Dark Horse: de film die de Braziliaanse politiek doet daveren
Van biopics over Lula tot een ontploffing rond Flávio Bolsonaro: waarom één onafgewerkte film het Braziliaanse verkiezingslandschap plots doet daveren.
Het is niet overdreven als ik zeg dat het bolsonarisme een fenomeen is met eigenaardige karakteristieken. Het verhaal van de man die naam geeft aan het verschijnsel (dat sommigen vandaag zelfs aanzet tot het drinken van een afwasmiddel dat uit de handel genomen werd door een instituut van de huidige linkse regering) vertelde ik hier al eerder. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat er een film in de maak is die hetzelfde verhaal vertelt, ook al verkeert het hoofdpersonage in huisarrest na veroordeeld te zijn tot 27 jaren opsluiting voor zijn rol in de vermeende coup op 8 januari 2023. Titel van deze film: Dark Horse.
Films over Braziliaanse politici
Enkele jaren geleden verschenen er al twee films over Lula, en die vormen een nuttige achtergrond om te begrijpen waarom een project als Dark Horse meteen vragen oproept. In 2009 kwam Lula, o Filho do Brasil uit, een verhalende speelfilm die Lula’s jeugd en zijn opkomst als vakbondsleider romantiseerde. De film verscheen terwijl Lula nog president was, wat bij veel Brazilianen de indruk wekte dat het project zijn imago moest versterken op een politiek strategisch moment. De timing en de financiering werden toen al met argwaan bekeken, precies omdat het ongewoon is dat een zittend leider zo groots wordt verfilmd.
Later volgde Lula, de documentaire van Oliver Stone. Die film werd gemaakt terwijl Lula nog volop in een juridisch en politiek gevecht zat, en uiteindelijk zelfs tijdens zijn terugkeer naar de macht. Stone kreeg uitzonderlijke toegang en volgde hem van zijn arrestatie tot zijn herverkiezing. Ook dat riep vragen op: hoe onafhankelijk kan een documentaire zijn wanneer de hoofdpersoon nog actief politicus is, en wanneer de filmmaker zo dicht op zijn onderwerp zit? Voor veel kijkers voelde het alsof de film niet alleen een verhaal vertelde, maar ook een beeld wilde vormen.
Samen tonen die twee projecten dat films over levende, actieve politici in Brazilië altijd gevoelig liggen. Ze wekken snel de indruk van zelfverheerlijking, politieke beïnvloeding of strategische beeldvorming, en ze roepen bijna automatisch vragen op over wie ze financiert en waarom. Met die voorgeschiedenis in het achterhoofd is het niet moeilijk te begrijpen waarom Dark Horse vanaf het begin al in een geladen sfeer terechtkwam.
De film in aanmaak
Dark Horse is een film die probeert te tonen hoe Jair Bolsonaro, ooit een randfiguur in de Braziliaanse politiek, kon uitgroeien tot een president die wereldwijd de krantenkoppen haalde. Voor veel niet-Brazilianen is Bolsonaro vooral een naam die opdook in berichten over bosbranden in het Amazonegebied, ruzies met journalisten, botsingen met rechters en zijn opvallende aanpak van de coronapandemie. Maar de film wil laten zien dat zijn opkomst niet uit het niets kwam. Ze probeert te reconstrueren hoe een man die jarenlang nauwelijks serieus werd genomen in Brasília, ineens het symbool werd van een woedende, verdeelde en diep teleurgestelde samenleving.
Een groot deel van de film focust op de jaren vóór zijn presidentschap, toen Bolsonaro nog vooral bekend stond als een militair met nostalgie naar de dictatuur en als een politicus die vooral opviel door provocerende uitspraken. In Brazilië werd hij lang gezien als een soort politieke buitenstaander die nooit echt macht zou krijgen. Maar precies dat outsider-imago werd later zijn grootste troef. De film toont hoe hij erin slaagde om zich te presenteren als iemand die “tegen het systeem” vocht, in een periode waarin miljoenen Brazilianen het vertrouwen in dat systeem volledig kwijt waren door corruptieschandalen, economische crisis en een politiek klimaat dat steeds giftiger werd.
Op het Instagram account van Joth Riggs staan diverse foto’s, gemaakt tijdens de opnames van de film:
Wat Dark Horse duidelijk probeert te maken, is dat Bolsonaro’s opkomst niet alleen over hem gaat, maar over een land dat in korte tijd door elkaar werd geschud. Zijn stijl — direct, agressief, anti-establishment — sloot perfect aan bij een publiek dat zich verraden voelde door traditionele partijen. De film laat zien hoe sociale media daarbij een cruciale rol speelden: Bolsonaro had geen grote partijmachine, geen klassieke campagne, maar wel een leger van online supporters dat zijn boodschap razendsnel verspreidde. Voor kijkers buiten Brazilië helpt dat te begrijpen waarom hij zo’n sterke band kreeg met zijn achterban, ondanks alle controverses die hem omringden.
Een ander belangrijk element in de film is de manier waarop Bolsonaro zijn familie in zijn politieke project verweefde. Zijn zonen werden niet alleen campagnevoerders, maar ook strategen, woordvoerders en soms zelfs ideologische richtingaanwijzers. Voor wie de Braziliaanse context niet kent, kan dat vreemd lijken, maar Dark Horse toont hoe de “Bolsonaro-clan” functioneerde als een soort mini-beweging binnen de beweging, met elk familielid zijn eigen rol in het versterken van het merk Bolsonaro.
