Brazilitis

English version below

Sommigen noemen het een obsessie, anderen een roeping. “Brazilitis” is de staat van zijn waarin de verwondering over dit continentale land het wint van de logica. Het is een diagnose voor wie de schoonheid ziet in de chaos en de kansen in de complexiteit.

Gebruik de kaart hierboven om u te oriënteren in de immense geografie van de 27 (26 plus 1: het ‘Distrito Federal’ met Brasília, de hoofdstad van Brazilië) deelstaten. Scrol naar beneden om de verbijsterende cijfers te ontdekken. Ze vormen de harde verklaring voor waarom velen dit land vroegtijdig verlaten, maar ook waarom zij die blijven, dat met een grenzeloos geduld doen.

Brazilië begrijpen

Brazilië begrijpen is een levenswerk. Men kan er jaren wonen en nog dagelijks verrast worden door een nieuwe paradox. “Brazilitis” is niet te genezen met medicijnen, enkel met meer kennis.

Brazilitis is ook de harde realiteit van de jaren die gaan tellen. Ik heb velen zien vertrekken wanneer de eerste gezondheidsproblemen de kop opstaken. In Europa word je op dat vlak 'in de watten gelegd'; in Brazilië is goede zorg een dure private luxe en de publieke zorg (SUS) vaak een lijdensweg. Men ruilt de Braziliaanse glimlach dan in voor de Europese efficiëntie. Ik kan het hen niet kwalijk nemen; Brazilië dwingt je tot keuzes die in een verzorgingsstaat ondenkbaar zijn.

Plannen worden soms door het lot in de war geschopt, maar de drang om dit land te duiden blijft. Brazilië is niet voor beginners. Het is een uitdaging, een liefde, en soms een vloek. Maar voor wie besmet is met Brazilitis, is er geen weg terug.

Hoe het allemaal begon

De eerste keer dat ik de grote oversteek maakte naar Rio de Janeiro, lukte het me niet om te slapen in het vliegtuig, ondanks dat het om een nachtvlucht ging. Er ging ook zoveel door mijn hoofd nietwaar. Ik was nog nooit in Brazilië geweest en wist eigenlijk niet goed wat ik me daarbij moest voorstellen. Jawel, ik had de reisgids van Lonely Planet gekocht en me daar op voorhand al uitvoerig in verdiept. Ergens in mijn bagage stak ook zo een klein zakwoordenboek Portugees; ik had er zelfs op gelet dat het om Braziliaans Portugees ging. Het was een immens groot land, zoveel was zeker. Fernando Henrique Cardoso was president ten tijde van mijn eerste reis. Maar eigenlijk had ik geen flauwe notie van de toenmalige politieke situatie. Brazilië was ooit een militaire dictatuur, dat had ik ergens gelezen. En dat was het zo ´n beetje.

Uitzicht op de noordelijke zone van Rio de Janeiro, met het bekende voetbalstadion Maracanã in het midden.

Op weg naar mijn volgende bestemming, een afgelegen pousada nabij een bekend en indrukwekkend nationaal park, zag ik de armoede, de wanorde, het verval aan weerszijden van de bekende verbindingsweg Via Dutra. Dat uitzicht wijzigde al snel naar bergachtige landschappen met veel groen. Eenmaal aangekomen, was de ommekeer helemaal een feit. Dit moest het aards paradijs zijn, zo dacht ik.

De eerste avond kon ik nauwelijks de slaap vatten; de stilte was indrukwekkend buiten wat krekels en hier en daar het geblaf van een hond in de verte. Ik strekte me uit op het grasveld naast mijn chalet en zag een sterrenhemel die enkel nog in mijn dromen bestond. Deze keer was het geen bedrog. Het gebrek aan enige lichtvervuiling toonde me het heelal zoals het is. Ik kon me niet meer herinneren dit ooit te hebben gezien in eigen land. De dagen nadien trok ik het nationale park in en kon zelf vaststellen hoe het almachtige oerwoud ‘Mata do Atlântica’ er ooit in zijn geheel moet hebben uitgezien. Vooral de vele watervallen met kristalhelder water maakten indruk, maar ook de exotische planten, bloemen en bomen. Zo mooi als de Ardennen ook zijn, dit was anders, gigantisch, enorm, verpletterend schoon. En toen sloeg de Brazilitis toe, een blijvende aandoening.

