Lula kwam als winnaar uit de bus, met een verschil van 4.430.191 op een totaal van 124.082.273 geldige stemmen. Met andere woorden: hij won met 51,79% tegen 48,21% voor zijn tegenstrever Flávio Bolsonaro. Uiteindelijk komt het erop neer dat hij niet alleen en opnieuw zal moeten regeren voor zijn eigen aanhang, maar ook voor meer dan 100 miljoen Brazilianen die hem als het ware naar de hel wensen.
Vanwaar die plotse overwinning na wekenlang in de peilingen als verliezer uit de bus te komen?
De strijd die voorafging en die een nipte overwinning voorspelde, zorgde ervoor dat Lula en Flávio Bolsonaro hun stellingnames - die historisch beide kampen verdeelden - moesten herzien. Senator Flávio zag zich plots verplicht om de overgang naar de vijfdaagse werkweek te steunen, die hij vooraf afkeurde. Lula begon plots de verlaging van de strafbare leeftijd (naar 16 jaar) voor zware misdrijven goed te keuren, iets waar zijn partij (PT) traditioneel een tegenstander van was.
Vormen dit de enige redenen voor de ommezwaai? Waarschijnlijk niet. De kiezers werden zich alsmaar meer bewust van een mogelijke ruk naar rechts. Bovendien blijft het geflirt met Donald Trump, zowel door broer Eduardo Bolsonaro (die in de VS woont) als door Flávio zelf, die naar Washington trok om er voor te pleiten dat misdadige organisaties als het Comando Vermelho e.d. voortaan als terroristische organisaties zouden worden beschouwd (wat ook werkelijkheid werd), parten spelen.
Vele Brazilianen werden bezorgd over de soevereiniteit van hun land en de uitspraak van Lula dat “Brazilië geen achtertuin kan vormen voor andere landen” scoorde en bleef hangen. De eerder zwakke debatten deden de rest. Lula zei er o.m. dat hij het erg vond om te debatteren met een “miliciano”, een reputatie van Flávio die hij niet echt kon ontkennen en waarover hij dus in alle talen zweeg. Ook de andere, minder fraaie kant van de senator, hier beschreven, speelde een rol.
Last but not least
Lula’s campagne op de sociale media kreeg een forse versterking toen deputado André Janones, een fanatieke aanhanger en militant, de zaak in handen nam. Hij opende een kanaal op WhatsApp onder de noemer “Exército do Lula” (Het Leger van Lula), met al vrij snel meer dan 10 miljoen abonnees. Het kan niet ontkend worden dat dit in korte tijd “slapende” militanten wakker schudde, waaronder heel zeker een pak kiezers die zich normaal gesproken niet eens aanbieden bij de elektronische stembus (kiezers die nalaten hun stemplicht te vervullen, krijgen een boete van R$ 3,50, een belachelijk bedrag waar niemand van wakker ligt).
Resultaat van dit alles: een uitbarsting van vreugde op zondagavond 25 oktober. Vuurwerk werd afgestoken, er vormden zich heuse optochten met vlaggenzwaaiende aanhangers, aangevuurd door het getoeter van aanwezige autobestuurders. Ik woon in een vrij rustige wijk, maar deze keer lag ik erg lang wakker. Het werd pas rustiger na middernacht.
Het is niet onwaarschijnlijk dat de echte kater pas zal opduiken na januari 2027. Lula staat voor een enorme uitdaging, niet in het minst door de buitensporige uitgaven van zijn regering, nog versterkt door de Kerstman uit te hangen in de aanloop naar deze verkiezingen. Beloftes maken schulden, in dit geval van gigantische omvang. Een goede huisvader geeft niet meer geld uit dan er binnenkomt. Dat evenwicht werd in de voorbije jaren al sterk verstoord. Wat er nu bijkomt, doet elke weldenkende burger de wenkbrauwen fronsen.
Een andere bezorgdheid is de ernstige inmenging van de rechterlijke macht. Gisteren besloot rechter Cristiano Zanin plots, om 17 uur (het moment van afsluiting van de stemming), om de sluiting twee uur op te schuiven, naar 19 uur. Het was een monocratische beslissing. De reden: op diverse plaatsen in het land raakten kiezers niet ter plaatse omdat de bussen die zij moesten nemen niet opdaagden. Zowel Lula als Flávio deed zijn beklag, elk voor zijn eigen regio (terecht of onterecht). Zanin is de voormalige advocaat van Lula, die hem in het hoogste gerechtshof loodste. Hij nam dat besluit ondanks het feit dat de verkiezingen in werkelijkheid opgevolgd en gecontroleerd worden door het kieshof TSE. Dat hof staat dan weer onder leiding van een andere STF-rechter, met name Kassio Nunes (die eerder naar de kant van Bolsonaro neigt). Maar dit is niet alles.
Lula zal gedurende zijn nieuwe ambtstermijn tot vier nieuwe rechters mogen aanduiden voor het Supremo Tribunal Federal. Uiteraard zal hij er wel voor zorgen dat het om politieke bondgenoten gaat, met een ernstige verstoring van het evenwicht tot gevolg. En dit ondanks het feit dat van de elf ministers in dat hof politieke onafhankelijkheid verwacht wordt. Die neutraliteit is al jaren verstoord, helaas.
De kers op de taart
Minister Alexandre de Moraes staat op het punt om voorzitter van het hof te worden (volgend jaar). De rechter heeft een keiharde reputatie opgebouwd, niet in het minst tegenover het bolsonarisme. Hij wordt gehaat door deze groep, met als resultaat dat de nieuw verkozenen en herverkozenen onder hen in het parlement er alles aan zullen doen om een impeachmentprocedure op te starten, ondanks de tegenwerking van de voorzitters van Kamer en Senaat.
Er is vast nog veel emotie op komst.
Foto: Rafa Neddermeyer/Agência Brasil
Je laatste zin is wel het understatement van het jaar.