De film is dus geen neutrale documentaire, maar een poging om een verhaal te vertellen: hoe een man die jarenlang aan de zijlijn stond, ineens het centrum van de macht werd. En hoe dat kon gebeuren in een land dat al decennia worstelt met ongelijkheid, corruptie en politieke instabiliteit. Voor niet-Brazilianen is dat misschien het belangrijkste inzicht: Bolsonaro was niet zomaar een incident, maar het product van een veel grotere crisis die Brazilië nog steeds niet volledig heeft verwerkt.
De ontploffing
En dan kwam de echte ontploffing — niet op het scherm, maar in de Braziliaanse politiek zelf. Terwijl Dark Horse nog niet eens af was, werd plots bekend dat Flávio Bolsonaro, senator én presidentskandidaat, had geholpen om de film te financieren via een zakenman die nu zelf in het oog van een financieel schandaal staat: Daniel Vorcaro, de man die gelinkt wordt aan de problemen rond Banco Master. Voor buitenstaanders klinkt dat misschien als “weer een Braziliaans schandaal”, maar in Brazilië sloeg het nieuws in als een bom. Niet alleen omdat het over geld en politiek gaat, maar omdat het raakt aan iets dat voor Brazilianen heel gevoelig is: de vraag wie er achter de schermen betaalt om het beeld van een politicus te beïnvloeden.
Tot dat moment werd Dark Horse vooral gezien als een ambitieus filmproject dat Bolsonaro’s verhaal wilde vertellen. Maar zodra duidelijk werd dat Flávio Bolsonaro betrokken was bij de financiering, veranderde de toon volledig. De film zelf leek bijna letterlijk vuur te vatten — vandaar dat beeld van de brandende filmrol en het woeste paard — omdat iedereen zich begon af te vragen wat de echte bedoeling was. Ging het om kunst, om geschiedenis, of om een poging om het imago van de familie Bolsonaro op te poetsen op een cruciaal politiek moment? En vooral: wat zegt dit over het bredere Bolsonaro-merk, dat zichzelf graag presenteert als slachtoffer van het systeem, maar nu opnieuw verstrikt raakt in vragen over geld en macht?
Peilingen
De peilingen van de voorbije maanden lieten al zien dat Brazilië in een bijzonder gespannen fase zit. Lula bleef weliswaar de bekendste en meest ervaren figuur in het veld, maar zijn populariteit stond onder druk door economische onvrede, stijgende prijzen en een groeiend gevoel van vermoeidheid bij een deel van de bevolking. Flávio Bolsonaro, die zich als presidentskandidaat profileerde als de erfgenaam van het Bolsonaro-project, wist daar echter nauwelijks voordeel uit te halen. Zijn cijfers bleven opvallend vlak, soms zelfs dalend, en hij slaagde er niet in om het enthousiasme van de harde Bolsonaro-achterban om te zetten in bredere steun.
Net vóór het nieuws over de financiering van Dark Horse naar buiten kwam, bevond Flávio zich dus al in een kwetsbare positie: zichtbaar, luid aanwezig in de media, maar zonder echte doorbraak in de peilingen. Analisten beschreven het als een soort politieke stilstand. Lula won niet, Flávio won niet, en de kiezer leek vooral te wachten op iets dat het landschap opnieuw zou opschudden.
Dat “iets” kwam sneller dan verwacht. De onthulling dat Flávio Bolsonaro betrokken was bij de financiering van de film — via Daniel Vorcaro, een zakenman die in verband wordt gebracht met het Banco Master-schandaal — veranderde in één klap de dynamiek. In een land waar de herinnering aan corruptieschandalen nog vers is, en waar de vraag “wie betaalt wat?” altijd een politieke lading heeft, sloeg dit nieuws onmiddellijk aan. Niet omdat het om een film gaat, maar omdat het raakt aan vertrouwen, transparantie en de integriteit van een kandidaat die zich presenteert als alternatief voor de huidige regering.
Wat dit betekent voor de komende peilingen valt nog niet te zeggen — dat hangt af van hoe kiezers reageren, hoe de media het verhaal blijven volgen en hoe Flávio zelf zich verdedigt. Maar het is wel duidelijk dat dit schandaal de sfeer rond zijn campagne verandert. Peilingen in Brazilië reageren vaak snel op nieuwe informatie, zeker wanneer die informatie draait om geld, macht en mogelijke beïnvloeding. De eerstvolgende metingen zullen dus tonen hoe groot de schade is, of er verschuivingen ontstaan, en of dit verhaal blijft nazinderen of niet.
Wat vaststaat, is dat Dark Horse nu veel meer is dan een filmproject. Het is een politieke brandhaard geworden, eentje die niet alleen de Bolsonaro-familie raakt, maar ook het bredere gevoel van wantrouwen dat al jaren door de Braziliaanse politiek waart. En precies daarom kijkt iedereen nu naar de komende peilingen: niet om een winnaar te voorspellen, maar om te zien hoe diep deze klap werkelijk gaat.