De Paradox van het Continent

Brazilië is een land van uitersten die elkaar niet alleen ontmoeten, maar ook omarmen. Het is de serene rust van een zonsopgang boven de Amazonerivier, verstoord door het onuitstaanbare lawaai van een carro de som in een drukke stad. Het is de verfijnde poëzie van de Bossa Nova versus de rauwe realiteit van de favela.

Rio de Janeiro is tegelijkertijd de mooiste en de lelijkste stad ter wereld; een plek waar de natuur goddelijk is en de menselijke puinhoop soms stuitend. Je vindt er de meest hartverwarmende gastvrijheid naast een onthutsende onverdraagzaamheid.

Wie aan Brazilitis lijdt, heeft geaccepteerd dat dit land niet “opgelost” kan worden. Je kunt het alleen beleven.

DIAGNOSE BRAZILITIS

• Symptomen: Een onverklaarbare drang om te blijven ondanks logische tegenargumenten. Een verhoogde tolerantie voor chaos.

• Risicofactoren: Naïviteit, gebrek aan lokale kennis, onderschatting van de bureaucratie.

• Prognose: Voor de “vluchter” een dure les; voor de volhouder een leven vol kleur dat Europa nooit kan bieden.

De Schaal van de Reus: Brazilië versus de Wereld

Om te begrijpen waarom Brazilië zo divers is, moet u kijken naar de cijfers. We noemen het een land, maar het is een continent. Met een oppervlakte van 8,5 miljoen km² dwingt het respect af.

Wist u dat:

Bahia is met zijn 564.000 km² groter dan Frankrijk (551.000 km²).

De Chapada Diamantina in Bahia.

De deelstaat Minas Gerais is bijna even groot als Duitsland en de Benelux samen.

Amazonas, de grootste staat, is groter dan de som van Spanje, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

Als u van het noordelijkste punt (Oiapoque) naar het zuidelijkste punt (Chuí) reist, legt u een grotere afstand af dan van Lissabon naar Moskou.

Het Volk: Een Mozaïek van 215 Miljoen Zielen

Brazilië is een van de meest diverse samenlevingen op aarde. Hoewel het Portugees de machtige verbindende factor is, overleven er nog meer dan 150 inheemse talen, elk met een eigen wereldbeeld.

Bevolkingsdichtheid

Terwijl steden als São Paulo en Rio de Janeiro kampen met een enorme druk, zijn er gebieden in de Amazone en het Centraal-Westen waar de bevolkingsdichtheid lager is dan 2 personen per km².

De Politieke en Economische Reus

De omvang vertaalt zich ook in de cijfers van de macht:

Bestuur: Een federaal systeem met 513 afgevaardigden (deputados) en 81 senatoren die een land besturen dat de 9e economie ter wereld is (PIB).

Demografie: Van de hoogopgeleide stedeling in de wolkenkrabbers van de Avenida Paulista tot de ribeirinho die leeft van wat de rivier geeft; ze zijn allemaal Braziliaan, maar hun levens zijn lichtjaren van elkaar verwijderd.

De Prijs van de Democratie: Het Politieke Apparaat

Brazilië heeft een van de duurste politieke systemen ter wereld. De federale machine in Brasília is indrukwekkend en kostbaar:

De Wetgevende Macht - Verdeling

Elke staat heeft, ongeacht de bevolkingsomvang, minimaal 8 afgevaardigden en exact 3 senatoren. Dit geeft relatief dunbevolkte staten in het Noorden een enorme politieke slagkracht.

De kostprijs:

Een Braziliaanse volksvertegenwoordiger kost de belastingbetaler gemiddeld R$ 2,5 miljoen per jaar (salaris, personeel, huisvesting en extra’s). Dit is vele malen meer dan hun collega’s in de meeste Europese landen.

De Braziliaanse Schatkist: Een bodemloze emmer?

