het gaat om een ambitieuze school uit Niterói, een stad aan de overkant van de baai van Rio. Niterói is stedelijk, cultureel actief, relatief welgesteld en politiek eerder links. Dat precies deze school kiest voor een groots eerbetoon aan Luiz Inácio Lula da Silva is dus geen toeval en ook geen vrijblijvende artistieke keuze.
Het thema van de parade is Lula zelf. De titel: “Do alto do Mulungu surge a esperança: Lula, o operário do Brasil” (Vanop de hoogten van Mulungu rijst de hoop: Lula, de arbeider uit Brazilië. Mulungu is een inheemse boom die veel voorkomt in het noordoosten van Brazilië, met name in het agreste - vruchtbare overgangszone of de bufferzone tussen de vochtige kust en het droge binnenland - van Pernambuco waar Lula vandaan komt. De boom was zijn favoriete speelgoed). Deze titel is zijn leven, zijn traject, zijn verhaal. Dat mag kunst heten, en juridisch is het dat ook, maar in Brazilië weet iedereen dat carnaval nooit alleen maar kunst is. Carnaval is emotie, beeldvorming en nationale verbeelding. Wie daar wordt gevierd, wordt niet vergeten. Zeker niet wanneer het om een zittend president gaat, enkele maanden voor de verkiezingen, nog voor de officiële campagne mag beginnen.
Opvallend is de rol van first lady Rosângela Lula da Silva, beter bekend als Janja. Zij steunt het eerbetoon openlijk en zal deelnemen aan de optocht. Ter voorbereiding heeft ze al meegedaan aan de technische repetities, waar ze ondanks de regen het samba-enredo uit volle borst meezong. Formeel is Janja geen verkozen politica en draagt zij geen institutionele verantwoordelijkheid. Maar juist daarom ligt haar betrokkenheid gevoelig. Een first lady die actief meewerkt aan een hommage aan haar eigen echtgenoot, op het grootste podium van het land en in een verkiezingsjaar, maakt van een cultureel moment iets persoonlijks én politiek geladen. Dat hoeft niet onwettig te zijn om vragen op te roepen.
De regering lijkt zich daarvan bewust. Ministers en hoge regeringsleden kregen intern de instructie om niet officieel deel te nemen. Geen staatsagenda’s, geen officiële aanwezigheid. Dat is voorzichtig, maar ook veelzeggend. Wie zich vooraf indekt, weet dat er achteraf vragen zullen komen. Over financiering, over sponsoring, over publieke middelen, direct of indirect, geen vijandige maar logische vragen.
Lula zal zelf aanwezig zijn, niet als deelnemer maar als toeschouwer. Hij zal plaatsnemen in de camarote (VIP-ruimte) van de gemeente Rio, samen met burgemeester Eduardo Paes.Dat klinkt neutraal, maar in de Sambódromo bestaat neutraliteit niet. De president in de tribune, glimlachend terwijl zijn levensverhaal voorbijtrekt in praalwagens en samba-verzen, is geen buitenstaander. Zijn aanwezigheid betekent instemming. Volledig. Wie daar zit, zegt zonder woorden: dit is oké, dit draag ik, dit wil ik. Politiek gezien is dat geen bijzonder slimme zet, want beelden blijven hangen en context verdwijnt.
Lula is vandaag tachtig jaar oud. Na de verkiezingen in oktober wordt hij 81 (op 27 oktober), en zal 85 zijn aan het einde van een vierde ambtstermijn. Dat is geen oordeel, dat is een vaststelling. Lula oogt als een geslaagde taart (niet oneerbiedig bedoeld), rijk, gelaagd, met geschiedenis en smaak. Maar zelfs de beste taart hoeft niet noodzakelijk nog een extra laag slagroom. Op een bepaald moment wordt het geen verrijking meer, maar overdaad.
Waarom is Lula opnieuw kandidaat? Het antwoord is eenvoudig en tegelijk problematisch. Zijn partij heeft geen alternatief. En precies dat houdt de polarisatie in stand. Zolang dezelfde figuren blijven terugkeren, is er geen ruimte voor vernieuwing, geen plaats voor jongere leiders met frisse ideeën. Dat geldt niet alleen voor Lula, maar ook voor zijn tegenstanders.
Ooit zei Dilma Rousseff dat men bij verkiezingen de duivel mag uithangen. Misschien past deze carnavaleske hommage in die logica. Misschien ook niet. Maar een eerbetoon aan een zittend president, op het grootste podium van het land, op een van de belangrijkste avonden van het jaar, is nooit zomaar cultuur.
Dit is geen aanval op Lula en geen ontkenning van zijn historische betekenis. Het is een vraag naar maat, timing en wijsheid. Waar ligt de grens tussen bejaard en hoogbejaard leiderschap? Wanneer wordt eerbetoon een teken van kracht, en wanneer een symptoom van politieke stilstand? En vooral: wanneer maakt Brazilië opnieuw ruimte voor vernieuwing, in plaats van zich vast te klampen aan zijn verleden?