Om de haat-liefdeverhouding te begrijpen, moet men naar de balans kijken. Brazilië int enorm veel belasting, maar heeft bijna geen ruimte om te investeren. Terwijl een federaal afgevaardigde de staat miljoenen kost, vecht de gewone Braziliaan tegen een inflatie die de dagelijkse boodschappen onbetaalbaar maakt. Dat is de schaduwzijde van de democratie in Brasília: een peperdure machine die vaak enkel voor zichzelf lijkt te draaien.

1. De Inkomsten: Een van de hoogste belastingdrukken ter wereld

Brazilië haalt jaarlijks ongeveer R$ 3,5 biljoen (trillion) op aan belastingen (federaal, staatsniveau en gemeentelijk).

• De Belastingdruk: Deze ligt rond de 33% van het BBP (PIB). Dit is vergelijkbaar met de Verenigde Staten of sommige Europese landen.

• De Paradox: Terwijl een Europeaan voor die 33% uitstekende wegen, veiligheid en onderwijs krijgt, moet een Braziliaanse ondernemer of burger vaak nogmaals betalen voor private beveiliging, private scholen en private gezondheidszorg omdat de publieke diensten tekortschieten.

2. De Uitgaven: Waar gaat het geld heen?

Het grote probleem van Brazilië is niet dat er te weinig geld binnenkomt, maar dat 90% tot 95% van de uitgaven “verplicht” zijn. De overheid heeft dus nauwelijks bewegingsvrijheid.

De drie grootste “slokkoppen” zijn:

• Sociale Zekerheid (Previdência): Met een vergrijzende bevolking en gulle pensioenregelingen voor bepaalde ambtenarensectoren, gaat een gigantisch deel van de begroting direct naar pensioenen.

• Personeelskosten (Ambtelijke molen): De kosten voor het enorme ambtenarenapparaat en de politieke klasse (zoals de R$ 2,5 miljoen per parlementariër die we eerder bespraken) zijn loodzwaar.

• Rente op de Staatsschuld: Brazilië heeft een hoge staatsschuld (rond de 75-80% van het PIB). Omdat de rentevoet (Selic) vaak erg hoog is om de inflatie te bestrijden, betaalt de staat elk jaar honderden miljarden alleen al aan rente aan banken en investeerders.

3. De “Custo Brasil” in de praktijk

Het resultaat van deze verhouding is dat er voor investeringen (infrastructuur, technologie, innovatie) vaak minder dan 2% van de begroting overblijft.

• Dit is de kern van de “haat”: de overheid neemt veel (belastingen), maar geeft via investeringen weinig terug aan de economie.

• Bedrijven moeten dit compenseren door zelf infrastructuur aan te leggen of complexe bureaucratie te financieren, wat de producten duurder maakt.

Conclusie: Brazilië heeft de inkomsten van een wereldmacht, maar de flexibiliteit van een olietanker in een smal kanaal. De burger betaalt de hoofdprijs (33%), maar ziet slechts een fractie daarvan terugvloeien in de publieke ruimte. Dit is de kern van de Custo Brasil: de burger en ondernemer moeten zelf de gaten dichtrijden die de overheid laat vallen.

Het Hart van het Land: De Onzichtbare Meerderheid

Wat mij na 25 jaar nog steeds hier houdt, is niet de natuur of het klimaat, maar het rotsvaste geloof in de Braziliaanse mens. We lezen in de kranten over de corruptie van de machtigen en het geweld van de marginalen, maar dat is slechts de ruis aan de oppervlakte.

• De Stille Kracht: De overgrote meerderheid van de Brazilianen bestaat uit mensen die simpelweg proberen een waardig bestaan op te bouwen. Zij zijn vaak de dupe van een systeem dat zij niet hebben gekozen en dat zij soms niet eens volledig begrijpen.

• Onschuld en Warmte: Er heerst in de Braziliaanse ziel een vorm van onschuld en oprechtheid die in de berekenende westerse wereld bijna verdwenen is. Het zijn deze mensen die Brazilië zijn kleur en zijn hoop geven.

Foto’s: André Smeets - Rovena Rosa - Lula Marques/Agência Brasil

Als ik schrijf over de schaduwkanten, dan is dat niet om deze mensen te veroordelen, maar juist om de bezoeker te wapenen. Want wie de valstrikken van het systeem begrijpt, kan de menselijkheid van de Braziliaan pas echt op waarde schatten.

---

Brazilitis: When Wonder Outruns Logic

Some call it an obsession, others a calling. Brazilitis is the state of mind in which wonder wins from logic — a diagnosis for those who see beauty in chaos and opportunity in complexity.

The map above helps you orient yourself in the vast geography of Brazil’s 27 states (26 plus the Federal District, home to Brasília). Scroll down and the numbers will speak for themselves. They explain why so many people leave this country sooner than planned — and why those who stay do so with a patience that borders on devotion.

Understanding Brazil

Understanding Brazil is a lifelong project. You can live here for years and still be surprised daily by a new paradox. Brazilitis cannot be cured with medicine — only with more knowledge.

It is also the reality that time eventually catches up with you. I have seen many people leave when the first health problems appeared. In Europe, you are cushioned by a generous welfare state; in Brazil, good healthcare is an expensive private luxury, and the public system (SUS) can be a long, painful ordeal. People trade the Brazilian smile for European efficiency. I cannot blame them. Brazil forces you to make choices that would be unthinkable in a welfare state.

Plans may be disrupted by fate, but the urge to explain this country never fades. Brazil is not for beginners. It is a challenge, a love affair, and sometimes a curse. But once you are infected with Brazilitis, there is no way back.

How It All Began

The first time I crossed the ocean to Rio de Janeiro, I couldn’t sleep on the night flight. Too much was running through my mind. I had never been to Brazil and had only a vague idea of what to expect. Yes, I had bought the Lonely Planet guide and studied it thoroughly. Somewhere in my luggage was a small Portuguese phrasebook — Brazilian Portuguese, of course. I knew the country was enormous. Fernando Henrique Cardoso was president at the time. Beyond that, I had little understanding of the political landscape. I had read somewhere that Brazil had once been a military dictatorship. That was about it.

On the way to my next destination — a remote pousada near a famous national park — I saw poverty, disorder and decay along the Via Dutra highway. But the scenery soon shifted to green mountains and rolling landscapes. When I finally arrived, the transformation was complete. This must be paradise, I thought.

That first night, I could barely sleep. The silence was overwhelming, broken only by crickets and the distant bark of a dog. I lay down on the grass beside my chalet and looked up at a sky I had only seen in dreams. This time it wasn’t an illusion. With no light pollution, the universe revealed itself as it truly is. I couldn’t remember ever seeing anything like it back home.

In the days that followed, I explored the national park and saw what the Atlantic Forest (Mata Atlântica) must once have looked like in its full glory. The waterfalls with crystal-clear water, the exotic plants, flowers and trees — it was all overwhelming. As beautiful as the Ardennes may be, this was different: vast, immense, breathtaking.

And that is when Brazilitis struck — a permanent condition.

The Paradox of a Continent

Brazil is a land of extremes that not only meet, but embrace each other. It is the serene calm of a sunrise over the Amazon, shattered by the unbearable noise of a carro de som in a crowded city. It is the refined poetry of Bossa Nova against the raw reality of the favela.

Rio de Janeiro is both the most beautiful and the ugliest city in the world — a place where nature is divine and human chaos can be shocking. You find the warmest hospitality next to the most disconcerting intolerance.

Those who suffer from Brazilitis have accepted that this country cannot be “fixed.” It can only be lived.

Diagnosis: Brazilitis

Symptoms:

An inexplicable urge to stay despite every logical argument to leave. A heightened tolerance for chaos.

Risk factors:

Naivety, lack of local knowledge, underestimating bureaucracy.

Prognosis:

For the quitter: an expensive lesson.
For the one who stays: a life full of colour that Europe can never offer.

The Scale of the Giant: Brazil vs. the World

To understand why Brazil is so diverse, you need to look at the numbers. We call it a country, but it is a continent in disguise. With an area of 8.5 million km², it commands respect.

Did you know:

- Bahia (564,000 km²) is larger than France (551,000 km²).
- Minas Gerais is almost the size of Germany + the Benelux combined.
- Amazonas, the largest state, is bigger than Spain, France, Germany and the UK together.
- Traveling from Oiapoque (far north) to Chuí (far south) covers a greater distance than going from Lisbon to Moscow.

This is why Brazil contains multitudes. Geography alone explains half of its contradictions.

The People: A Mosaic of 215 Million

Brazil is one of the most diverse societies on earth. Portuguese is the unifying force, but more than 150 Indigenous languages survive, each carrying its own worldview.

Population density:

While São Paulo and Rio de Janeiro struggle under immense pressure, vast regions of the Amazon and the Central-West have fewer than 2 inhabitants per km². A single country — but not a single reality.

The Political and Economic Giant

Scale also shows up in power.

Government:

A federal system with 513 deputies and 81 senators, governing what is now the 9th-largest economy in the world.

Demography:

From the highly educated professional in a Paulista skyscraper to the ribeirinho who lives off the river — both are Brazilian, yet their lives are separated by light-years.

The Price of Democracy: A Costly Political Machine

Brazil has one of the most expensive political systems in the world. The federal machinery in Brasília is vast — and costly.

Representation: How Power Is Distributed

Every state, regardless of population, has:

- at least 8 deputies, and
- exactly 3 senators.

This gives sparsely populated northern states enormous political weight.

The Cost

A single federal representative costs taxpayers around R$ 2.5 million per year (salary, staff, housing, benefits). This is far higher than in most European democracies.

The Brazilian Treasury: A Bottomless Bucket?

To understand Brazil’s love-hate relationship with its own state, you must look at the balance sheet. Brazil collects enormous amounts of tax — but has almost no room to invest. While a federal deputy costs millions, the average Brazilian struggles with inflation that makes basic groceries unaffordable. This is the shadow side of democracy in Brasília: an expensive machine that often seems to run for its own sake.

1. Revenue: One of the Highest Tax Burdens in the World

Brazil collects roughly R$ 3.5 trillion in taxes each year (federal, state and municipal).
Tax burden: Around 33% of GDP — similar to the United States or parts of Europe.

The paradox: A European paying 33% receives excellent roads, safety and education.

A Brazilian paying 33% often must pay again for:

- private security
- private schools
- private healthcare

because public services fall short.

2. Spending: Where the Money Goes

Brazil’s problem is not revenue — it is rigidity. Between 90% and 95% of spending is mandatory. The government has almost no flexibility.

The three biggest drains:

Social Security (Previdência)

With an aging population and generous pension rules for certain public sectors, a huge portion of the budget goes directly to pensions.

Personnel Costs

The vast public sector and political class — including the R$ 2.5 million per deputy — weigh heavily on the budget.

Interest on Public Debt

Brazil’s debt is around 75–80% of GDP. Because interest rates (Selic) are often high to fight inflation, the state pays hundreds of billions in interest every year.

3. The “Custo Brasil” in Practice

After all mandatory spending, less than 2% of the budget remains for investment:

- infrastructure
- technology
- innovation

This is the core of the “hate” in the love-hate relationship: the state takes a lot, but gives little back in the form of investment. Companies must compensate by building their own infrastructure or navigating complex bureaucracy — making everything more expensive.

Conclusion: A Giant With Heavy Chains

Brazil has the revenues of a world power, but the flexibility of an oil tanker in a narrow canal. The citizen pays a high price (33%), but sees only a fraction return in public services. This is the essence of the Custo Brasil: citizens and businesses must fill the gaps the state leaves open.

The Heart of the Country: The Invisible Majority

What has kept me here after 25 years is not the nature or the climate, but an unshakable belief in the Brazilian people. Newspapers focus on the corruption of the powerful and the violence of the marginalized, but that is only surface noise.

The Quiet Strength:

The vast majority of Brazilians are simply trying to build a dignified life. They are often the victims of a system they did not choose and sometimes do not fully understand.

Innocence and Warmth:

There is a kind of innocence and sincerity in the Brazilian soul that has almost disappeared in the calculating Western world. These are the people who give Brazil its colour and its hope.

When I write about the darker sides of this country, it is not to judge its people, but to prepare the visitor. Only those who understand the traps built into the system can truly appreciate the humanity of Brazilians.